Cümlede açıkça söylenmediği hâlde cümlenin genelinden veya içindeki bazı ifadelerden çıkarılan anlama “örtülü anlam” denir. “De/da” bağlacı, “yine, tekrar” gibi zarflar cümleye örtülü anlam katan önemli unsurlardır.
“Okulun müzik grubu, bahar şenliklerinde bu yıl da Türkçe pop şarkıları seslendirmeyi tercih etti.”
Bu cümleden çıkarılabilecek kesin yargı aşağıdakilerden hangisidir?
- Müzik grubu, bahar şenlikleri dışında konser vermemektedir.
- Okulda Türkçe pop dışındaki müzik türleri sevilmemektedir.
- Grup, geçmiş yıllardaki şenliklerde de Türkçe pop söylemiştir.
- Müzik grubu bu yıl kurulmuş ve ilk defa sahne almıştır.
Sorunun Çözümü
Örtülü anlam sorularında “de/da” bağlacının cümleye kattığı “öncekiler gibi, benzer şekilde” anlamına dikkat edilmelidir.
- A) Cümlede grubun başka zamanlarda konser verip vermediğine dair bir bilgi yoktur.
- B) Okuldaki genel beğeni ile ilgili bir karşılaştırma yapılmamıştır.
- C) “Bu yıl da” ifadesi ve “tercih etti” yüklemi birleştiğinde, eylemin geçmiş yıllarda yapılan eylemle aynı olduğu anlamı çıkar. Geçmişte de Türkçe pop tercih edilmiştir.
- D) “Bu yıl da” ifadesi, eylemin en az ikinci kez yapıldığını gösterir, dolayısıyla grup yeni kurulmamıştır.
Cevap: C
Öznel anlatım, söyleyenin duygu ve düşüncelerini içerirken; nesnel anlatım, kanıtlanabilir ve kişiden kişiye değişmeyen yargıları ifade eder.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde kişisel görüşe (öznel yargıya) yer verilmemiştir?
- Sonbaharda sararan yaprakların görüntüsü insana huzur veriyor.
- Yazarın son romanı, sürükleyici diliyle okuyucuyu hemen içine çekiyor.
- Dünya’nın Güneş etrafındaki dönüşü 365 gün 6 saatte tamamlanır.
- Bu şirin kasabada yaşamak, herkes için büyük bir şans sayılır.
Sorunun Çözümü
Nesnel yargılar; doğruluğu ya da yanlışlığı kanıtlanabilen, yorum içermeyen yargılardır. Öznel yargılar ise kişisel beğeni ifade eder.
- A) “Huzur veriyor” ifadesi kişisel bir duygudur, kanıtlanamaz. (Öznel)
- B) “Sürükleyici dil” ve “içine çekmek” yazarın yorumudur. (Öznel)
- C) Dünya’nın dönüş süresi bilimsel bir veridir ve kanıtlanabilir. (Nesnel)
- D) “Şirin kasaba” ve “büyük şans” ifadeleri kişiden kişiye değişir. (Öznel)
Cevap: C
1. Çınar, bilim fuarında robot da tanıttı.
2. Çınar da bilim fuarında robot tanıttı.
3. Çınar, bilim fuarında da robot tanıttı.
4. Bilim fuarında Çınar robot da tanıttı.
Numaralanmış cümlelerin hangisinden, “fuarda robot tanıtan başka kişilerin de olduğu” anlamı çıkarılabilir?
- 1
- 2
- 3
- 4
Sorunun Çözümü
“de/da” bağlacı, cümlede eklendiği ögeye “başkaları gibi, diğerleri ile birlikte” anlamı katarak örtülü anlam oluşturur.
- A) “Robot da tanıttı” ifadesi, Çınar’ın robot dışında başka projeler de tanıttığı (örneğin maket, yazılım) anlamını verir.
- B) “Çınar da… tanıttı” ifadesinde bağlaç özneye gelmiştir. Bu kullanım, “Başkaları robot tanıttı, Çınar da onlar gibi robot tanıttı” anlamını taşır.
