Güneş, tepelerin ardından utangaç bir çocuk gibi yavaşça başını kaldırdı. Bahçemizdeki yaşlı ceviz ağacı, koca gövdesiyle yıllara meydan okuyor, dallarını gökyüzüne uzatmış dua ediyordu sanki. Çimenlerin üzerindeki çiy taneleri, sabah ışığında pırlanta gibi parlıyordu. Pencereyi açıp derin bir nefes aldığımda, toprağın o taze kokusu ciğerlerime doldu.
Bu metnin dil ve anlatımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- Kişileştirmeye başvurulmuştur.
- Betimlemeden yararlanılmıştır.
- Anlatım birinci kişi ağzından yapılmıştır.
- Deyimlere yer verilmiştir.
1. Sorunun Çözümü
Metnin dil ve anlatım özelliklerini seçenekler üzerinden inceleyelim:
- A Şıkkı (Kişileştirme): İnsana ait özelliklerin insan dışı varlıklara verilmesidir. Metinde güneşin “utangaç bir çocuk gibi” olması ve ceviz ağacının “dua etmesi” kişileştirmedir. Bu özellik vardır.
- B Şıkkı (Betimleme): Varlıkların ayırt edici özellikleriyle resim çizer gibi anlatılmasıdır. “Pırlanta gibi parlayan çiy taneleri”, “yaşlı ceviz ağacı” ve “toprağın taze kokusu” ifadeleri betimleyici unsurlardır. Bu özellik vardır.
- C Şıkkı (Birinci Kişi Ağzı): Yazarın kendi başından geçen veya şahit olduğu bir olayı “ben” veya “biz” diliyle anlatmasıdır. Metinde “Bahçemizdeki”, “aldığımda”, “ciğerlerime” ifadeleri birinci kişi ağzını kanıtlar. Bu özellik vardır.
- D Şıkkı (Deyimler): Deyimler, genellikle mecaz anlam taşıyan kalıplaşmış söz öbekleridir (Örn: “Gözden düşmek”, “Etekleri zil çalmak”). Metinde bu tarz kalıplaşmış bir deyim kullanılmamıştır. Kullanılan ifadeler mecazlı olsa da deyim değildir.
Sonuç olarak metinde deyimlere yer verilmemiştir.
Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkıdır.
Usta kemankeş, titreyen parmaklarına aldırmadan sadağından son oku çıkardı ve yavaşça kirişe yerleştirdi. Er meydanını dolduran yüzlerce seyircinin nefesini tuttuğunu ve çıt çıkarmadan onu izlediğini hissedebiliyordu. Gözlerini kısarak hedefe odaklandı, derin bir nefes aldı ve yayını gerdi. Ok, yaydan fırlayıp hedefi tam on ikiden vurduğunda meydanda kulakları sağır eden bir alkış koptu.
Bu metinde aşağıdaki hikâye unsurlarından hangisine yer verilmemiştir?
- Mekân
- Zaman
- Olay
- Kişi
2. Sorunun Çözümü
Hikâye edici metinlerdeki temel unsurlar; olayın geçtiği yer (mekân), zaman dilimi, kahramanlar (kişi) ve olay örgüsüdür. Soruda bu unsurların metindeki varlığı sorgulanmaktadır.
- A Şıkkı: Olayın geçtiği yer “Er meydanı” olarak açıkça belirtilmiştir. Mekân unsuru vardır.
- B Şıkkı (Doğru): Metinde olayın hangi vakitte (sabah, akşam, yaz, kış vb.) yaşandığına dair herhangi bir ifade veya ipucu kullanılmamıştır. Zaman unsuru eksiktir.
- C Şıkkı: Kemankeşin ok atması, hedefi vurması ve seyircilerin alkışlaması metnin olay örgüsünü oluşturur.
- D Şıkkı: Olayı yaşayan kahraman “usta kemankeş”tir. Kişi unsuru belirgindir.
Sonuç olarak metinde zaman unsuruna yer verilmemiştir. Doğru cevap B seçeneğidir.
