8. Sınıf Matematik Çarpanlar ve Katlar Yeni Nesil Sorular
1
Küçük A Ortanca B Büyük C

Bir kargo deposundaki üç farklı koli (A, B ve C) kilogram cinsinden tartılıyor ve ağırlıklarıyla ilgili aşağıdaki bilgiler veriliyor:

  • En hafif koli olan A’nın ağırlığı, en ağır koli olan C’nin ağırlığının yarısıdır.
  • Ortanca ağırlıktaki B kolisinin ağırlığı, A kolisinden \(3\) kg fazladır.

Bu üç kolinin ağırlıklarının çarpımı \(648\) olduğuna göre, en hafif koli (A) kaç kilogramdır?

  • \(4\)
  • \(5\)
  • \(6\)
  • \(8\)

Çözüm

1. Adım: Değişken Atama
En hafif koliye (A) \(x\) diyelim. Diğer kolileri buna göre yazalım:

  • A Kolisi: \(x\)
  • C Kolisi: A’nın 2 katı olduğundan \(2x\)
  • B Kolisi: A’dan 3 fazla olduğundan \(x + 3\)

2. Adım: Denklem Kurma
Kolilerin çarpımı \(648\) olarak verilmiştir:

$$x \cdot (x+3) \cdot 2x = 648$$

3. Adım: İşlem
İfadeyi düzenleyip her iki tarafı \(2\)’ye bölelim:

$$2x^2(x+3) = 648$$

$$x^2(x+3) = 324$$

4. Adım: Sonuç
Karesi ile kendisinin 3 fazlasının çarpımı \(324\) olan sayıyı bulalım (Deneme yoluyla):

\(x = 6\) için: \(36 \cdot (6+3) = 36 \cdot 9 = 324\)

Sağladığına göre A kolisinin ağırlığı 6 kg‘dır.

Doğru cevap C seçeneğidir.

2
1 2 3 4 A 7 B 14 C 28 D K

Bir \( K \) doğal sayısının tüm pozitif tam sayı çarpanları, yukarıdaki kartlara küçükten büyüğe doğru sıralanarak yazılmıştır. Sıralamada bazı sayıların yerine \( A, B, C \) ve \( D \) harfleri kullanılmıştır.


Buna göre, aşağıdakilerden hangisi \( A, B, C \) veya \( D \) yerine yazılması gereken sayılardan biridir?

  • 8
  • 18
  • 21
  • 27

Çözüm

Analiz: Bir doğal sayının çarpanları küçükten büyüğe sıralandığında, baştan ve sondan eşit uzaklıktaki terimlerin çarpımı her zaman sayının kendisine eşittir.

1. Adım: Dizideki bilinen çarpan çiftlerinden \( K \) sayısını bulalım. Baştan 3. sayı \( 3 \) ve sondan 3. sayı \( 28 \)’dir.

$$K = 3 \times 28 = 84$$

2. Adım: Bulduğumuz \( K = 84 \) değerini kullanarak bilinmeyen harfleri hesaplayalım:

  • \( D \) Değeri: Baştan 2. sayı \( (2) \) ile eşleşir.
    \( 2 \times D = 84 \implies D = 42 \)
  • \( C \) Değeri: Baştan 4. sayı \( (4) \) ile eşleşir.
    \( 4 \times C = 84 \implies C = \mathbf{21} \)
  • \( A \) Değeri: Sondan 5. sayı \( (14) \) ile eşleşir.
    \( A \times 14 = 84 \implies A = 6 \)
  • \( B \) Değeri: Baştan 6. sayı \( (7) \) ile sondan 6. sayı \( (B) \) eşleşir.
    \( 7 \times B = 84 \implies B = 12 \)

Sonuç: Bulunan değerler \( \{6, 12, 21, 42\} \) kümesidir. Seçeneklerde sadece \( 21 \) sayısı (C şıkkı) mevcuttur.

Doğru cevap C seçeneğidir.

3
25 DOZ Kapasite A 12 Saatte Bir B 16 Saatte Bir

Tam otomatik bir akıllı serada bulunan A ve B sulama sistemleri, bitkilere belirli aralıklarla mineral takviyesi yapmaktadır. A sistemi her \(12\) saatte bir, B sistemi ise her \(16\) saatte bir çalışmaktadır. Bu iki sistem, Pazartesi günü saat \(08.00\)’de aynı anda çalışarak, içinde \(25\) dozluk mineral bulunan depodan takviye yapmaya başlamıştır. Her çalışma sırasında sistemler depodan birer doz mineral kullanmaktadır.


