Ural ( ) Altay dil ailesi üzerine yapılan araştırmalar, Türkçenin tarihî gelişimine ve kökenine ışık tutmaktadır.
Bu cümlede yay ayraçla belirtilen yere; kelimeler arasında “ve, ile” anlamını sağlamak amacıyla aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangisi getirilmelidir?
- Virgül (,)
- Eğik çizgi (/)
- Kısa çizgi (-)
- Uzun çizgi (—)
Sorunun Çözümü
Kısa çizgi (-), kelimeler veya sayılar arasında “ve, ile, ila, …-den …-e” anlamlarını vermek için kullanılır.
- A) Virgül, eş görevli sözcükleri ayırmak için kullanılır ancak burada iki kavram arasında bir birleşim/ilişki söz konusudur.
- B) Eğik çizgi, genellikle adreslerde veya tarihlerin yazımında kullanılır.
- C) Ural ve Altay dilleri arasındaki ilişkiyi belirtmek için buraya kısa çizgi getirilmelidir.
- D) Uzun çizgi, sadece karşılıklı konuşmalarda satır başında kullanılır.
Cevap: C
Yay ayraç ( ), cümledeki anlamı tamamlayan ve cümlenin yapısı dışında kalan ek bilgiler için kullanılır. Ancak başkasına ait sözlerin aktarımında kullanımıyla ilgili sık yapılan yanlışlar vardır.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yay ayraç yanlış kullanılmıştır?
- Antrenörümüz maçtan önce ( Sahada terinizin son damlasına kadar savaşın. ) diyerek bizi motive etti.
- Milli şairimiz Mehmet Akif Ersoy (1873-1936), ardında unutulmaz eserler bırakmıştır.
- Ünlü halk ozanının Kırşehir’de (?) yaşadığına dair çeşitli rivayetler bulunmaktadır.
- Bozkırın Tezenesi (Neşet Ertaş), sazıyla ve sözüyle gönüllerde taht kurmuştur.
Sorunun Çözümü
Yay ayraç; ek bilgi, doğum-ölüm tarihleri, bilinmeyen durumlar veya takma adlar için kullanılır ancak alıntı cümlelerde kullanılmaz.
- A) Başkasına ait aktarma sözler (doğrudan anlatım), tırnak işareti ” “ içinde yazılmalıdır. Yay ayraç kullanımı yanlıştır.
- B) Kişinin doğum ve ölüm tarihlerini belirtmek için doğru kullanılmıştır.
- C) Bilginin kesin olmadığını veya şüpheyle karşılandığını belirtmek için doğru kullanılmıştır.
- D) Bir ismin veya lakabın açıklayıcısı olarak doğru kullanılmıştır.
Cevap: A
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak işaretinin (“ ”) kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Mevlana: “Kusursuz dost arayan, dostsuz kalır.” demiştir.
- Ömer Seyfettin’in “Kaşağı” adlı hikayesini herkes okumalıdır.
- Bir cümlede işi, oluşu veya hareketi bildiren kelimeye “yüklem” denir.
- Bu yılki yaz tatilimizi “İzmir” şehrinde geçireceğiz.
Sorunun Çözümü
Tırnak işareti; alıntı cümlelerde, eser adlarında ve özellikle vurgulanmak istenen kavramlarda kullanılır. Özel isimler normal kullanımda tırnak içine alınmaz.
- A) Başkasından aktarılan söz (alıntı) olduğu için tırnak kullanımı doğrudur.
- B) Eser adı belirtildiği için tırnak kullanımı doğrudur.
- C) Bir terim (yüklem) özellikle vurgulandığı için kullanımı doğrudur.
- D) Özel isimler (şehir adları) cümle içinde vurgu amacı taşımıyorsa tırnak içine alınmaz. Doğrusu: İzmir şehrinde şeklinde olmalıdır.