Doğadaki en dayanıklı ağlardan biri olan örümcek ağının nasıl üretildiğini hiç merak ettiniz mi? Bu mühendislik harikası, örümceğin karnındaki özel bezlerden salgılanan sıvı proteinlerle başlar. Bu sıvı, vücut dışına çıktığı anda havayla temas ederek sertleşir ve iplik haline gelir. Örümcek, arka bacaklarını kullanarak bu iplikleri ustaca birleştirir ve esnek, yapışkan bir yapı oluşturur. Avını yakalamak veya yuvasını korumak için tasarlanan bu ağlar, çelikten bile daha sağlam bir yapıya sahiptir.
Bu metnin anlatımında aşağıdakilerin hangisinden yararlanılmıştır?
- Tartışmacı anlatım
- Öyküleyici anlatım
- Açıklayıcı anlatım
- Betimleyici anlatım
3. Sorunun Çözümü
Soruda, bir konu hakkında bilgi verme ve öğretme amacı taşıyan anlatım tekniği sorulmaktadır. Açıklayıcı anlatım; okuyucuyu bilgilendirmek, bir sürecin nasıl işlediğini göstermek veya tanımlamak için kullanılır.
- A Şıkkı: Yazar herhangi bir düşünceyi çürütmeye çalışmamış veya karşılıklı konuşma havasında bir tez savunmamıştır. Bu nedenle tartışmacı anlatım yoktur.
- B Şıkkı: Metinde yaşanmış veya kurgulanmış bir olay, yer ve zaman unsurlarıyla hikaye edilmemiştir. Sadece bir üretim süreci anlatılmıştır, bu yüzden öyküleyici anlatım değildir.
- C Şıkkı: Metin, örümcek ağının oluşum aşamalarını (sıvı salgılama, sertleşme, iplik haline gelme) sırasıyla ve bilgi verici bir dille anlatmaktadır. Amaç öğretmek olduğu için açıklayıcı anlatım kullanılmıştır.
- D Şıkkı: Metnin öncelikli amacı bir varlığı zihinde resmetmek değil, bilimsel bir süreci aktarmaktır. Bu sebeple baskın teknik betimleyici anlatım değildir.
Sonuç olarak; metin öğretici nitelik taşıdığı ve nesnel bilgiler içerdiği için açıklayıcı anlatıma başvurulmuştur.
Yaşlı adam, elindeki küçük tırmıkla saksıdaki toprağı havalandırıyor, her bir köke zarar vermemek için adeta nefesini tutuyordu. Torunu Can, kapıda sabırsızca kıpırdanarak seslendi: “Dede, neden büyük kürekle yapmıyoruz? Böyle akşama kadar bitmez ki!” Dede, alnındaki teri silip gülümsedi: “Büyük kürek işi bitirir ama çiçeği küstürür evlat. Toprak, nazik dokunuşu hisseder.” Sera, nemli toprak kokusu ve huzurlu bir sükûnetle doluydu.
Bu metnin hikâye unsurları (olay, yer, zaman, kişiler) aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
-
Olay Yer Zaman Kişiler Dedenin torununa işin inceliğini ve sabrı anlatması Sera Belirsiz Dede, Can -
Olay Yer Zaman Kişiler Yeni çiçeklerin ekilmesi Bahçe Öğle vakti Bahçıvan, Müşteri -
Olay Yer Zaman Kişiler Can’ın işten sıkılıp gitmesi Köy evi Belirsiz Can, Yazar -
Olay Yer Zaman Kişiler Dedenin gençlik anılarını anlatması Orman Akşamüzeri Dede, Torun
4. Sorunun Çözümü
Hikâye unsurları (olay örgüsü, mekân, zaman, şahıs kadrosu) metinde yer alan somut ipuçlarına göre belirlenir.
- A Şıkkı: Metnin merkezindeki olay, dedenin torununa bir işin özenle yapılmasının önemini (sabır dersini) anlatmasıdır. Olayın geçtiği yer metinde “Sera” sözcüğüyle açıkça belirtilmiştir. Metinde “akşama kadar” ifadesi geçse de o anın hangi vakit olduğu (sabah, öğle, akşam) belirtilmediği için zaman belirsizdir. Karşılıklı konuşan kişiler ise Dede ve Can’dır. Doğru eşleştirme budur.