Buna göre, bu iki sistem bundan sonraki İLK ortak çalışmalarını gerçekleştirdiklerinde depoda kaç doz mineral kalmış olur?

  • \(14\)
  • \(15\)
  • \(16\)
  • \(17\)

Çözüm

1. Adım: Ortak Zamanı Bulma (EKOK)
Sistemlerin tekrar ne zaman aynı anda çalışacağını bulmak için periyotların en küçük ortak katını hesaplayalım:

$$ \text{EKOK}(12, 16) = 48 \text{ saat} $$

Sistemler başlangıçtan \(48\) saat sonra tekrar birlikte çalışacaktır.

2. Adım: Toplam Çalışma Sayısını Hesaplama
Başlangıç anı (0. saat) ve bitiş anı (48. saat) dahil olmak üzere, her iki sistemin kaç kez çalıştığını bulalım:

  • A Sistemi (12 saatte bir):
    Çalışma Anları: \(0, 12, 24, 36, 48\)
    Toplam: \(5\) kez.
  • B Sistemi (16 saatte bir):
    Çalışma Anları: \(0, 16, 32, 48\)
    Toplam: \(4\) kez.

3. Adım: Kalan Miktarı Bulma
Toplam harcanan doz miktarını hesaplayıp depodan düşelim:

$$ \text{Toplam Doz} = 5 + 4 = 9 \text{ doz} $$

$$ \text{Kalan} = 25 – 9 = 16 \text{ doz} $$

Doğru cevap C seçeneğidir.

4
A Sensör A B Sensör B

Bir fabrikadaki otomasyon sisteminde bulunan A ve B sensörleri belirli aralıklarla sinyal göndermektedir. Bu sensörlerin çalışma periyotları (dakika cinsinden) aşağıda tanımlanan \( A \) ve \( B \) doğal sayılarına eşittir.

  • A Sayısı: En büyük pozitif böleni ile en küçük pozitif böleninin toplamı \( 41 \)’dir.
  • B Sayısı: En büyük pozitif böleni ile en küçük pozitif böleninin farkı \( 47 \)’dir.

Sistem açıldığında aynı anda ilk sinyallerini veren bu iki sensör, en az kaç dakika sonra tekrar aynı anda sinyal verir?


Buna göre, iki sensörün tekrar birlikte sinyal vermesi için geçen süre kaç dakikadır?

  • 120
  • 180
  • 240
  • 360

Çözüm

Analiz: Soruda verilen bölen tanımlarından sensörlerin periyotlarını bulmalı ve “birlikte hareket etme” durumu için EKOK (En Küçük Ortak Kat) hesaplamalıyız.

1. Adım: Bir doğal sayının pozitif bölenleri için temel kural:

  • En küçük pozitif bölen daima \( 1 \)’dir.
  • En büyük pozitif bölen daima sayının kendisidir.

2. Adım: A ve B sayılarını denkleme dökelim:

$$ A + 1 = 41 \implies A = 40 \text{ dakika} $$ $$ B – 1 = 47 \implies B = 48 \text{ dakika} $$

3. Adım: Sensörler \( 40 \) ve \( 48 \) dakikada bir çalıştığına göre, tekrar karşılaşma süreleri bu sayıların EKOK’udur. Sayıları asal çarpanlarına ayıralım:

$$ 40 = 2^3 \cdot 5 $$ $$ 48 = 2^4 \cdot 3 $$

EKOK için ortak tabanlardan üssü büyük olanlar ve ortak olmayanlar alınır:

$$ \text{EKOK}(40, 48) = 2^4 \cdot 3 \cdot 5 = 16 \cdot 15 = 240 $$

Sonuç: İki sensör \( 240 \) dakika sonra tekrar aynı anda sinyal verir.

Doğru cevap C seçeneğidir.

5

Bir e-ticaret yazılımı, ürün barkodlarını oluştururken “Asal Güvenlik Protokolü” kullanmaktadır. Bu protokole göre, sisteme girilen bir barkod numarasının sadece asal çarpanları şifreleme anahtarı olarak kabul edilir.

