1. Konferansa Prof. Dr. Fuat Sezgin’in eserleriyle başladık.
2. Yaz tatili planımızı 20.Haziran.2024 tarihine göre yaptık.
3. Trenimiz yarın sabah 09.45’te hareket edecek.
4. Apartmanımızın 5. katında tadilat yapılıyor.
Numaralanmış cümlelerin hangisinde noktanın kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- 1
- 2
- 3
- 4
Sorunun Çözümü
Tarihlerin yazılışında ay adları harfle yazıldığında araya herhangi bir noktalama işareti konmaz.
- A) “Prof.” ve “Dr.” kısaltmalarının sonuna nokta konması doğrudur.
- B) Ay adı (Haziran) harfle yazıldığı için araya nokta konulmaz. Doğrusu: 20 Haziran 2024 şeklinde olmalıdır.
- C) Saat ve dakika gösteren sayıları ayırmak için nokta kullanılır (09.45). Doğrudur.
- D) Sayılardan sonra sıra bildirmek için (-inci eki yerine) nokta kullanılır. Doğrudur.
Cevap: B
Türkçede virgülün kullanım alanlarından biri de anlam karışıklığını önlemektir. Bazı cümlelerde virgülün kaldırılması, bir sözcüğün türünün veya görevinin değişmesine ve cümlenin farklı bir anlama gelmesine yol açabilir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül (,) kaldırılırsa cümlenin anlamında bir değişiklik meydana gelir?
- Yazar, yeni kitabını okurlarına tanıttı.
- Bugün, bütün işlerimi erkenden bitirdim.
- Hasta, doktora şikayetlerini anlattı.
- Deniz, mavinin en güzel tonunu yansıtıyordu.
Sorunun Çözümü
Virgül, adlaşmış sıfatlardan sonra kullanılmazsa kendisinden sonra gelen isimle birleşerek sıfat tamlaması oluşturabilir ve anlam belirsizliğine yol açar.
- A) “Yazar” sözcüğünden sonraki virgül kaldırıldığında anlam değişmez, özne görevinde kalır.
- B) “Bugün” sözcüğü zaman bildirmektedir, virgülün kaldırılması anlamı değiştirmez.
- C) Virgül varken “Hasta (kişi), doktora anlattı” anlamı vardır. Virgül kaldırılırsa “Hasta doktora (doktorun hasta olduğu)” anlamı çıkar. Anlam değişir.
- D) “Deniz” sözcüğü öznedir. Virgül kaldırıldığında bir sıfat tamlaması oluşmaz, anlam sabit kalır.
Cevap: C
Türkçede noktalama işaretleri, duygu ve düşünceleri daha açık ifade etmek, cümlenin yapısını ve duraklama noktalarını belirlemek amacıyla kullanılır. Ünlem işareti de sevinç, korku, şaşma gibi duyguları anlatmakla birlikte seslenme ve küçümseme bildiren durumlarda görev alır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlem işareti yanlış kullanılmıştır?
- Eyvah, yemeği ocakta unuttum!
- Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!
- Bu dâhi (!) arkadaşımız yine sınıfın en düşük notunu almış.
- Karacaoğlan (1606 ! – 1679) halk şiirimizin en güçlü sesidir.
Sorunun Çözümü
Ünlem işareti duyguları, seslenmeleri ve alay/küçümseme anlamlarını belirtmek için kullanılır; ancak bilinmeyen tarihlerde kullanılmaz.
- A) “Eyvah” sözcüğü telaş ve üzüntü bildiren bir duygu ifadesi olduğu için ünlem işareti kullanımı doğrudur.
- B) “Ordular” sözcüğünde bir topluluğa seslenme ve hitap olduğu için ünlem işareti kullanımı doğrudur.
- C) Parantez içindeki ünlem işareti (!), cümleye alay ve küçümseme anlamı kattığı için (aslında zeki olmadığını belirtmek amacıyla) kullanımı doğrudur.