Cevap: D
Dilimizde kesme işareti ( ‘ ), özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme eklerini ayırmak için kullanılır. Ancak özel adlardan türetilen kelimelere gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işaretinin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Yarınki toplantı için Mehmet Bey’in görüşlerini almamız gerekiyor.
- Yaz tatilinde Van Gölü’nün eşsiz manzarasını seyretmeye doyamadık.
- Köpeğimiz Karabaş’ı bahçede oyun oynarken izlemeyi çok seviyorum.
- Kardeşim, Fransızca’yı kısa sürede öğrenip akıcı şekilde konuşmaya başladı.
Sorunun Çözümü
Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
- A) “Mehmet Bey’in” ifadesinde saygı bildiren sözlere gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır. Kullanım doğrudur.
- B) “Van Gölü’nün” ifadesinde yer bildiren özel isimlere gelen ekler ayrılır. Kullanım doğrudur.
- C) “Karabaş’ı” ifadesinde hayvanlara verilen özel adlara gelen ekler ayrılır. Kullanım doğrudur.
- D) “Fransızca’yı” ifadesinde hata yapılmıştır. “Fransız” özel isminden “-ca” yapım ekiyle türetilen “Fransızca” kelimesine gelen ekler ayrılmaz. Doğrusu “Fransızcayı” şeklinde olmalıdır.
Cevap: D
Okul yönetiminin aldığı karar gereği geziye 5 ( ) 6 ve 7 ( ) sınıflar katılmayacak ( )
Bu cümlede yay ayraçla belirtilen yerlere sırasıyla aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri getirilmelidir?
- Nokta (.) – Nokta (.) – Nokta (.)
- Virgül (,) – Virgül (,) – Üç nokta (…)
- Virgül (,) – Nokta (.) – Nokta (.)
- Noktalı virgül (;) – Nokta (.) – Nokta (.)
Sorunun Çözümü
Sıra sayıları arka arkaya sıralandığında her sayıya ayrı ayrı nokta konmaz; sayılar virgülle ayrılır ve nokta sadece son sayıya konur.
- A) “5., 6. ve 7.” şeklinde yazım yanlıştır; nokta sadece sona gelmelidir.
- B) 7 sayısından sonra nokta konmazsa “yedinci” anlamı çıkmaz, sayı anlamı kalır.
- C) “5, 6 ve 7. sınıflar” ifadesi “beşinci, altıncı ve yedinci” anlamını taşır. Cümle bittiği için sona nokta konur.
- D) Sayıları sıralarken noktalı virgül kullanılmaz.
Cevap: C
• Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur. • Kaba sayıldığı için veya bir başka sebepten dolayı açık yazılmak istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur. • Anlamı güçlendirmek için tekrarlanan kelimeler arasına konur.
Verilen tanımlar incelendiğinde, aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangisine ait bir bilgi yoktur?
- İki nokta
- Üç nokta
- Virgül
- Noktalı virgül
Sorunun Çözümü
Verilen tanımlar, ilgili noktalama işaretleriyle eşleştirildiğinde bir seçenek dışarıda kalır.
- A) “Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur.” tanımı iki noktaya aittir.
- B) “Kaba sayıldığı için… açık yazılmak istenmeyen kelimelerin yerine konur.” tanımı üç noktaya aittir.
- C) “Anlamı güçlendirmek için tekrarlanan kelimeler arasına konur.” tanımı virgüle aittir. (Örnek: Akşam, yine akşam, yine akşam…)
- D) Noktalı virgül ile ilgili bir tanım verilmemiştir. (Genellikle cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırmak için kullanılır.)
Cevap: D
“Gerçek dostluğun en önemli kuralı şudur ( ) Dürüstlük ( ) her türlü ilişkinin temelidir ( ) ancak yalan bu sağlam temeli bir anda yıkar.”
Bu parçada yay ayraçla ( ) belirtilen yerlere, sırasıyla aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri getirilmelidir?
