Fen Bilimleri dersi için hazırlanan proje ödevinde, grup üyelerinden biri üzerine düşen sorumluluğu yerine getirmemekte ısrar ediyordu. Arkadaşları ne zaman “Araştırmanı ne zaman bitireceksin?” diye sorsa; “Bugün internetim kesik.”, “Kütüphane kapalıydı.”, “Bilgisayarım bozuldu.” gibi inandırıcı olmayan gerekçelerle onları sürekli oyalıyor, işi yokuşa sürüyordu.
Bu metinde sözü edilen öğrencinin davranışını en iyi ifade eden deyim aşağıdakilerden hangisidir?
- İpe un sermek
- Havanda su dövmek
- Çam devirmek
- Pot kırmak
Sorunun Çözümü
Soruda verilen metindeki öğrenci, kendisine verilen görevi yapmamak için sürekli geçersiz bahaneler ve engeller öne sürmektedir.
- A) İpe un sermek: Kendisinden istenilen işi yapmamak için türlü bahaneler uydurmak, güçlük çıkarmak anlamına gelir. Metindeki durumla tam örtüşür.
- B) Havanda su dövmek: Bir işle boşuna uğraşmak, sonuç alamamak demektir.
- C) Çam devirmek: Farkında olmadan karşısındakini kıracak veya kaba düşecek bir söz söylemek demektir.
- D) Pot kırmak: Çam devirmek ile benzer anlamda olup, yersiz ve yakışıksız söz söylemek anlamındadır.
Cevap: A
7. sınıf öğrencisi Kerem, Türkçe projesi için “Deyimler ve İfade Ettikleri Duygular” konulu bir pano hazırlamıştır. Panoda yer alan deyimler ve karşılarındaki anlamlar aşağıda gösterilmiştir:
| No | Deyim | İfade Ettiği Duygu/Durum |
|---|---|---|
| I | Barut kesilmek | Aşırı Öfkelenmek |
| II | Etekleri zil çalmak | Telaşlanmak |
| III | Ağzı açık kalmak | Şaşırmak |
| IV | İçi kan ağlamak | Üzülmek |
Buna göre Kerem, tablodaki kaç numaralı eşleştirmede yanlışlık yapmıştır?
- I.
- II.
- III.
- IV.
Sorunun Çözümü
Deyimler, genellikle gerçek anlamından uzaklaşarak kendine özgü bir anlam kazanan kalıplaşmış söz öbekleridir.
- A) “Barut kesilmek” deyimi, çok kızmak ve sinirlenmek anlamında kullanılır. Eşleştirme doğrudur.
- B) “Etekleri zil çalmak” deyimi çok sevinmek, işleri yolunda gitmek anlamındadır. “Telaşlanmak” anlamındaki deyim ise etekleri tutuşmaktır. Bu nedenle eşleştirme yanlıştır.
- C) “Ağzı açık kalmak” deyimi, bir olay karşısında şaşkınlık yaşamak anlamındadır. Eşleştirme doğrudur.
- D) “İçi kan ağlamak” deyimi, belli etmemeye çalışarak büyük bir üzüntü duymak anlamındadır. Eşleştirme doğrudur.
Cevap: B
“Mimar Sinan, ustalık eseri olarak gördüğü Selimiye Camii’nin her ayrıntısını kusursuz tasarlamak istemiş; bu eşsiz yapıyı ortaya koyabilmek için gecesini gündüzüne katmıştır.”
Bu cümlede geçen “gecesini gündüzüne katmak” deyiminin cümleye kattığı anlam aşağıdakilerden hangisidir?
- İşlerin yetişmeyeceği endişesiyle aceleci davranmak
- Bir işi başarmak için ara vermeden, büyük bir çabayla çalışmak
- Zamanı verimli kullanamadığı için uykusuz kalmak
- Yapılacak işleri önem sırasına göre planlamak
Sorunun Çözümü
Deyimler, cümlelere mecazlı ve kalıplaşmış anlamlar katarak anlatımı güçlendirir.
- A) Deyim acele etmeyi değil, yoğun çalışmayı ifade eder. Yanlış.