- C) “Fuarında da… tanıttı” ifadesi, Çınar’ın robotu okulda veya başka bir yerde tanıttığı, ayrıca fuarda da tanıttığı anlamını katar.
- D) Birinci cümle ile aynı anlama gelir; Çınar’ın fuarda yaptığı tek işin robot tanıtmak olmadığı vurgulanır.
Cevap: B
Karşılaştırma cümlelerinde; varlıklar, kavramlar veya durumlar arasındaki benzerlik ya da farklılıklar ortaya konur. Bu cümlelerde genellikle “göre, daha, en, kadar, ise” gibi ifadeler kullanılır.
Bu açıklamaya göre aşağıdakilerin hangisinde karşılaştırma anlamı yoktur?
- Kütüphanedeki ortam, evdeki çalışma odamdan çok daha sessizdi.
- Proje ödevini hazırlarken sınıfın en titiz öğrencisi gibi davrandı.
- Sabahın ilk ışıklarıyla yola çıkıp akşama kadar aralıksız yürüdük.
- Yeni nesil araçlar, yakıt tasarrufu konusunda öncekilerden farksız sayılır.
Sorunun Çözümü
Karşılaştırma cümlelerinde iki unsur arasında üstünlük, eşitlik veya farklılık ilgisi kurulması gerekir.
- A) “Evdeki çalışma odamdan daha sessiz” ifadesiyle kütüphane ve ev ortamı kıyaslanmıştır.
- B) “Sınıfın en titiz öğrencisi” ifadesindeki “en” sözcüğü, öğrenciyi diğerleriyle karşılaştırmıştır.
- C) Bu cümlede geçen “akşama kadar” ifadesi karşılaştırma değil, zaman (süre) anlamı katmıştır.
- D) “Öncekilerden farksız” ifadesiyle yeni ve eski araçlar benzerlik yönünden karşılaştırılmıştır.
Cevap: C
Doğruluğu veya yanlışlığı kişiden kişiye değişmeyen, kanıtlanabilir yargılara nesnel yargı; kişisel görüş ve beğeni içeren, kanıtlanamayan yargılara ise öznel yargı denir.
Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde nesnel bir anlatım yapılmıştır?
- Sonbaharda dökülen sarı yapraklar insana huzur veren bir manzara oluşturur.
- Türkiye’nin yüz ölçümü bakımından en büyük gölü Van Gölü’dür.
- Yazarın bu son romanı, sürükleyici diliyle okuru hemen içine çekiyor.
- Mavinin en güzel tonlarını barındıran Ege kıyıları tatil için harikadır.
Sorunun Çözümü
Nesnel cümleler “bence” ifadesini kabul etmez ve bilimsel verilerle ispatlanabilir.
- A) “Huzur veren manzara” ifadesi kişisel bir duygudur, herkes için aynı etkiyi yaratmayabilir. (Öznel)
- B) Van Gölü’nün yüz ölçümü ölçülebilir ve en büyük göl olduğu harita bilgisiyle kanıtlanabilir. (Nesnel)
- C) “Sürükleyici dil” ifadesi okuyucunun beğenisine dayalı bir yorumdur. (Öznel)
- D) “En güzel tonlar” ve “harika” sözcükleri kişisel beğeni ifade eder. (Öznel)
Cevap: B
Amaç-sonuç cümleleri, eylemin hangi hedefe yönelik yapıldığını bildirir. Bu cümlelerde “için, diye, üzere” gibi edatlar sıkça kullanılır.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde amaç-sonuç ilişkisi yoktur?
- Projesini tamamlamak üzere kütüphaneye gitti.
- Hava aniden soğuduğu için hepimiz içeri kaçtık.
- Yabancı dilini geliştirmek maksadıyla kursa yazıldı.
- Kardeşini sevindireyim diye ona bir hediye aldı.
Sorunun Çözümü
Amaç-sonuç cümlelerini bulmak için yükleme “Hangi amaçla?” sorusu sorulur veya “için” yerine “amacıyla” sözcüğü getirilir.
