Balkona çıkıp akşamın serinliğini hissederken önce uzaklardan gelen vapur düdüğünü işitti. Sonra caddeden geçen tramvayın tıkırtısı yankılandı kulaklarında. İçeri girip kalemini eline aldığında kâğıdın üzerinde sözcükler dans etmeye başladı. “Bu şehir atalarımdan kalan canlı bir tarih.” diye fısıldadı kendi kendine. “Sokakları, taş binaları ve insanlarıyla ben ne kadar anlatsam da tükenmeyecek bir hazine…”
Bu metnin konusu aşağıdakilerden hangisidir?
- Vapur ve tramvay seslerinin yarattığı gürültü kirliliği
- Şehir hayatının insanı yalnızlaştıran yapısı
- Bir yazarın çalışma ortamındaki fiziksel zorluklar
- Şehre duyulan hayranlık ve bitmeyen ilham kaynağı
Sorunun Çözümü
Bir metnin konusu, yazarın üzerinde durduğu, okuyucuya aktarmak istediği temel duygu veya düşüncedir; sadece giriş cümlesindeki ayrıntılar konuyu oluşturmaz.
- A) Metinde vapur ve tramvay seslerinden bahsedilmiştir ancak bu sadece bir giriş detaydır, metnin bütününde “gürültü kirliliği” şikayeti yoktur.
- B) Metinde yalnızlık veya olumsuz bir ruh hali değil, aksine şehre duyulan bir bağlılık işlenmiştir.
- C) Yazarın kalemini eline alması anlatılmış olsa da herhangi bir “fiziksel zorluk”tan bahsedilmemiştir.
- D) Metnin genelinde yazarın şehirden aldığı ilham, ona “canlı bir tarih” ve “tükenmeyecek bir hazine” diyerek duyduğu sevgi ve hayranlık vurgulanmıştır.
Cevap: D
Yazarlık serüvenine yeni başlayanlara genellikle “sessiz ve düzenli bir çalışma odan olmalı” tavsiyesi verilir. İlham perisinin gürültüden kaçtığına, sadece dört duvar arasında geleceğine inanılır. Oysa kalemi güçlü kılan, odanın konforu değil, yazarın keskin gözlem gücüdür. Yani hayatın satır aralarını okuyabilmesi… Bu beceri de tecrit edilmiş odalarda değil; ancak sokakta, çarşıda, insan selinin içinde pişerek kazanılır.
Bu metinde asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
- Yazarların üretkenliği, çalışma ortamlarının sessizliğine bağlıdır.
- İlham perisi, sadece disiplinli çalışan sanatçılara uğrar.
- Başarılı bir yazar olmak için çok sayıda kitap okunmalıdır.
- Nitelikli yazarlık, mekandan ziyade hayatın içinde edinilen gözlemle mümkündür.
Sorunun Çözümü
Paragrafta asıl vurgulanmak istenen düşünce (ana düşünce), genellikle “oysa, fakat, ama” gibi düşüncenin yönünü değiştiren bağlaçlardan sonra gelir.
- A) Metinde bu görüşe yer verilmiş ancak yazar tarafından “Oysa…” denilerek bu düşünce reddedilmiştir.
- B) Metinde ilham perisinden söz edilse de asıl vurgu disiplin değil, gözlem üzerinedir.
- C) Metinde “kitap okumak”tan değil, mecaz anlamda “hayatı okumaktan” (olayları kavramak) bahsedilmiştir. Bu şık çeldiricidir.
- D) Metnin genelinde, yazarlığın odada değil, “insan selinin içinde” (hayatın içinde) ve “gözlem gücüyle” geliştiği anlatılmaktadır.
Cevap: D
Bir yazarın ne anlattığı kadar nasıl anlattığı da önemlidir. Dünyanın en ilginç konusunu, sönük ve karmaşık bir dille anlatırsanız okuyucuyu kaybedersiniz. Tıpkı lezzetli bir yemeğin özensiz bir tabakta sunulması gibi, kötü bir üslup da içeriğin değerini düşürür. Eserin kalıcılığı ve başarısı, konu ile üslubun ahenkli dansına bağlıdır. Biri eksikse diğeri de anlamını yitirir.