- ( . ) ( , ) ( . )
- ( : ) ( ; ) ( , )
- ( . ) ( ; ) ( . )
- ( : ) ( , ) ( ; )
Sorunun Çözümü
Noktalama işaretleri cümledeki anlamı belirginleştirir ve ögeleri ayırır.
- 1. Boşluk: Kendisinden sonra açıklama yapılacak cümlenin sonuna iki nokta (:) konur (“…kuralı şudur” ifadesinden sonra açıklama gelmektedir).
- 2. Boşluk: Yüklemden uzak düşmüş olan özneyi belirtmek için virgül (,) kullanılır (“Dürüstlük” kelimesi öznedir).
- 3. Boşluk: Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri veya “ama, fakat, ancak” gibi bağlaçlarla bağlanan cümleleri ayırmak için noktalı virgül (;) kullanılır.
Cevap: D
Tamamlanmamış cümlelerin sonuna, anlatım olarak bitmemiş ifadeleri belirtmek için üç nokta ( … ) konur. Ayrıca kaba sayıldığı için veya başka bir sebepten dolayı açık yazılmak istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine de kullanılır.
Buna göre aşağıdaki cümlelerden hangisinin sonuna üç nokta ( … ) getirilmelidir?
- Bu projenin detaylarını ne zaman görüşebiliriz
- Sabahın erken saatlerinde kuş cıvıltılarıyla uyandık
- Dağın zirvesine vardığımızda karşımızda uçsuz bucaksız bir ova
- Herkes üzerine düşen görevi eksiksiz yerine getirmeli
Sorunun Çözümü
Yüklemi bulunmayan veya yargısı tamamlanmamış cümlelerin sonuna üç nokta konur.
- A) Soru anlamı taşıdığı için sonuna soru işareti (?) konmalıdır.
- B) Yüklemi olan tamamlanmış bir cümle olduğu için sonuna nokta (.) konmalıdır.
- C) “Ova” sözcüğünden sonra yargıyı bildiren bir yüklem (vardı, görünüyordu vb.) kullanılmamıştır. Cümle tamamlanmadığı için sonuna üç nokta (…) konmalıdır.
- D) Tamamlanmış bir emir/gereklilik cümlesi olduğu için sonuna nokta (.) konmalıdır.
Cevap: C
Nokta; tamamlanmış cümlelerin sonunda, bazı kısaltmalarda, sıra bildiren sayılarda ve tarihlerin yazımında kullanılır. Ancak her durumda kullanımı doğru değildir.
Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde noktanın (.) kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Okullar bu yıl 14.Haziran.2024 tarihinde kapanacak.
- Dr. Aziz Sancar, bilim dünyasına önemli katkılar sundu.
- Toplantı 14.30’da başlayıp iki saat sürdü.
- Binanın 4. katında oturan komşumuz taşındı.
Sorunun Çözümü
Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için nokta konur. Ancak ay adları yazıyla yazıldığında nokta kullanılmaz.
- A) “14.Haziran.2024” kullanımı yanlıştır. Ay adı (Haziran) yazıyla yazıldığı için araya nokta konmaz. Doğrusu: “14 Haziran 2024” olmalıdır.
- B) Unvan sıfatlarının kısaltılmasında (Dr.) nokta doğru kullanılmıştır.
- C) Saat ve dakika gösteren sayıları ayırmak için nokta (.) doğru kullanılmıştır.
- D) Sayılardan sonra sıra bildirmek için (-inci eki yerine) nokta doğru kullanılmıştır.
Cevap: A
Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. Ancak çekim ekleri (iyelik, durum vb.) kesme işaretiyle ayrılır.
Bu açıklamaya göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti ( ‘ ) yanlış kullanılmıştır?
- Bu yılki festival 14 Temmuz’da başlayacakmış.
- Sınıfımıza yeni gelen arkadaşımız İzmir’liymiş.
- Van Gölü’nün eşsiz manzarasına hayran kaldık.
- Ahmet’in kalemini yerden alıp masaya bıraktı.