- A) Kütüphaneye gitme amacı projeyi tamamlamaktır.
- B) İçeri kaçmalarının amacı değil, sebebi (havanın soğuması) belirtilmiştir. Bu bir neden-sonuç cümlesidir.
- C) Kursa yazılma amacı dil geliştirmektir.
- D) Hediye alma amacı kardeşi sevindirmektir.
Cevap: B
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kişisel görüşe yer verilmiştir?
- Mars’ın yüzeyindeki demir oksit, gezegene kızıl bir renk verir.
- Güneş tutulması, Ay’ın Dünya ile Güneş arasına girmesiyle oluşur.
- Uzay belgeselleri izlemek, zaman geçirmenin en büyüleyici yoludur.
- Uluslararası Uzay İstasyonu, Dünya yörüngesinde sürekli hareket hâlindedir.
Sorunun Çözümü
Öznel yargı, söyleyenin kişisel düşüncesini, duygusunu veya beğenisini içeren ve kanıtlanamayan yargılardır.
- A) Mars’ın renginin sebebi bilimsel bir gerçektir, kanıtlanabilir (Nesnel).
- B) Tutulmanın oluşumu gözlem ve deneyle ispatlanabilir (Nesnel).
- C) “Büyüleyici” ifadesi kişiden kişiye değişen bir beğeni bildirir, kanıtlanamaz (Öznel).
- D) İstasyonun konumu ve hareketi bilimsel bir veridir (Nesnel).
Cevap: C
Bir eylemin hangi gerekçeyle yapıldığını bildiren cümlelere sebep-sonuç (neden-sonuç) cümleleri denir. Bu cümlelerde “için, -den dolayı, -dığından, çünkü” gibi ifadeler sıkça kullanılır.
Buna göre aşağıdakilerin hangisinde sebep-sonuç ilişkisi vardır?
- Araştırma ödevini tamamlamak üzere kütüphaneye gitti.
- Yoğun kar yağışı yolları kapattığından okullar tatil edildi.
- Düzenli kitap okursan kelime hazinen zenginleşir.
- Bu yılki ürün verimi, geçen seneye göre daha yüksekti.
Sorunun Çözümü
Sebep-sonuç cümlelerinde eylemin gerçekleşmesi bir nedene bağlıdır ve bu neden gerçekleşmiştir.
- A) “Ödevini tamamlamak üzere” ifadesi bir hedeftir, eylem henüz sonuçlanmamıştır. (Amaç-Sonuç)
- B) Okulların tatil edilmesinin gerekçesi “kar yağışının yolları kapatması”dır ve bu olay gerçekleşmiştir. (Sebep-Sonuç)
- C) Kelime hazinesinin zenginleşmesi “düzenli okuma” şartına bağlanmıştır. (Koşul-Sonuç)
- D) Bu yılki verim ile geçen yılki verim kıyaslanmıştır. (Karşılaştırma)
Cevap: B
En az iki farklı varlığın, kavramın veya durumun; benzerlik, farklılık ya da üstünlük gibi açılardan kıyaslanmasına karşılaştırma denir. Bu cümlelerde genellikle “daha, en, kadar, göre, ise” gibi ifadeler kullanılır.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde karşılaştırma yapılmıştır?
- Dedemin anlattığı hikâyeler, kitaptakilerden çok daha sürükleyiciydi.
- Bahçedeki kurumuş yaprakları rüzgâr oradan oraya savuruyordu.
- Proje ödevini zamanında yetiştirmek için sabaha kadar çalışmış.
- Keşke bu hafta sonu hava güzel olsa da pikniğe gitsek.
Sorunun Çözümü
Karşılaştırma cümlelerinde bir özelliğin derecesi diğer bir varlıkla kıyaslanır.
- A) “Dedemin hikâyeleri” ile “kitaptaki hikâyeler”, sürükleyicilik yönünden kıyaslanmış ve dedeninkiler “daha” üstün bulunmuştur. (Karşılaştırma)
- B) Sadece bir durum tespiti ve betimleme yapılmıştır.