- B) “Gecesini gündüzüne katmak” deyimi, dinlenmeden, sürekli ve yoğun bir şekilde çalışmak anlamına gelir. Cümledeki bağlama (Mimar Sinan’ın kusursuzluk çabası) tam olarak uymaktadır. Doğru.
- C) Deyim plansızlığı değil, fedakârlığı ve azmi vurgular. Yanlış.
- D) Planlama yapmak deyimin karşıladığı anlam değildir. Yanlış.
Cevap: B
Mutfaktan yayılan keskin yanık kokusunu fark eden usta aşçı, fırındaki yemeğin yandığını anlayınca ne yapacağını şaşırdı. O anki çaresizlik ve korkuyla sağa sola koşturmaya başladı.
Metinde anlatılan durumu en iyi ifade eden deyim aşağıdakilerden hangisidir?
- Etekleri zil çalmak
- Etekleri tutuşmak
- İçi içine sığmamak
- Küplere binmek
Sorunun Çözümü
Soruda verilen metinde “telaş, korku ve ne yapacağını bilememe” durumu anlatılmaktadır.
- A) “Etekleri zil çalmak” deyimi, çok sevinmek ve mutlu olmak anlamındadır.
- B) “Etekleri tutuşmak” deyimi, çok telaşlanmak ve paniklemek durumlarını ifade eder. Metindeki duruma uygundur.
- C) “İçi içine sığmamak” deyimi, heyecandan veya sevinçten yerinde duramamak anlamındadır.
- D) “Küplere binmek” deyimi, aşırı öfkelenmek ve sinirlenmek anlamındadır.
Cevap: B
1. Yalnız taş duvar olmaz. 2. İşleyen demir ışıldar. 3. Sakla samanı, gelir zamanı. 4. Bir elin nesi var, iki elin sesi var.
Numaralanmış atasözlerinden hangileri “dayanışma ve iş birliği” kavramıyla ilgilidir?
- 1 ve 2
- 2 ve 3
- 1 ve 4
- 3 ve 4
Sorunun Çözümü
Soruda verilen atasözlerinin anlamlarını inceleyip “dayanışma” temasına uygun olanları belirlemeliyiz.
- 1. Yalnız taş duvar olmaz: İnsanların tek başlarına önemli işleri başaramayacaklarını, başkalarıyla iş birliği yapmaları gerektiğini anlatır. (Dayanışma)
- 2. İşleyen demir ışıldar: Çalışmanın insanı zinde tuttuğunu ve geliştirdiğini anlatır. (Çalışkanlık)
- 3. Sakla samanı, gelir zamanı: Gereksiz görülen şeylerin bile ileride lazım olabileceğini anlatır. (Tutumluluk)
- 4. Bir elin nesi var, iki elin sesi var: Başarıya ulaşmak için birlik olmak gerektiğini anlatır. (Dayanışma)
Cevap: C
7. sınıf Türkçe dersinde “Atasözlerinde Anlam İlişkileri” konusunu işleyen Meltem Öğretmen, tahtaya numaralandırılmış dört atasözü yazmıştır:
Buna göre, tahtadaki numaralanmış atasözlerinden hangileri anlamca birbirine en yakındır?
- 1 ve 2
- 2 ve 4
- 1 ve 3
- 3 ve 4
Sorunun Çözümü
Atasözleri, uzun gözlemler sonucu oluşmuş, öğüt verici ve kalıplaşmış sözlerdir. Bazı atasözleri aynı veya çok yakın anlamı karşılar.
- 1. “Kır atın yanında duran ya huyundan ya suyundan” sözü, kişinin arkadaşlık ettiği kimselerden etkilendiğini anlatır.
- 2. “Her koyun kendi bacağından asılır” sözü, herkesin kendi davranışlarından sorumlu olduğunu, başkasının suçunun kimseye yüklenemeyeceğini anlatır.
- 3. “İsin yanına varan is, misin yanına varan mis kokar” sözü de kişinin çevresindeki insanların iyi veya kötü özelliklerinin kendisine bulaşacağını anlatır. (1. madde ile eş anlamlıdır).
- 4. “Terzi kendi söküğünü dikemez” sözü, uzman kişilerin kendi sorunlarına çözüm bulmakta zorlanabileceğini anlatır.