- B Şıkkı: Olay çiçek ekimi değil, toprağın havalandırılması sırasındaki diyalogdur. Mekân bahçe değil, kapalı bir alandır (Sera). “Müşteri” metinde yoktur.
- C Şıkkı: Can işten ayrılmamış, sadece soru sormuştur. Yer köy evi değil seradır. “Yazar” bir kahraman değil, anlatıcıdır.
- D Şıkkı: Dede gençlik anılarını değil, o anki işin mantığını anlatmaktadır. Mekân orman değildir. “Akşamüzeri” ifadesi metinde geçmemektedir.
Metindeki tüm unsurları eksiksiz ve doğru karşılayan seçenek A seçeneğidir.
Aşağıda iki farklı sanat dalı hakkında bilgi veren metinler yer almaktadır:
Ebru, kitreyle yoğunlaştırılmış su üzerine özel boyalarla desen oluşturma sanatıdır. Bu sanatın kökleri çok eski zamanlara dayanmaktadır. Türkistan coğrafyasında doğup İpek Yolu aracılığıyla Anadolu’ya taşınan ebru, özellikle Osmanlı döneminde kitap süslemeciliğinde önemli bir yer tutmuştur. Suyun üzerindeki boyaların kağıda aktarılmasıyla oluşan bu eserler, her defasında benzersizdir.
Çini, toprağın pişirilmesiyle elde edilen ve bir yüzü sırla kaplanan seramik ürünüdür. Mimari eserlere renk katmak amacıyla üretilen bu sanat, tarih boyunca cami, köşk ve saray duvarlarını süslemiştir. İznik ve Kütahya gibi merkezlerde gelişen çini sanatı, günümüzde de geleneksel yöntemlerle varlığını sürdürmektedir.
Bu metinlerin ortak özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- Geçmişten günümüze olan gelişimlerine değinilmiştir.
- Bilgi verme amacıyla açıklayıcı anlatım kullanılmıştır.
- Düşünceyi geliştirmek için karşılaştırmadan yararlanılmıştır.
- Yazarın duygularını içermeyen nesnel ifadelere yer verilmiştir.
5. Sorunun Çözümü
Verilen iki metnin anlatım özelliklerini seçeneklere göre inceleyelim:
- A Şıkkı (Tarihsel Süreç): Birinci metinde ebrunun “çok eski zamanlara dayandığı” ve “Osmanlı dönemindeki yeri”; ikinci metinde çininin “tarih boyunca” kullanıldığı belirtilmiştir. Her ikisinde de tarihsel bir arka plan vardır.
- B Şıkkı (Açıklayıcı Anlatım): Her iki metin de sanat dallarını tanıtmak, “Ebru nedir?” ve “Çini nedir?” sorularına cevap vermek için yazılmıştır. Bu özellik ortaktır.
- C Şıkkı (Karşılaştırma): Metinlerde “en, daha, kadar, ise” gibi kıyaslama bildiren ifadeler kullanılmamıştır. Ebru başka bir sanatla veya çini başka bir ürünle kıyaslanmamıştır. Bu özellik metinlerde yoktur.
- D Şıkkı (Nesnellik): Anlatılanlar kişisel görüş değil, doğruluğu kanıtlanabilir bilgilerdir. “Benzersizdir” veya “önemli bir yer tutmuştur” ifadeleri genel kabul gören yargılardır. Nesnellik ortaktır.
Her iki metinde de bulunmayan özellik karşılaştırma yapılmasıdır.
Doğru cevap C şıkkıdır.
İhtiyar bahçıvan, termometredeki cıvanın hızla düştüğünü görünce endişeyle ayağa kalktı. Köşkün arka bahçesindeki cam seranın içi, dışarıdaki ayaza rağmen ılıktı ama yeterli değildi. Gün ağarmak üzereyken soğuk, camları zorluyordu. Yıllardır gözü gibi baktığı nadide mavi orkide, boynunu bükmek üzereydi. Tam sobayı harlamak için hareketlenmişti ki, sera kapısı gıcırdayarak açıldı. Küçük torunu, uykulu gözlerle içeri girdi. Kucağında getirdiği yün şalı uzattı: “Dede,” dedi fısıltıyla, “Bunu çiçeğe saralım, üşümesin.” İhtiyar adam, gözleri dolarak çocuğa baktı; o an çiçeği ısıtan soba değil, bu masum merhametti.