- C) Bir eylemin amacı (ödevi yetiştirmek) belirtilmiştir. (Amaç-Sonuç)
- D) Gerçekleşmesi istenen bir durum dile getirilmiştir. (İstek/Dilek)
Cevap: A
Olasılık (ihtimal) cümleleri; bir eylemin veya durumun gerçekleşip gerçekleşmeyeceğinin kesin olmadığı, tahmin veya beklenti içeren cümlelerdir.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir olasılık anlamı vardır?
- Rüzgar şiddetini artırınca bahçedeki şemsiye devrildi.
- Aradığın o eski dergiyi tavan arasında bulabilirsin.
- Sağlıklı olmak için beslenmene dikkat etmelisin.
- Her sabah mutlaka bir bardak ılık su içerim.
Sorunun Çözümü
Olasılık bildiren cümlelerde genellikle “-ebilmek” yeterlilik fiili veya “belki, sanırım, galiba” gibi ifadeler kullanılır. Kesinlik yoktur.
- A) Olay gerçekleşmiş ve bitmiştir. (Kesinlik/Neden-Sonuç)
- B) “Bulabilirsin” ifadesi, bulma ihtimalinin olduğunu ama bunun kesin olmadığını gösterir.
- C) Bir zorunluluk ve tavsiye belirtilmiştir. (Gereklilik)
- D) Her zaman yapılan bir eylem anlatılmıştır. (Alışkanlık/Kesinlik)
Cevap: B
Aşağıdaki cümlelerin hangisi kanıtlanabilirlik açısından (nesnel) diğerlerinden farklıdır?
- Doğu Ekspresi ile yolculuk yapmak, hayatın en keyifli deneyimidir.
- Peri bacaları, rüzgâr ve sel sularının tüfleri aşındırmasıyla oluşmuştur.
- Kapadokya’daki balon turları, sabahın erken saatlerinde daha büyüleyicidir.
- Tarihî mekanları gezmek, insana geçmişin gizemli kapılarını aralar.
Sorunun Çözümü
Nesnel yargı, kişiden kişiye değişmeyen ve bilimsel verilerle kanıtlanabilen yargılardır. Öznel yargı ise kişisel beğeni içerir.
- A) “En keyifli deneyim” ifadesi kişisel bir yorumdur, kanıtlanamaz (Öznel).
- B) Oluşum şekli coğrafi bir bilgidir, gözlem ve araştırmayla doğrulanabilir (Nesnel).
- C) “Büyüleyici” olması kişisel bir duygudur, ölçülemez (Öznel).
- D) “Gizemli kapılar aralamak” mecazlı bir söyleyiştir ve yoruma dayalıdır (Öznel).
Cevap: B
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, “gerçekleşmemiş bir durumu geçici olarak olmuş kabul etme” (varsayım) anlamı vardır?
- Bu yılki bilim şenliği geçen senekinden daha kalabalık olabilir.
- Keşke yazılım derslerine daha önce başlasaydım.
- Diyelim ki zaman makinesini icat ettin, ilk nereye gidersin?
- Robotlar, insanların yaptığı işlerin çoğunu yapmaya başladı.
Sorunun Çözümü
Varsayım, bir olayın gerçekleşip gerçekleşmediğine bakılmaksızın, onu bir an için olmuş veya olmamış gibi kabul etmektir. Genellikle “tut ki, diyelim ki, farz edelim” gibi ifadelerle yapılır.
- A) “Olabilir” ifadesi ihtimal (olasılık) bildirir.
- B) “Keşke” ifadesi, yapılan bir hatadan duyulan üzüntüyü yani hayıflanmayı bildirir.
- C) “Diyelim ki” ifadesi, zaman makinesi henüz icat edilmese de edilmiş gibi düşünülmesini ister (Varsayım).
- D) Gözlemlenen bir durum ve tespit aktarılmıştır.
Cevap: C