Sisteme test amaçlı \(420\) sayısı girilmiştir.


Buna göre, aşağıdakilerden hangisi \(420\) sayısının asal çarpanlarından (şifreleme anahtarlarından) biri değildir?

  • \(3\)
  • \(5\)
  • \(7\)
  • \(13\)

Çözüm

Strateji: Verilen sayıyı asal çarpanlarına ayırarak asal çarpanlar kümesini oluşturacağız.

1. Adım: Çarpanlara Ayırma
Sayımızı en küçük asal sayıdan başlayarak bölelim:

$$ 420 \div 2 = 210 $$ $$ 210 \div 2 = 105 $$ $$ 105 \div 3 = 35 $$ $$ 35 \div 5 = 7 $$ $$ 7 \div 7 = 1 $$

2. Adım: Asal Çarpanlar Listesi
Bulduğumuz asal bölenleri listeleyelim:

$$ 420 = 2^2 \cdot 3 \cdot 5 \cdot 7 $$

Asal çarpanlar kümesi: \(\{2, 3, 5, 7\}\)

3. Adım: Seçenek Kontrolü
Seçenekler incelendiğinde \(3\), \(5\) ve \(7\) kümede mevcuttur. Ancak \(13\) sayısı \(420\)’nin bir asal çarpanı değildir.

Doğru cevap D seçeneğidir.

6
15 15 15 15 20 20 20 h = ?

Bir yapı marketin deposunda, yükseklikleri \( 15 \text{ cm} \) olan turuncu tuğlalar ve yükseklikleri \( 20 \text{ cm} \) olan mavi tuğlalar bulunmaktadır. Bu tuğlalar zemin üzerinde yan yana iki ayrı kule olacak şekilde üst üste dizilmektedir. Kuleler oluşturulurken tuğlalar arasında boşluk bırakılmamaktadır.


Tuğla kulelerinin yükseklikleri ilk kez eşitlendiğinde, bu yükseklik değeri kaç santimetre olur?

  • 30
  • 45
  • 60
  • 75

Çözüm

Analiz: İki farklı yüksekliğin eşitlendiği ilk nokta sorulduğu için, \( 15 \) ve \( 20 \) sayılarının En Küçük Ortak Katını (EKOK) bulmalıyız.

1. Adım: Sayıları asal çarpanlarına ayıralım:

$$ 15 = 3 \cdot 5 $$ $$ 20 = 2^2 \cdot 5 $$

2. Adım: EKOK hesaplayalım (Ortak asal çarpanlardan üssü büyük olanlar ve ortak olmayanlar):

$$ \text{EKOK}(15, 20) = 2^2 \cdot 3 \cdot 5 $$ $$ \text{EKOK}(15, 20) = 4 \cdot 3 \cdot 5 = 60 $$

Sonuç: Kulelerin yüksekliği en az \( 60 \text{ cm} \) olduğunda eşitlenir. (Bu durumda turuncu tuğladan 4 adet, mavi tuğladan 3 adet kullanılmış olur.)

Doğru cevap C seçeneğidir.

7
A Otobüsü Kalkış (dk): 24, 48, 72, 96… B Otobüsü Kalkış (dk): 36, 72, 108, 144…

Bir şehirlerarası otobüs terminalindeki dijital panoda, A ve B firmalarına ait otobüslerin perona yanaşma süreleri dakika cinsinden yukarıdaki gibi listelenmektedir. A firması her \(24\) dakikada bir, B firması ise her \(36\) dakikada bir perona otobüs yanaştırmaktadır.


Buna göre, iki firmanın otobüsleri ilk kez kaçıncı dakikada aynı anda perona yanaşırlar?

  • \(48\)
  • \(72\)
  • \(96\)
  • \(144\)

Çözüm

Strateji: Otobüsler periyodik aralıklarla hareket ettiğinden ve “aynı anda” karşılaşmaları sorulduğundan, periyotların en küçük ortak katını (EKOK) bulmalıyız.

1. Adım: Asal Çarpanlarına Ayırma
Sayıları asal çarpanlarının kuvveti şeklinde yazalım:

$$ 24 = 2^3 \cdot 3 $$ $$ 36 = 2^2 \cdot 3^2 $$

2. Adım: EKOK Hesabı
Ortak katların en küçüğü için, her asal çarpanın en büyük üssünü alıp çarparız:

$$ \text{EKOK}(24, 36) = 2^3 \cdot 3^2 $$

$$ \text{EKOK}(24, 36) = 8 \cdot 9 = \mathbf{72} $$

Sonuç:
İki otobüs ilk kez 72. dakikada aynı anda perona yanaşır.