Cevap: C
Şehirde yaşayanlar, köy hayatının sessiz ve huzurlu olduğunu düşünerek oraya imrenirler. Oysa köyde yaşayanlar için kışın yolların kapanması, odun taşıma derdi ve sağlık ocağına ulaşım gibi büyük zorluklar vardır. Uzaktan “doğa ile iç içe, dertsiz bir yaşam” gibi görünen bu durum, işin içinde olanlar için bazen büyük bir çileye dönüşebilir.
Bu metinde anlatılan durumu en iyi özetleyen atasözü aşağıdakilerden hangisidir?
- Komşunun tavuğu komşuya kaz görünür.
- Davulun sesi uzaktan hoş gelir.
- Görünen köy kılavuz istemez.
- Ateş düştüğü yeri yakar.
Sorunun Çözümü
Atasözleri, yaşanmış tecrübeleri kısa ve özlü bir şekilde öğüt olarak aktarır.
- A) Başkasının elindekini daha değerli görmeyi anlatır, zorluktan bahsetmez. Yanlış.
- B) İşin içinde olmayanlara kolay veya güzel görünen durumların, aslında zor ve sıkıntılı yönlerinin olduğunu ifade eder. Metindeki şehirli-köylü bakış açısına tam uyar. Doğru.
- C) Açıkça belli olan bir gerçeğin ispata ihtiyacı olmadığını belirtir. Yanlış.
- D) Acıyı sadece o derdi çekenin tam olarak anlayabileceğini vurgular. Yanlış.
Cevap: B
Vitrin o kadar ışıklı ve süslü hazırlanmıştı ki içerideki ürünlerin kalitesizliği hiç fark edilmiyordu. Satıcı, bu gösterişli sunumla müşterilerin kusurları görmesini engellemeye çalışıyordu.
Metinde anlatılan durumu ifade eden “göz boyamak” deyiminin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- Kandırmak amacıyla bir şeyi olduğundan iyi ve güzel göstermek.
- Bir olayın bütün ayrıntılarını titizlikle incelemek.
- Gerçekleri gizlemeden, olduğu gibi açıkça söylemek.
- Karşısındakini etkilemek için abartılı sözler sarf etmek.
Sorunun Çözümü
Soruda, bir şeyin dış görünüşünü değiştirerek insanları yanıltma durumu anlatılmaktadır.
- A) “Göz boyamak” deyimi; gösterişle aldatmak, kötü bir şeyi iyi gibi göstermek demektir.
- B) Bu seçenek “kılı kırk yarmak” veya “ince eleyip sık dokumak” deyimlerinin anlamıdır.
- C) Bu ifade dürüstlüğü anlatır, göz boyamak deyiminin tam tersi bir durumdur.
- D) Bu seçenek daha çok “atıp tutmak” veya “palavra sıkmak” deyimleriyle ilgilidir.
Cevap: A
Okul futbol takımı kaptanı Selim, maç sırasında hakemin verdiği bir karara çok sinirlendi. İtirazlarını bağırarak ve agresif hareketlerle sürdürünce kırmızı kart görerek oyundan atıldı. Takımı maçı on kişi tamamlamak zorunda kaldı ve bu yüzden maçı kaybettiler. Selim’in öfkesi, en çok kendisine ve takımına zarar verdi.
Paragrafta anlatılan durumu en iyi özetleyen atasözü aşağıdakilerden hangisidir?
- Ava giden avlanır.
- Keskin sirke küpüne zarar.
- Dimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan olmak.
- Rüzgâr eken fırtına biçer.
Sorunun Çözümü
Paragrafta, kişinin kontrolsüz öfkesinin sonucunda kendisine ve çevresine verdiği zarar anlatılmaktadır.
- A) Ava giden avlanır: Çıkar sağlamak için başkasına tuzak kuran kişinin, tuzağa kendisinin düşmesi demektir.
- B) Keskin sirke küpüne zarar: Öfkeli, sert mizaçlı kişinin zararı en çok kendisine dokunur anlamındadır. Metindeki olayla birebir örtüşür.
- C) Dimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan olmak: Daha fazlasını isterken elindekini de kaybetmek anlamındadır. Burada vurgu öfke değil, açgözlülüktür.