- D) Tarihlerin yanına parantez içinde konulan işaret, bilginin kesin olmadığını göstermek içindir. Ancak bu görev için ünlem işareti değil, soru işareti (?) kullanılmalıdır.
Cevap: D
Üç nokta (…), anlatım olarak tamamlanmamış cümlelerin sonuna veya kaba sayıldığı için açıklanmak istenmeyen sözcüklerin yerine konur. Ancak örneklerin sayısının belli olduğu durumlarda kullanımı farklılık gösterir.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde üç nokta (…) yanlış kullanılmıştır?
- Bu yörenin halk oyunları saymakla bitmez: horon, zeybek, halay…
- Karşımızda masmavi bir deniz, üzerinde süzülen martılar…
- Trafik lambasında üç renk bulunur: kırmızı, sarı, yeşil…
- Kılavuzu karga olanın burnu b…tan kurtulmaz, derler.
Sorunun Çözümü
Bir cümlede açıklanacak varlıkların sayısı önceden belirtilmişse ve bu varlıkların tamamı sayılmışsa sonuna nokta konur.
- A) “Saymakla bitmez” ifadesi örneklerin devam edeceğini gösterdiği için üç nokta kullanımı doğrudur.
- B) Yüklemi olmayan (eksiltili) bir cümle olduğu için üç nokta kullanımı doğrudur.
- C) Cümlede “üç renk” denilmiş ve üç renk de (kırmızı, sarı, yeşil) eksiksiz sayılmıştır. Cümle tamamlandığı için sonuna nokta (.) konulmalıydı.
- D) Kaba ve argo bir sözcük sansürlendiği için üç nokta kullanımı doğrudur.
Cevap: C
Özel isimlere getirilen yapım ekleri, çokluk ekleri ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
Buna göre aşağıdaki seçeneklerin hangisinde kesme işaretinin (‘) kullanımı doğrudur?
- Ankara’lı
- Mustafa’lar
- Türkçe’nin
- Ağrı Dağı’ndan
Sorunun Çözümü
Özel isimlere gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılırken; yapım ekleri ve çoğul ekleri ayrılmaz.
- A) “Ankara” ismine gelen “-lı” eki yapım ekidir. Kesmeyle ayrılmaz. Doğrusu: Ankaralı
- B) Özel isme gelen “-lar” çoğul eki kesmeyle ayrılmaz. Doğrusu: Mustafalar
- C) “Türkçe” kelimesi yapım eki (-çe) almıştır. Kural gereği bundan sonra gelen ekler de ayrılmaz. Doğrusu: Türkçenin
- D) “Ağrı Dağı” özel isimdir. “-dan” eki çekim (hâl) ekidir ve kesme işaretiyle ayrılması doğrudur.
Cevap: D
Soru eki veya sözcüğü içeren cümlelerde, eğer soru anlamı tamamlanmamışsa veya bu ifade zarf görevinde kullanılmışsa cümlenin sonuna soru işareti konmaz.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisinin sonuna soru işareti getirilmesi yanlış olur?
- Akşam oldu mu hüzünlenirim buralarda
- Neden bana hiç haber vermedin
- Bu güzel resmi kim yapmış
- Toplantıya katılacak mısın
Sorunun Çözümü
Soru eki “mi”, cümleye zaman veya koşul anlamı kattığında cümlenin sonuna soru işareti konmaz.
- A) “Akşam oldu mu” ifadesi “Akşam olduğu zaman” anlamında zarf-fiil grubu gibidir. Soru anlamı taşımaz. Nokta konur.
- B) “Neden” soru zarfıdır ve cevap bekler. Soru işareti konur.
- C) “Kim” soru zamiridir ve cevap bekler. Soru işareti konur.
- D) “Mısın” soru edatıdır ve cevap bekler. Soru işareti konur.