Doğru cevap B seçeneğidir.

8
SYSTEM_DIAGNOSTIC_TOOL.exe A = 24 · 32 B = 22 · 31 · 52 // Prime Factorization Log

Bir siber güvenlik firması, iki farklı sunucunun (A ve B) bakım periyotlarını belirlemek için yukarıdaki asal çarpan algoritmalarını kullanmaktadır. A ve B sayıları, sunucuların saniye cinsinden aktif kalma sürelerini temsil etmektedir.

Algoritma çıktıları görselde verildiği gibidir:

\( A = 2^4 \cdot 3^2 \)
\( B = 2^2 \cdot 3^1 \cdot 5^2 \)


Buna göre, bu iki sunucunun aktif kalma sürelerinin en küçük ortak katı (EKOK) kaçtır?

  • 1200
  • 2400
  • 2700
  • 3600

Çözüm

Analiz: EKOK bulunurken; asal çarpanlardan ortak olanların üssü en büyük olanları ve ortak olmayanların tamamı çarpılır.

1. Adım: Sayıları inceleyelim:

$$ A = 2^4 \cdot 3^2 $$ $$ B = 2^2 \cdot 3^1 \cdot 5^2 $$

2. Adım: En büyük üsleri seçelim:

  • 2 Tabanı: \( 2^4 \) ve \( 2^2 \) \(\rightarrow\) Büyük olan \( \mathbf{2^4} \) alınır.
  • 3 Tabanı: \( 3^2 \) ve \( 3^1 \) \(\rightarrow\) Büyük olan \( \mathbf{3^2} \) alınır.
  • 5 Tabanı: Sadece B’de var \(\rightarrow\) \( \mathbf{5^2} \) alınır.

3. Adım: Seçilenleri çarpalım:

$$ \text{EKOK}(A, B) = 2^4 \cdot 3^2 \cdot 5^2 $$

Değerleri hesaplayalım:

  • \( 2^4 = 16 \)
  • \( 3^2 = 9 \)
  • \( 5^2 = 25 \)
$$ 16 \cdot 9 \cdot 25 = 144 \cdot 25 = 3600 $$

Sonuç: Sunucuların sürelerinin en küçük ortak katı 3600‘dür.

Doğru cevap D seçeneğidir.

9
X Y Aralarında Asal

\(X\) ve \(Y\) aralarında asal iki sayma sayısı olduğuna göre, aşağıdakilerden hangileri kesinlikle yanlıştır?

I. \(X\) ve \(Y\), \(5\)’in katı olan sayılardır.
II. \(X\) ve \(Y\) birer asal sayıdır.
III. \(X + Y = 16\) olabilir.


Yukarıdaki ifadelerden hangisi veya hangileri kesinlikle yanlıştır?

  • Yalnız I
  • Yalnız II
  • I ve II
  • II ve III

Çözüm

Strateji: Aralarında asallık tanımı (\(\text{EBOB}(X,Y)=1\)) üzerinden öncülleri test edeceğiz.

1. Adım (I. Öncül):
\(X\) ve \(Y\) sayılarının her ikisi de \(5\)’in katı ise, bu sayıların en az bir ortak böleni (\(5\)) vardır. Bu durumda \(\text{EBOB}(X,Y) \geq 5\) olur. Ancak aralarında asal sayıların EBOB’u \(1\) olmalıdır.
Sonuç: I. ifade kesinlikle yanlıştır.


2. Adım (II. Öncül):
\(X\) ve \(Y\) asal sayı olabilir. Örneğin \(X=3\) ve \(Y=7\) seçilirse, \(\text{EBOB}(3,7)=1\) olur ve şart sağlanır.
Sonuç: II. ifade yanlış olmayabilir.


3. Adım (III. Öncül):
Toplamı \(16\) olan ve aralarında asal olan sayı çiftleri bulunabilir. Örneğin \(1\) ve \(15\) veya \(3\) ve \(13\).
Sonuç: III. ifade yanlış olmayabilir.

Doğru cevap A seçeneğidir.