Bu metinde vurgulanan asıl düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
- Bir eserin çok okunması için konusunun ilginç olması yeterlidir.
- Nitelikli bir eser, içerik ve anlatım biçiminin uyumuyla oluşur.
- Okuyucular genellikle yazarın üslubundan çok konusuna odaklanırlar.
- Karmaşık ve süslü bir dil kullanmak, eserin edebi değerini artırır.
Sorunun Çözümü
Paragrafta ana düşünce, metnin bütününde verilmek istenen temel mesajdır ve yardımcı düşüncelerle desteklenir.
- A) Metinde sadece konunun ilginç olmasının yeterli olmadığı, üslubun da önemli olduğu belirtilmiştir.
- B) Yazar, içeriğin (ne anlatıldığı) ve üslubun (nasıl anlatıldığı) bir bütün olduğunu, başarının bu uyuma bağlı olduğunu vurgulamıştır.
- C) Okuyucunun neye odaklandığına dair bir karşılaştırma metinde yapılmamıştır.
- D) Karmaşık dilin esere değer katacağı değil, aksine okuyucuyu kaybettireceği ifade edilmiştir.
Cevap: B
Sonbahar rüzgârları kapıyı çalmaya başladı, doğa en renkli vedasına hazırlanıyor. İnsanların çoğu gri bulutlardan kaçıp sıcak evlerine sığınma telaşında. Ben ise yağmur damlalarının toprağa düşerken çıkardığı o eşsiz melodiyi dinlemenin, sararan yaprakların hüzünlü dansına tanıklık etmenin peşindeyim. Bu manzarayı izledikçe ruhumdaki karamsarlık dağılıyor, yaşama sevincim katlanarak artıyor.
Bu metnin yazarının içinde bulunduğu ruh hali için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- Mevsim geçişlerinin yarattığı hüzün nedeniyle karamsarlığa kapılmıştır.
- İnsanların doğadan kopuk yaşamasından dolayı şikâyetçidir.
- Doğanın her haliyle barışık olup çevresinden yaşama enerjisi almaktadır.
- Yalnız kalmaktan hoşlandığı için insanlardan kaçmaktadır.
Sorunun Çözümü
Paragrafta yazarın çevreye bakış açısı ve hissettiği duygular (tema) tespit edilmelidir.
- A) Metinde “ruhumdaki karamsarlık dağılıyor” denilerek karamsar olmadığı, aksine mutlu olduğu belirtilmiştir.
- B) Yazar insanların kaçışından bahsetse de asıl odak noktası şikâyet değil, kendi hissettiği huzurdur.
- C) Yazar, sonbaharın getirdiği yağmur ve rüzgârı (doğanın halleri) olumlu karşılamış ve bunlardan “yaşama sevinci” (enerji) çıkarmıştır. Doğru yorum budur.
- D) Yazarın amacı insanlardan kaçmak değil, doğayı izlemektir; yalnızlık vurgusu yapılmamıştır.
Cevap: C
Ünlü bir aşçı, çıraklarını seçmek için onlara lezzetli bir çorba yapmalarını söyler ve hepsine “sihirli baharat” adını verdiği birer paket verir. “Bu baharatı yemeğinize katın, tadı eşsiz olacaktır.” der. Yarışma günü herkesin çorbası harika kokmaktadır ancak gençlerden biri, başı önde boş bir tabak getirir ve şöyle der: “Efendim, verdiğiniz baharatı kattım ama çorbamın tadı değişmedi, aksine acılaştı. Size yalan söyleyip başka baharatlar katmak istemedim.” Aşçı gülümser ve “Kazanan sensin!” der. Çünkü paketlerde sadece tatsız un vardır; diğerleri lezzet katmak için hile yapmıştır.