Cevap: A
Noktalama işaretleri, yazılı anlatımda düzeni sağlamak ve anlam karışıklığını önlemek için kullanılır. Nokta (.), Türkçede en sık kullanılan işaretlerden biridir ancak kullanım alanı sınırlıdır.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinin sonuna nokta (.) getirilmesi yanlış olur?
- Bu yılki kitap fuarı, geçen yıla göre çok daha kalabalıktı
- Dr. Sinan Bey, hastalarıyla yakından ilgilenen bir hekimdir
- Karşımızda masmavi bir deniz, arkamızda yemyeşil ormanlar
- Okullar arası düzenlenen bilgi yarışmasında 1. olduk
Sorunun Çözümü
Nokta, tamamlanmış cümlelerin sonuna konur; ancak yüklemi bulunmayan (eksiltili) cümlelerin sonuna üç nokta (…) getirilmelidir.
- A) Cümlenin yüklemi (“kalabalıktı”) bulunduğu için tamamlanmış bir cümledir, sonuna nokta konur.
- B) “Dr.” kısaltmasından sonra nokta kullanımı doğrudur, cümle bittiği için sona da nokta konur.
- C) Cümlede yargı bildiren bir yüklem (örneğin “vardı”) yoktur. Bu, eksiltili bir cümledir ve sonuna üç nokta (…) gelmelidir.
- D) “1.” ifadesinde sıra bildirmek için nokta kullanımı doğrudur, cümle tamamlandığı için sona da nokta konur.
Cevap: C
Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır. Ancak bu kuralın bazı önemli istisnaları vardır ve dikkatsizlik durumunda yazım yanlışına sebep olur.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işaretinin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Bu yıl 29 Ekim’de Cumhuriyet’in ilanını coşkuyla kutlayacağız.
- Tiyatro grubumuz, Reşat Nuri’nin eserini sahneleyecek.
- Dilekçeyi yazdıktan sonra İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü’ne teslim etti.
- Akşamki haberlerde TDK’nin yeni çalışmaları tanıtıldı.
Sorunun Çözümü
Türkçe yazım kurallarına göre; kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
- A) Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılır. (Doğru)
- B) Kişi adlarına gelen çekim ekleri kesmeyle ayrılır. (Doğru)
- C) “İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü” bir kurum adıdır. Kurum adlarına gelen ekler bitişik yazılır. Doğrusu “Müdürlüğüne” olmalıdır.
- D) Büyük harfle yapılan kısaltmalara gelen ekler, kısaltmanın okunuşuna göre kesmeyle ayrılır. (Doğru)
Cevap: C
Türkçede kısaltmaların sonuna genellikle nokta konur; ancak ölçü birimlerinin uluslararası kısaltmalarında nokta kullanılmaz.
Buna göre aşağıdakilerden hangisinin sonuna nokta (.) getirilemez?
- Prof (Profesör)
- kg (Kilogram)
- Alb (Albay)
- Mah (Mahalle)
Sorunun Çözümü
Küçük harflerle yapılan kısaltmalarda genellikle nokta kullanılırken, uluslararası ölçü birimlerinde nokta kullanılmaz.
- A) Rütbe ve unvan kısaltmalarının sonuna nokta konur: Prof.
- B) Ölçü birimlerinin kısaltmalarında nokta kullanılmaz: kg (Doğrusu budur).
- C) Rütbe kısaltmalarının sonuna nokta konur: Alb.
- D) Yer adları kısaltmalarının sonuna nokta konur: Mah.
Cevap: B
Genç izci, kamp ateşini yaktı ve arkadaşlarına seslendi ( ) ( ) Hey arkadaşlar ( ) Odunlar azalıyor ( ) ormandan biraz daha kuru dal toplayabilir misiniz ( )
Bu metinde yay ayraçla ( ) belirtilen yerlere sırasıyla hangi noktalama işaretleri getirilmelidir?