Bu parçada geçen olay, yer, zaman ve kişiler aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- Olay: Torunun çiçeği korumak için şal getirmesi Yer: Cam sera Zaman: Gün ağarmak üzere (Seher vakti) Kişiler: İhtiyar bahçıvan, torunu
- Olay: Bahçıvanın yeni tohumlar ekmesi Yer: Evin salonu Zaman: Öğle vakti Kişiler: Bahçıvan, köşk sahibi
- Olay: Çocuğun dedesinden masal istemesi Yer: Çocuk odası Zaman: Gece yarısı Kişiler: İhtiyar adam, bakıcı
- Olay: Seranın camlarının kırılması Yer: Köşkün bahçesi Zaman: Akşamüzeri Kişiler: Bahçıvan, komşular
6. Sorunun Çözümü
Hikâye edici metinlerdeki temel yapı taşları; olay örgüsü, olayın geçtiği mekan (yer), zaman dilimi ve şahıs kadrosudur.
- A Şıkkı (Doğru): Metinde olayın “torunun şal getirerek çiçeği koruması” olduğu, mekanın “cam sera”, zamanın “gün ağarmak üzere” olduğu ve kişilerin “bahçıvan ile torunu” olduğu açıkça belirtilmiştir. Tüm unsurlar doğrudur.
- B Şıkkı: Mekan evin salonu değil, seradır. Zaman öğle değil, sabaha karşıdır.
- C Şıkkı: Olay masal anlatmak değil, çiçeği korumaktır. Mekan çocuk odası değildir.
- D Şıkkı: Metinde camların kırılması gibi bir olay yaşanmamıştır.
Sonuç olarak hikaye unsurlarının eksiksiz ve doğru eşleştirildiği seçenek A seçeneğidir.
Yenilenebilir enerji, doğadaki kaynaklardan elde edilen ve kendini sürekli takviye edebilen enerji türüdür. Dünya genelinde çevre dostu olması nedeniyle tercih edilen bu enerji türlerinin birçok çeşidi bulunmaktadır. Bunların en önemlileri güneş enerjisi, rüzgâr enerjisi ve jeotermal enerjidir. Güneş enerjisi, paneller yardımıyla gün ışığını elektriğe çevirir. Rüzgâr enerjisi, dev pervanelerin dönmesiyle elde edilir. Jeotermal enerji ise yer altındaki sıcak su kaynaklarından sağlanır.
Bu metnin dil ve anlatımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- Örneklerden yararlanılmıştır.
- Tanımlamaya yer verilmiştir.
- Anlatım açık ve anlaşılırdır.
- İkilemeler kullanılmıştır.
7. Sorunun Çözümü
Soruda metnin dil ve anlatım özelliklerini analiz etmemiz ve metinde bulunmayan özelliği tespit etmemiz istenmektedir. Düşünceyi geliştirme yollarını inceleyerek seçenekleri elemeliyiz.
- A Şıkkı: Yazar, yenilenebilir enerji kaynaklarından bahsettikten sonra konuyu zihinde netleştirmek için “güneş enerjisi, rüzgâr enerjisi ve jeotermal enerji” diyerek örnekler vermiştir. Bu ifade doğrudur.
- B Şıkkı: Metnin giriş cümlesi olan “Yenilenebilir enerji, … enerji türüdür.” ifadesi, “Yenilenebilir enerji nedir?” sorusuna tam cevap verdiği için bir tanımlama cümlesidir. Bu ifade doğrudur.
- C Şıkkı: Metin, okuyucuya bilgi aktarmak amacıyla, söz sanatlarından uzak, sade ve anlaşılır bir dille yazılmıştır. Dil, göndergesel işlevdedir. Bu ifade doğrudur.
- D Şıkkı: İkilemeler, anlatımı güçlendirmek için oluşturulan sözcük gruplarıdır (örneğin: “yavaş yavaş”, “güle oynaya”). Metnin tamamında herhangi bir ikileme kullanılmamıştır. Bu nedenle bu ifade söylenemez.
Sonuç olarak metinde ikilemelere yer verilmemiştir.