Bu parçada vurgulanan asıl düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
- Usta çırak ilişkisinde itaatin önemi
- Başarılı olmak için risk almanın gerekliliği
- Kaybetme pahasına da olsa dürüstlükten vazgeçilmemesi
- Yetenekli insanların her zaman takdir edilmesi
Sorunun Çözümü
Parçanın ana düşüncesi, olay örgüsünün sonunda verilen ders ile ortaya çıkar. Hile yaparak kazanmak yerine, dürüst kalarak kaybetmeyi göze almak gerçek başarıdır.
- A) Metinde itaat değil, doğruluk sınavı anlatılmıştır.
- B) Risk almakla ilgili bir durum söz konusu değildir.
- C) Çırak, başarısız olma ihtimaline rağmen yalan söylememiştir. Aşçının onu seçmesi, dürüstlüğün en büyük erdem olduğunu vurgular.
- D) Yetenekten ziyade ahlaki duruş (karakter) ölçülmüştür.
Cevap: C
Her çocuk, doğuştan gelen bir kâşif ruhuyla dünyaya adım atar. Gördüğü her nesneye, işittiği her sese hayretle yaklaşır. Ancak yaş aldıkça bu “neden, niçin” soruları giderek azalır. Sanki büyümek, soruları bitirip cevapları ezberlemekmiş gibi büyük bir yanılgıya düşeriz. Oysa bilim insanlarını diğerlerinden ayıran temel özellik, diplomaları değil; çocuksu meraklarını asla yitirmemeleridir. Eğer zihnimizi kalıplara hapsedersek, yeni dünyalar keşfetme şansımızı kendi ellerimizle yok ederiz.
Bu metinden hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
- Merak duygusu, insanda sonradan kazanılan değil, doğuştan var olan bir yetidir.
- İnsanlar büyüdükçe sorgulama alışkanlıklarını kaybetme eğilimi gösterirler.
- Bilimsel başarının temelinde, merak duygusunun canlı tutulması yatar.
- Akademik eğitim almayan kişilerin yeni keşifler yapması mümkün değildir.
Sorunun Çözümü
Yardımcı düşünce sorularında, metnin içinde geçmeyen veya metnin genel iletisine ters düşen yargı aranır.
- A) Metindeki “Her çocuk, doğuştan gelen bir kâşif ruhuyla…” cümlesinden bu yargıya ulaşılır.
- B) Metindeki “Ancak yaş aldıkça bu sorular azalır.” ifadesi bu şıkkı doğrular.
- C) Metindeki “Bilim insanlarını ayıran… çocuksu meraklarını yitirmemeleridir.” cümlesiyle örtüşür.
- D) Metinde “diplomaların değil, merakın önemli olduğu” vurgulanmıştır. Dolayısıyla eğitim almayanların keşif yapamayacağı yargısı metinle çelişmektedir.
Cevap: D
“Yarınlar bizimdir, güneş doğacak,
Karanlık perdeler bir bir kalkacak.
Tohumlar fidan, fidanlar orman,
Bu topraklarda güller açacak.”
Bu dörtlükte ağır basan duygu aşağıdakilerden hangisidir?
- Özlem
- Sitem
- Umut
- Pişmanlık
Sorunun Çözümü
Şiirde işlenen duygu, şairin geleceğe dair beklentilerini ve olaylara iyimser bakış açısını yansıtır.
- A) Geçmişe duyulan bir istek veya hasret (özlem) dile getirilmemiştir.
- B) Bir kimseye kırgınlığı nazikçe bildirme (sitem) durumu yoktur.
- C) “Güneş doğacak”, “karanlık kalkacak”, “güller açacak” ifadeleri geleceğe dair güzel beklentileri ve inancı (umut) simgeler.
- D) Yapılan bir hatadan duyulan üzüntü (pişmanlık) söz konusu değildir.