- D) Rüzgâr eken fırtına biçer: Kötülük yapan kişinin çok daha büyük bir kötülükle karşılaşacağını anlatır.
Cevap: B
Türkçe öğretmeni, tahtaya dört farklı deyim yazmış ve öğrencilerinden bu deyimlerin anlamlarını tahmin etmelerini istemiştir. Öğrencilerin yaptığı tahminler şöyledir:
I. Kanı ısınmak: Birini sevip ona yakınlık duymak.
II. Çam devirmek: Farkında olmadan karşısındakini kıracak söz söylemek.
III. Ağzı var dili yok: Çok konuşkan, herkesle sohbet etmeyi seven.
IV. Kül yutmamak: Kurnazca yapılan oyunlara, yalanlara kanmamak.
Buna göre, numaralanmış eşleştirmelerden hangisinde yanlışlık yapılmıştır?
- I.
- II.
- III.
- IV.
Sorunun Çözümü
Deyimler, kalıplaşmış sözler olduğu için anlamları değiştirilemez ve ters anlamda kullanılamaz.
- A) “Kanı ısınmak”, birini görür görmez sevmek anlamındadır. Açıklama doğrudur.
- B) “Çam devirmek”, istenmeden yapılan pot kırma eylemidir. Açıklama doğrudur.
- C) “Ağzı var dili yok” deyimi; çok sessiz, kendi halinde, kimseye karşılık vermeyen kişiler için kullanılır. “Çok konuşkan” ifadesi bu deyimin tam zıddıdır.
- D) “Kül yutmamak”, uyanık olmak ve kandırılmamak anlamındadır. Açıklama doğrudur.
Cevap: C
“Taşıma su ile değirmen dönmez.”
Bu atasözüyle anlatılmak istenen düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
- İş hayatında teknolojinin imkânlarından mutlaka yararlanmak gerekir.
- Bir işi başarabilmek için başkalarından yardım istemek ayıp değildir.
- Sürekli ve büyük işler, başkalarının geçici yardımlarıyla değil; ancak kendi imkânlarımızla yürütülebilir.
- Su kaynaklarını verimli kullanmak, geleceğimiz için hayati önem taşır.
Sorunun Çözümü
Atasözleri genellikle mecaz anlam taşır ve sözcüklerin gerçek anlamlarının dışındaki bir durumu öğütler.
- A) Atasözü teknoloji veya değirmenle ilgili değil, iş yapma yöntemiyle ilgilidir. Yanlış.
- B) Yardım istemek değil, yardımın sürekliliği sorgulanmaktadır. Yanlış.
- C) Atasözü, dışarıdan gelen geçici desteklerin (taşıma suyun), kalıcı bir sistemi (değirmeni) çalıştırmaya yetmeyeceğini; aslolanın öz sermaye ve güç olduğunu vurgular. Doğru.
- D) Tamamen gerçek anlama dayalı bir çeldiricidir. Yanlış.
Cevap: C
Kurak geçen yazın ardından çiftçinin ambarındaki son tahıl da bitmişti. Kışın ortasında yiyeceksiz ve yakacaksız kalan aile, elindeki tüm imkanların tükendiği zorlu bir döneme girmişti.
Metinde anlatılan çaresizliği ifade eden deyim aşağıdakilerden hangisidir?
- Sıfırı tüketmek
- Kesenin ağzını açmak
- Har vurup harman savurmak
- Sinekten yağ çıkarmak
Sorunun Çözümü
Soruda verilen metinde, var olan kaynakların tamamen bitmesi ve hiçbir şeyin kalmaması durumu anlatılmaktadır.
- A) “Sıfırı tüketmek” deyimi; eldeki tüm varlığı, parayı veya imkanı bitirmek, tükenmek anlamında kullanılır.
- B) “Kesenin ağzını açmak”, bol para harcamaya başlamak demektir.
- C) “Har vurup harman savurmak”, elindekini düşüncesizce ve israf ederek harcamaktır. Bu harcamanın sebebidir, sonucunda oluşan durum A şıkkıdır.
- D) “Sinekten yağ çıkarmak”, olmayan yerden kazanç sağlamaya çalışmak, aşırı tutumlu veya çıkarcı olmak demektir.
Cevap: A