Rüzgâr, evin çatısında huysuz bir ihtiyar gibi homurdanıp duruyordu. Bahçedeki koca çınar ağacı, yorgun dallarını sokağa doğru uzatmış, gelip geçen arabaları hüzünle izliyordu. Sokak lambasının titrek ve sarı ışığı, kaldırımdaki su birikintilerinde parlıyordu. Perdeyi aralayıp dışarı baktığımda, gecenin o derin serinliğini yüzümde hissettim.
Bu metnin dil ve anlatımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- Kişileştirmeye başvurulmuştur.
- Betimlemeden yararlanılmıştır.
- Anlatım birinci kişi ağzından yapılmıştır.
- Deyimlere yer verilmiştir.
8. Sorunun Çözümü
Metnin dil ve anlatım özellikleri incelendiğinde:
- A Şıkkı (Kişileştirme): İnsana özgü niteliklerin doğaya aktarılmasıdır. Metinde rüzgârın “huysuz bir ihtiyar gibi homurdanması” ve çınar ağacının “izlemesi” kişileştirmedir. Bu özellik mevcuttur.
- B Şıkkı (Betimleme): Varlıkların niteleyici özellikleriyle (renk, şekil, durum) anlatılmasıdır. “Titrek ve sarı ışık”, “yorgun dallar”, “su birikintileri” ifadeleri gözde canlandırma amacı taşır. Bu özellik mevcuttur.
- C Şıkkı (Birinci Kişi Ağzı): Olayın bizzat yaşayan tarafından anlatılmasıdır. Yazar “baktığımda”, “hissettim” diyerek olayın içinde olduğunu belirtmiştir. Bu özellik mevcuttur.
- D Şıkkı (Deyimler): Deyimler, genellikle mecaz anlam taşıyan ve en az iki sözcükten oluşan kalıplaşmış sözlerdir (Örn: “Göz boyamak”, “Küplere binmek”). Metinde benzetmeler ve mecazlı söyleyişler olsa da, kalıplaşmış bir deyim kullanılmamıştır.
Bu sebeple metinde deyimlere yer verilmemiştir, doğru cevap “D” seçeneğidir.
Aşağıda iki farklı gencin yaptığı çalışmalar anlatılmaktadır:
İzmir’de yaşayan lise öğrencisi Kerem, okulundaki muslukların sık sık açık unutulduğunu ve suyun boşa aktığını fark etti. Bu sorunu çözmek için atık malzemelerden, su akışını otomatik kesen basit bir mekanizma tasarladı. Kerem, bu projesiyle il genelinde düzenlenen yarışmada birincilik madalyası kazandı.
Erzurum’da okuyan bir üniversite öğrencisi, kışın çatılardan sarkan buzların yayalar için tehlike oluşturduğunu gözlemledi. Çatı oluklarına yerleştirilen ve buzlanmayı engelleyen ısıtmalı bir şerit geliştirdi. Bu sistem sayesinde caddeden geçen insanların güvenliği sağlanmış oldu.
Bu metinlerde anlatılan gençlerin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- Aynı eğitim kademesinde bulunmaları
- Gözlemledikleri bir probleme çözüm üretmeleri
- Başarılarını bir ödülle taçlandırmaları
- Benzer iklim şartlarına sahip şehirlerde yaşamaları
9. Sorunun Çözümü
Verilen iki metindeki olayları ve kişileri karşılaştırarak ortak noktayı bulalım:
- A Şıkkı (Eğitim Kademesi): Birinci metindeki Kerem “lise öğrencisi”, ikinci metindeki genç ise “üniversite öğrencisi”dir. Eğitim seviyeleri farklıdır.
- B Şıkkı (Çözüm Üretme): Kerem “su israfını önlemek” için bir mekanizma, diğer öğrenci ise “buzlanma tehlikesini önlemek” için ısıtmalı şerit geliştirmiştir. Her ikisi de çevrelerinde gördükleri bir aksaklığa yönelik somut çözüm getirmiştir. Bu özellik ortaktır.
- C Şıkkı (Ödül Alma): Kerem’in “birincilik madalyası” aldığı belirtilmiştir. Ancak ikinci metindeki öğrencinin herhangi bir ödül aldığına dair bilgi metinde yer almamaktadır.