Cevap: C
“Türküler, Anadolu’nun yazılmamış tarihidir; toprağın belleğidir. Bazen gurbetteki bir hasret, bazen kavuşamayanların sessiz çığlığıdır. Yaylaya çıkan çoban, uçsuz bucaksız yalnızlığını kavalına değil, yaktığı türküsüne anlatır. Gelinlik kız, geleceğe dair umudunu çeyizindeki nakışa değil, mırıldandığı o yanık ezgiye saklar. Türkü, bu coğrafyanın ortak kalp atışıdır.”
Metne göre, gelinlik çağındaki kızlar umutlarını aşağıdakilerden hangisine gizlemektedir?
- Çeyizindeki el emeği nakışlara
- Mırıldandıkları yanık ezgilere
- Yayladaki derin yalnızlığa
- Anadolu’nun yazılmamış tarihine
Sorunun Çözümü
Paragrafta yer alan yardımcı düşünceleri bulmak için metin dikkatle taranmalıdır.
- A) Metinde “umudunu… nakışa değil” ifadesi geçmektedir; bu seçenek elenir.
- B) İlgili cümlede “umudunu… mırıldandığı o yanık ezgiye saklar” denilmektedir. Ezgi, türkü/melodi anlamındadır. Doğru cevap budur.
- C) Yalnızlık, çobanın hissettiği duygudur; kızlarla ilişkilendirilmemiştir.
- D) Yazılmamış tarih ifadesi, türkülerin genel tanımı için kullanılmıştır.
Cevap: B
Çoban için kaval, sadece içi oyulmuş kuru bir kamış parçası değildir. O, dağların derin sessizliğini bozan sadık bir yoldaş, sürüsüyle arasında kurulan görünmez bir bağdır. Çoban, üflediği her nefeste sevincini de hüznünü de bu dilsiz sırdaşıyla paylaşır.
Metne göre kaval, çoban için nedir?
- Sürüyü yönlendiren basit bir alettir.
- Kuru bir kamıştan yapılmış müzik aletidir.
- Duygularını paylaştığı dilsiz bir sırdaştır.
- Dağlarda yankılanan gürültülü bir sestir.
Sorunun Çözümü
Paragrafta nesnelere yüklenen mecaz anlamlar, yazarın o nesneye verdiği duygusal değeri gösterir. “Nedir?” sorusu burada fiziksel tanımı değil, duygusal karşılığı sormaktadır.
- A) Metinde sürüyü yönlendirmesinden bahsedilse de “basit bir alet” ifadesi metindeki duygusal yoğunluğu karşılamaz.
- B) Bu seçenek kavalın sadece maddesel özelliğini (gerçek anlam) verir, metindeki mecaz anlamı kaçırır.
- C) Metinde geçen “sadık bir yoldaş” ve “sevincini hüznünü paylaştığı” ifadeleri, kavalın çoban için bir sırdaş olduğunu kanıtlar.
- D) Metinde “gürültü” gibi olumsuz bir ifade yer almamaktadır.
Cevap: C
Pusulamı her zaman bilinmedik rotalara çevirmeyi, haritalarda parmağımla gezindiğim o uzak diyarlara gitmeyi çocukluğumdan beri severim. Beni yollara düşüren bu tutkunun kaynağını keşfetmem uzun sürmedi. Yolculuk, insanı sadece yeni yerlere götürmez; aynı zamanda ona sabrı, hoşgörüyü ve farklı yaşamları anlama becerisini kazandıran bir okuldur.
Bu metinde kendisinden söz eden kişi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- Plansız ve düzensiz yaşamayı seven
- Gezip görmeyi kişisel gelişimin bir parçası sayan
- Sadece tatil yapmak amacıyla seyahat eden
- Coğrafya derslerinde çok başarılı olan
Sorunun Çözümü
Paragrafta kişinin karakter özelliği, yaptığı eyleme (seyahat etmek) yüklediği anlamdan (okul, eğitim) çıkarılır.
- A) Metinde plansızlıktan değil, bilinmedik rotalara olan ilgiden bahsedilmiştir.