- ( . ) ( — ) ( , ) ( ; ) ( ? )
- ( : ) ( — ) ( ! ) ( , ) ( ? )
- ( ; ) ( — ) ( ! ) ( . ) ( . )
- ( : ) ( ” ) ( , ) ( ; ) ( ! )
Sorunun Çözümü
Konuşma bölümünden önceki ifade tamamlandığı ve bir konuşmayı başlattığı için iki nokta, konuşma satırının başına konuşma çizgisi, hitap sözünden sonra ünlem, sıralı cümleler arasına virgül, soru cümlesinin sonuna soru işareti konur.
- 1. Yay Ayraç: Konuşma cümlesine geçileceği için iki nokta (:) konur.
- 2. Yay Ayraç: Satır başındaki konuşma olduğu için uzun çizgi (—) konur.
- 3. Yay Ayraç: “Hey arkadaşlar” bir seslenme (hitap) olduğu için ünlem (!) konur.
- 4. Yay Ayraç: “Odunlar azalıyor” ve “toplayabilir misiniz” sıralı cümlelerdir, araya virgül (,) konur.
- 5. Yay Ayraç: Cümle soru anlamı taşıdığı için sonuna soru işareti (?) konur.
Cevap: B
Soru eki veya soru sözcüğü içeren cümlelerin sonuna soru işareti (?) konur. Ancak soru ifadesi taşıyan sözcükler cümlede zarf veya nesne görevinde kullanıldığında cümlenin anlamı soru olmaktan çıkar.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinin sonuna soru işareti getirilemez?
- Bu konu hakkında sizin düşünceleriniz nelerdir
- Bunca yıllık emeğimi hiç boşa harcar mıyım
- Yarınki geziye bizimle gelecek misin
- Nasıl bir plan yaptıklarını kimseye anlatmadı
Sorunun Çözümü
Soru bildiren sözcükler (kim, ne, nasıl, neden) cümlenin içinde yan cümlecik kurup temel cümlenin bir ögesi olduğunda, cümlenin sonuna nokta (.) konur.
- A) Karşı taraftan bir yanıt beklendiği için sonuna soru işareti konur.
- B) “Sözde soru cümlesi” olsa da biçimce soru özelliği taşıdığı için soru işareti konur.
- C) Soru eki “mi” ile kurulmuş gerçek bir soru cümlesidir, soru işareti konur.
- D) Cümlede “nasıl” sözcüğü geçse de cümle soru anlamı taşımaz. Yargı bildiren bir durum cümlesi olduğu için sonuna nokta (.) konmalıdır.
Cevap: D
Noktalama işaretleri, duygu ve düşünceleri daha açık ifade etmek, cümlenin yapısını ve duraklama noktalarını belirlemek için kullanılır. Özellikle soru eki veya sözü içeren cümlelerin sonuna konan işaretlere dikkat edilmelidir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama yanlışlığı yapılmıştır?
- Kel ölür, sırma saçlı olur; kör ölür, badem gözlü olur.
- İstanbul-Ankara arası hızlı tren seferleri başladı mı?
- Bu saatte kapıyı çalanın kim olduğunu bilmiyorum?
- Dün akşam 21.45’te başlayan maç hala bitmedi.
Sorunun Çözümü
İçinde soru sözcüğü (kim, ne, nasıl vb.) geçse bile soru anlamı taşımayan ve cevap gerektirmeyen cümlelerin sonuna nokta (.) konur.
- A) Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için noktalı virgül (;) kullanılır. (Doğru)
- B) Soru eki “mı” alan ve cevap bekleyen bir cümle olduğu için soru işareti (?) kullanılır. (Doğru)
- C) Cümlede “kim” sözcüğü geçse de cümle bir soru sormamaktadır. Yargı bildirdiği için sonuna nokta (.) konulmalıydı.
- D) Saat ve dakika arasına nokta konur, gelen ek benzeşme kuralına uygun olarak kesmeyle ayrılır. (Doğru)
Cevap: C