- D Şıkkı (İklim/Şehir): Kerem İzmir’de (Ilıman iklim), diğer öğrenci Erzurum’da (Karasal/Soğuk iklim) yaşamaktadır. İklim koşulları zıttır.
Her iki gencin de kesiştiği nokta, sorunlara duyarsız kalmayıp proje geliştirmeleridir.
Doğru cevap B şıkkıdır.
Küçük çocuk, avucundaki pırıl pırıl parlayan tohumu dedesine gösterdi: “Dedeciğim, bu tohum o kadar güzel ki onu toprağın altına atıp kirletmeye kıyamıyorum. Onu cam bir fanusta saklasam, hep böyle parlak kalsa olmaz mı?” Dede, torununa gülümseyerek baktı ve şöyle dedi: “Evlat, o tohum cam fanusta sadece bir süs eşyasıdır. Onun içindeki dev ağacı uyandırmak istiyorsan, karanlık ve soğuk toprağa girmesine izin vermelisin. Toprağın ağırlığı altında ezilmeyi göze almayan tohum, gökyüzüne meydan okuyan bir çınara dönüşemez.”
Bu metinde verilmek istenen asıl mesaj aşağıdakilerden hangisidir?
- Güzelliklerin kaybolmaması için onları dış etkilerden korumalıyız.
- Doğayı sevmek, bitkilerin bakımını aksatmadan yapmayı gerektirir.
- Gerçek başarı ve gelişim, zorluklarla yüzleşip mücadele edildiğinde kazanılır.
- Sonunu kestiremediğimiz riskli işlere girmektense eldekini korumak iyidir.
10. Sorunun Çözümü
Metinde “tohum” ve “toprak” imgeleri üzerinden bir hayat dersi (metafor) kurgulanmıştır. Paragrafın ana fikrini bulmak için dedenin son sözüne odaklanmalıyız:
- A ve D Şıkları: Bu seçenekler çocuğun “saklama/koruma” düşüncesini yansıtır. Ancak metinde bu düşünce çürütülmektedir. Dede, korumanın değil, mücadelenin önemli olduğunu savunur.
- B Şıkkı: Metin tarımsal bir bilgi veya doğa sevgisi hakkında değildir. Bu şık, metnin sadece görünen yüzüdür (gerçek anlam).
- C Şıkkı (Doğru): Dede; tohumun ağaca dönüşmesi için “toprağın ağırlığı altında ezilmesi” (zorluk çekmesi) gerektiğini belirtmektedir. İnsan hayatında da gelişim ve başarı, konfor alanında kalarak değil, zorluklarla (toprakla) mücadele ederek elde edilir.
Bu nedenle doğru cevap “C” şıkkıdır.
Olimpiyatlarda altın madalya kazanan bir yüzücüyü izlerken her şey ne kadar da zahmetsiz görünür. Sporcu suya atlar, rakiplerini geçer ve zafer kürsüsüne çıkar. Ekran başındaki bizler için o an, sadece birkaç dakikalık bir görsel şölen ve şanstan ibarettir. Oysa o kürsüdeki gülümsemenin arkasında; sabahın kör karanlığında uyanılan binlerce sabah, klorlu sudan tahriş olmuş gözler, kas ağrılarıyla geçen uykusuz geceler ve sosyal hayattan yapılan büyük fedakarlıklar yatar. Başarı, gökyüzüne uzanan devasa bir çınar ağacı gibidir; herkes gölgesine ve heybetine hayran kalır ama o ağacı ayakta tutan, toprağın derinliklerinde karanlık ve sessizce mücadele eden kökleri kimse görmez.
Bu metinde asıl vurgulanmak istenen düşünce (ana fikir) aşağıdakilerden hangisidir?
- Sporcuların başarısında fiziksel özellikler, çalışma disiplininden daha belirleyicidir.
- İnsanlar başarının ardındaki görünmeyen emekten ziyade, sadece ortaya çıkan parlak sonuca odaklanır.
- Gerçek bir şampiyon olabilmek için sosyal hayattan tamamen kopmak gerekir.
- İzleyicilerin ilgisi ve desteği olmadan kalıcı başarılar elde etmek mümkün değildir.