- B) Yazar, yolculuğu “sabrı ve hoşgörüyü kazandıran bir okul” olarak tanımladığı için seyahati gelişim aracı olarak görmektedir.
- C) Metinde “okul” benzetmesi yapıldığı için amaç sadece tatil veya eğlence değildir.
- D) Seyahat etmeyi sevmek ile bir okul dersinde (coğrafya) başarılı olmak arasında doğrudan ilişki kurulamaz.
Cevap: B
Bir bahçıvan, fidanın toprağını sürekli sular, rüzgâr değmesin diye etrafını kapatırsa o fidanın kökleri tembelleşir ve derine inmez. Fidanı kendi haline bırakıp rüzgârla tanıştıran bahçıvan ise onun toprağa sıkı sıkıya tutunmasını sağlar. Çünkü ağacı ayakta tutan şey, dışarıdan verilen destek değil; kendi köklerinin gücüdür.
Bu metindeki düşünceyle aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudan ilişkilidir?
- İnsanlara sürekli yardım etmek, onları hayata karşı güçsüzleştirir.
- Birey, zorluklarla kendi başına mücadele ederek gerçek gücüne kavuşur.
- Başarıya ulaşmak için çevresel koşulların uygun olması gerekir.
- Tecrübeli insanların tavsiyeleri, hataları en aza indirir.
Sorunun Çözümü
Parçada ana fikir, dışarıdan gelen sürekli ve aşırı desteğin, öz gücü zayıflattığıdır.
- A) Metinde yardımın “sürekli” olmasının zararından bahsedilse de asıl vurgu yardımın kötülüğü değil, mücadelenin gerekliliğidir.
- B) Fidanın rüzgârla (zorlukla) tanışması ve köklerinin (öz gücünün) gelişmesi, insanın zorluklarla mücadele ederek güçlenmesiyle birebir örtüşür.
- C) Metin, koşulların uygunluğunu değil, koşullara karşı direnci vurgular.
- D) Tavsiye almakla ilgili bir durum (tecrübe aktarımı) metinde geçmemektedir.
Cevap: B
Gürültülü çağımızda insanın kendi sesini duyması neredeyse imkânsız hale geldi. Kalabalıkların uğultusu arasında sürüklenirken, zihnimizdeki asıl düşünceleri yakalayamıyoruz. Ne zaman ki bir kenara çekilip sessizliğin kollarına sığınırız, işte o zaman gerçek benliğimizle tanışırız. Kendi iç dünyamızla yüzleşmek bazen ürkütücü olabilir; çünkü sessizlik, ertelediğimiz sorunları önümüze serer. Yine de bu dinginlik, hayatın karmaşasından kaçıp sığınabileceğimiz en sağlam kaledir.
Bu metinden hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
- Gürültülü yaşamın, kişinin iç dünyasını fark etmesini engellediğine
- Sessizliğin, insanın kendisini tanımasına fırsat verdiğine
- Sorunların çözümü için mutlaka uzman birinden destek alınması gerektiğine
- Kişinin kendi gerçekleriyle yüzleşmesinin bazen zorlayıcı olabileceğine
Sorunun Çözümü
Yardımcı düşünce sorularında, seçenekler metindeki cümlelerle eşleştirilerek dışta kalan yargı bulunur.
- A) Metindeki “Kalabalıkların uğultusu arasında… asıl düşünceleri yakalayamıyoruz” cümlesinden çıkarılabilir.
- B) “Sessizliğin kollarına sığınırız… gerçek benliğimizle tanışırız” cümlesi bu yargıyı destekler.
- C) Metinde kişinin “kendi içine dönmesi” ve “sessizliğe sığınması” övülmüştür; başkasından destek alma zorunluluğuna dair bir ifade yoktur.
- D) “Kendi iç dünyamızla yüzleşmek bazen ürkütücü olabilir” cümlesinden bu yargıya ulaşılır.
Cevap: C