10
A . . . . 1 2 3 3 5 B . . . . 1 2 3 5 5

Yukarıda \( A \) ve \( B \) doğal sayılarının asal çarpanlar algoritması (bölen listesi) verilmiştir.


Buna göre, seçeneklerdeki sayılardan hangisi hem \( A \)’yı hem de \( B \)’yi kalansız böler?

  • 20
  • 30
  • 45
  • 50

Çözüm

Analiz: Bölen listesi çizgilerinin sağındaki asal sayıları çarparak sayıların kendisini bulabiliriz. Ardından ortak bölen kontrolü yapacağız.

1. Adım: \( A \) sayısını hesaplayalım:

$$ A = 2 \cdot 3 \cdot 3 \cdot 5 = 90 $$

2. Adım: \( B \) sayısını hesaplayalım:

$$ B = 2 \cdot 3 \cdot 5 \cdot 5 = 150 $$

3. Adım: Seçenekleri kontrol edelim veya EBOB bulalım. Her iki sayıyı da bölen en büyük sayı (EBOB):

$$ \text{EBOB}(90, 150) = 2 \cdot 3 \cdot 5 = 30 $$

Sonuç: \( 30 \) sayısı hem \( 90 \)’ı hem de \( 150 \)’yi kalansız böler.

Doğru cevap B seçeneğidir.

11

Matematik öğretmeni, tahtaya \(36\) ve \(60\) sayılarını yazmış ve öğrencilerinden bu iki sayının ortak doğal sayı bölenlerinin tamamını bulmalarını istemiştir.


Buna göre, doğru cevabı veren öğrencinin oluşturduğu liste aşağıdakilerden hangisidir?

  • \(1, 2, 3, 4, 6\)
  • \(1, 2, 3, 4, 6, 12\)
  • \(1, 2, 3, 5, 6, 12\)
  • \(2, 3, 4, 6, 12\)

Çözüm

Strateji: İki sayının ortak bölenleri, bu sayıların En Büyük Ortak Böleninin (EBOB) çarpanlarıdır.

1. Adım: Asal Çarpanlara Ayırma
Sayıları asal çarpanlarına ayıralım:

$$36 = 2^2 \cdot 3^2$$ $$60 = 2^2 \cdot 3 \cdot 5$$

2. Adım: EBOB Hesabı
Ortak asal çarpanların en küçük üslerini çarpalım:

$$ \text{EBOB}(36, 60) = 2^2 \cdot 3 = 12 $$

3. Adım: Ortak Bölen Listesi
\(12\)’nin bölenlerini bulduğumuzda, her iki sayının da ortak bölenlerini bulmuş oluruz:

$$ 12 \text{‘nin çarpanları: } \{1, 2, 3, 4, 6, 12\} $$

Analiz:
Seçenekler incelendiğinde tam listeyi veren şık B’dir.

Doğru cevap B seçeneğidir.

12
35 56 Her ikisini 7’ye böl (Sadeleştirme) 5 8

\( (A + 2) \) ile \( (40 – B) \) doğal sayıları aralarında asaldır.

$$ \frac{A + 2}{40 – B} = \frac{35}{56} $$

olduğuna göre, \( A + B \) kaçtır?

  • 30
  • 32
  • 35
  • 38

Çözüm

Analiz: Soruda verilen ifadeler aralarında asal olduğu için, eşitliğin karşısındaki kesrin de sadeleşmiş (aralarında asal) olması gerekir.

1. Adım: Verilen kesri inceleyelim. \( 35 \) ve \( 56 \) sayıları aralarında asal değildir; her ikisi de \( 7 \)’ye bölünür. Kesri sadeleştirelim:

$$ \frac{35}{56} = \frac{35 \div 7}{56 \div 7} = \frac{5}{8} $$

2. Adım: Artık \( 5 \) ve \( 8 \) aralarında asaldır. Payı paya, paydayı paydaya eşitleyebiliriz:

  • Pay: \( A + 2 = 5 \implies A = 3 \)
  • Payda: \( 40 – B = 8 \implies B = 32 \)

3. Adım: Bizden \( A + B \) toplamı istenmektedir:

$$ A + B = 3 + 32 = 35 $$

Sonuç: Doğru cevap 35‘tir.

Doğru cevap C seçeneğidir.


Bir Yorum Yaz