11. Sorunun Çözümü
Metnin ana fikrini bulmak için yazarın kullandığı benzetmeye (Çınar ağacı ve kökleri) ve metnin genelindeki karşıtlığa (Görünen kolaylık vs. Görünmeyen zorluk) odaklanmalıyız.
- A Şıkkı: Metinde fiziksel özelliklerin (boy, kilo vb.) üstünlüğünden bahsedilmemiştir, tam tersine “sabahın köründe uyanmak” gibi emek vurgusu yapılmıştır.
- C Şıkkı: Bu ifade metinde geçen bir ayrıntıdır (fedakarlık), ancak metnin yazılma amacı “sosyal hayattan kopun” tavsiyesi vermek değil, izleyicinin yüzeysel bakışını eleştirmektir.
- D Şıkkı: Metinde izleyicinin desteğinden veya motivasyon etkisinden hiç bahsedilmemiştir.
- B Şıkkı (Doğru): Metin boyunca “Görünen Sahne” (Madalya, kolaylık) ile “Görünmeyen Gerçek” (Antrenman, ağrı, kökler) karşılaştırılmıştır. Yazar, insanların sadece sonuca (çınarın gövdesine/madalyaya) baktığını ama o sonucu oluşturan süreci (kökleri/çalışmayı) görmezden geldiğini anlatmaktadır.
Sonuç olarak; asıl vurgulanan düşünce, sonucun görünen ışıltısının arkasındaki görünmeyen emektir.
Modern çağın getirdiği teknoloji bağımlılığı, insanın biyolojik saatini sessizce altüst etmektedir. Bilim dünyasında bu durum, vücudun 24 saatlik doğal döngüsü olan “sirkadiyen ritim” kavramıyla açıklanır. Sirkadiyen ritim; uyku-uyanıklık düzeni, vücut ısısı ve hormon salınımı gibi hayati fonksiyonları yöneten içsel bir mekanizmadır. Uzmanlar, bu hassas dengenin korunabilmesi için akşam saatlerinde mavi ışık yayan ekranlardan uzak durulmasını ve uyku ortamının tamamen karanlık olmasını ısrarla önermektedir. Eğer bu ritim bozulursa; odaklanma güçlüğü, bağışıklık sisteminin zayıflaması ve kronik yorgunluk gibi sağlık sorunları kaçınılmaz hale gelecektir. Dolayısıyla kaliteli bir uyku düzeni, modern insan için bir lüks değil, biyolojik bir zorunluluktur.
Bu metinde aşağıdakilerin hangisine değinilmemiştir?
- Sirkadiyen ritim kavramının ne anlama geldiğine
- Biyolojik saati korumak için alınacak tedbirlere
- Hangi yaş grubunun günde kaç saat uyuması gerektiğine
- Düzenin bozulması durumunda ortaya çıkacak sonuçlara
12. Sorunun Çözümü
Yardımcı düşünce sorularında, seçeneklerde verilen yargıların metin içerisinde karşılığı olup olmadığı kontrol edilerek eleme yapılır.
- A Şıkkı: Metinde “Sirkadiyen ritim; uyku-uyanıklık düzeni… yöneten içsel bir mekanizmadır.” cümlesiyle kavramın tanımı ve kapsamı verilmiştir. Bu seçeneğe değinilmiştir.
- B Şıkkı: Sorunun çözümü için “mavi ışık yayan ekranlardan uzak durulması” ve “uyku ortamının karanlık olması” önerileri sıralanmıştır. Tedbirlere değinilmiştir.
- C Şıkkı: Metinde uykunun öneminden bahsedilmiş ancak çocukların, gençlerin veya yetişkinlerin kaç saat uyuması gerektiğine dair sayısal bir veriye yer verilmemiştir. Bu bilgi metinde yoktur.
- D Şıkkı: Ritim bozulursa yaşanacaklar, “odaklanma güçlüğü, bağışıklık sisteminin zayıflaması” şeklinde belirtilmiştir. Olası sonuçlara değinilmiştir.
Sonuç olarak metinde ideal uyku süresine dair bir bilgi bulunmamaktadır.
Doğru cevap C şıkkıdır.