Sorunun Çözümü
Özel isimlere gelen yapım ekleri (türetme ekleri) kesme işaretiyle ayrılmaz.
- A) Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır. Kullanım doğrudur.
- B) “İzmir” özel ismine gelen “-li” eki yapım ekidir. Kural gereği “İzmirli” şeklinde bitişik yazılmalıdır. Kesme işareti kullanımı yanlıştır.
- C) Coğrafi yer adlarına (Göl, dağ, nehir vb.) gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır. Kullanım doğrudur.
- D) Kişi adlarına gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır. Kullanım doğrudur.
Cevap: B
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işaretinin ( ’ ) kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Proje detaylarını görüşmek üzere Ali Bey’i ofise çağırdık.
- Bu yılki burs başvuruları KYK’ye yapılacakmış.
- Yarışmaya katılmak için Türk Dil Kurumu’na dilekçe yazdım.
- Her yıl Kurban Bayramı’nda dedemleri ziyaret ederiz.
Sorunun Çözümü
Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
- A) Kişi adlarından sonra gelen saygı ve unvan sözlerine getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır. Kullanım doğrudur.
- B) Kısaltmalara getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır. Kullanım doğrudur.
- C) Kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler ayrılmaz. Doğrusu Türk Dil Kurumuna şeklinde olmalıdır.
- D) Özel günlerin adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır. Kullanım doğrudur.
Cevap: C
Kısa çizgi ( – ), cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna konur. Ayrıca kelimeler arasında “-den…-a, ve, ile, ila, arasında” anlamlarını vermek için de kullanılır.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısa çizginin ( – ) kullanımı yanlıştır?
- Bu yılki okul gezisi -sen de hatırlarsın- oldukça eğlenceli geçmişti.
- Tarih dersinde Osmanlı-Rus savaşlarının nedenlerini tartıştık.
- Yazılıda “-im” ekinin işlevleriyle ilgili zor bir soru vardı.
- Bahçedeki ağaçlardan düşen irili-ufaklı elmaları sepete doldurduk.
Sorunun Çözümü
İkilemelerin arasına kısa çizgi de dâhil olmak üzere hiçbir noktalama işareti konmaz.
- A) Cümlede “sen de hatırlarsın” ifadesi bir ara cümledir. Ara cümlelerin başına ve sonuna kısa çizgi konabilir. Kullanım doğrudur.
- B) “Osmanlı ve Rus” anlamını sağlamak için kelimeler arasında kısa çizgi kullanılmıştır. Kullanım doğrudur.
- C) Eklerin başına konarak onların bir kelimeye bitişik yazıldığını veya bir ek olduğunu belirtmek için kullanılır. Kullanım doğrudur.
- D) “İrili ufaklı” söz grubu bir ikilemedir. Türkçede ikilemelerin arasına hiçbir noktalama işareti konmaz. “İrili-ufaklı” yazımı yanlıştır.
Cevap: D
Bazı soruların cevapları yanlış ama çok güzel bir test
Değerli geri bildirimin için teşekkür ederiz.
Belirttiğin durum incelemek üzere Türkçe öğretmenimize iletilmiştir.
Gerekli kontroller yapıldıktan sonra varsa düzeltmeler en kısa sürede gerçekleştirilecektir.
Türkçe öğretmenimizin yorumu: Mahmut Hocam,
Öğrencinin uyarısı üzerine testi baştan sona tekrar inceledim. Şu an soruların hepsini kontrol ettim; cevap anahtarlarında veya sorularda teknik bir hata yok, her şey TDK kurallarına uygun.
Arkadaşımız muhtemelen çözerken gözden kaçırdığı bir detay yüzünden yanılmış. “Hatalı” dediği soruların altındaki çözüm açıklamalarını dikkatlice okursa nerede takıldığını anlayacaktır. Testi gönül rahatlığıyla çözmeye devam edebilirler.
İyi çalışmalar.