Bir kişinin kendi davranışlarını, düşüncelerini veya ortaya koyduğu bir eseri tarafsız bir gözle değerlendirip eksik ya da hatalı yönlerini dile getirmesine öz eleştiri denir. Başkasına yapılan eleştiri ile kişinin kendine yaptığı eleştiri birbirine karıştırılmamalıdır.
Bu açıklamaya göre, aşağıdakilerin hangisinde öz eleştiri yapılmıştır?
- Genç şairin son kitabındaki imgeler, okuyucunun zihninde bambaşka dünyalar açıyor.
- Proje ödevimi hazırlarken konuyu sınırlandırmadığım için detaylarda boğuldum.
- Toplantı salonundaki ses sistemi yetersiz olduğu için arka sıradakiler konuşmaları duyamadı.
- Böylesine önemli bir günde bizi habersiz bırakıp gitmelerine bir anlam veremedim.
Sorunun Çözümü
Öz eleştiri cümlelerinde kişi, özne olarak kendini ele alır ve kendi hatasını veya eksiğini itiraf eder.
- A) Bu cümlede başkasına (genç şaire) ait bir eser değerlendirilmiş ve beğenilmiştir. (Öz eleştiri yok)
- B) Kişi, “detaylarda boğulma” başarısızlığının sebebini kendi hatasına (konuyu sınırlandırmamak) bağlamıştır. Bu bir öz eleştiridir.
- C) Burada bir durum tespiti ve teknik bir aksaklıktan (ses sistemi) bahsedilmiştir. Kişisel bir hata yoktur.
- D) Bu cümlede başkalarının davranışından duyulan rahatsızlık dile getirilmiştir. Bu bir yakınma (sitem) cümlesidir.
Cevap: B
7. sınıf öğrencisi Ece, Fen Bilimleri dersi için “Güneş Sistemi” konulu bir araştırma yapmış ve not defterine aşağıdaki ifadeleri yazmıştır:
Buna göre Ece, numaralanmış cümlelerin hangisinde kişisel görüşüne (öznel anlatım) yer vermiştir?
- I
- II
- III
- IV
Sorunun Çözümü
Öznel anlatım, doğruluğu veya yanlışlığı kişiden kişiye değişen, kanıtlanamayan yargılardır; nesnel anlatım ise bilimsel verilere dayalı, herkesçe kabul gören yargılardır.
- A) “En büyük gezegen” ifadesi bilimsel ölçümlerle kanıtlanabilir bir bilgidir (Nesnel).
- B) Atmosferdeki gazların türü laboratuvar verilerine dayanır, kişisel yorum içermez (Nesnel).
- C) “En korkutucu manzara” ifadesi yazara ait bir duygudur; başkası için “ilginç” veya “güzel” olabilir (Öznel).
- D) Uydu sayısı sayılabilir ve kanıtlanabilir bir veridir (Nesnel).
Cevap: C
Doğruluğu veya yanlışlığı kişiden kişiye değişen, kanıtlanamayan, söyleyenin duygu ve düşüncelerini içeren yargılara “öznel yargı” (yorum) denir. Buna karşılık; herkese göre aynı olan, kanıtlanabilir ve ölçülebilir yargılara ise “nesnel yargı” denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazar, anlatıma kendi yorumunu katmıştır?
- Anadolu’nun kuzey bölgelerinde kış ayları, güney bölgelerine göre daha yağışlı geçer.
- Yazarın bu son romanı, sürükleyici anlatımıyla okuyucuyu daha ilk sayfadan kendisine hayran bırakıyor.
- Filmdeki olaylar, 19. yüzyılın sonlarında küçük bir sahil kasabasında geçiyor.
- Türkçe dersinde işlediğimiz “Zarflar” konusu, üç ana başlık altında incelenmektedir.
Sorunun Çözümü
Soruda bizden kanıtlanamayan, kişisel beğeni veya düşünce içeren (öznel) cümleyi bulmamız istenmektedir.
- A) Yağış miktarları meteorolojik verilerle ölçülebilir ve kanıtlanabilir. (Nesnel)
- B) “Sürükleyici anlatım” ve “hayran bırakmak” ifadeleri kişisel bir beğenidir. Başkasına göre kitap sıkıcı olabilir. Kanıtlanamaz. (Öznel – Yorum)
- C) Filmin konusu ve geçtiği zaman dilimi izlenerek doğrulanabilir. (Nesnel)
- D) Konu başlıklarının sayısı ders kitabına bakılarak ispatlanabilir. (Nesnel)
Cevap: B
(I) Güneşin ilk ışıklarıyla parlayan enerji panelleri, tarlaların üzerinde büyüleyici bir tablo oluşturuyordu. (II) Uluslararası Enerji Ajansı raporlarına göre yenilenebilir enerji kullanımı, son beş yılda dünya genelinde %40 oranında artış göstermiştir. (III) Bu artışın, gezegenimizin geleceği için atılmış en heyecan verici ve umut dolu adım olduğunu düşünüyorum. (IV) Doğayla uyumlu teknolojiler geliştirmek, şüphesiz ki insanlığın üstlenmesi gereken en asil görevdir.
Bu metinde numaralanmış cümlelerin hangisinde nesnel (kanıtlanabilir) bir yargı söz konusudur?
- I.
- II.
- III.
- IV.
Sorunun Çözümü
Nesnel yargılar; doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanabilen, kişiden kişiye değişmeyen, yorumsuz yargılardır.
- A) “Büyüleyici bir tablo” ifadesi kişisel bir beğeni içerdiği için özneldir.
- B) “Raporlara göre” ve “%40 artış” ifadeleri ölçülebilir ve kanıtlanabilir veriler olduğu için nesneldir.
- C) “Heyecan verici” ve “umut dolu” ifadeleri yazarın duygusunu yansıttığı için özneldir.
- D) “En asil görev” ifadesi kişisel bir değer yargısı taşıdığı için özneldir.
Cevap: B
1. aynasıdır
2. toplumların
3. dil
4. kültürünün
Numaralanmış sözcüklerle anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturulduğunda sıralama aşağıdakilerden hangisi olur?
- 2 – 4 – 1 – 3
- 3 – 1 – 2 – 4
- 3 – 2 – 4 – 1
- 4 – 2 – 3 – 1
Sorunun Çözümü
Kurallı bir cümlede yüklem (yargı bildiren kelime) sonda, özne (işi yapan veya olan) ise genellikle başta bulunur.
- Adım 1: Yüklemi bulalım. “Aynasıdır” (1) kelimesi yargı bildirdiği için en sona gelmelidir.
- Adım 2: Özne ve tamlamayı kuralım. Neyin aynasıdır? “Toplumların kültürünün” (2-4) bir isim tamlamasıdır, ayrılamaz.
- Adım 3: Özne nedir? “Dil” (3). Cümlenin başına gelir.
- Sonuç: “Dil (3), toplumların (2) kültürünün (4) aynasıdır (1).”
Cevap: C
Bir mimarlık dergisinde “Selimiye Camii” hakkında şu ifadelere yer verilmiştir:
Bu metindeki numaralanmış cümlelerin hangisinde yazar, anlatıma duygularını katmıştır (öznel yargı)?
- I
- II
- III
- IV
Sorunun Çözümü
Öznel yargı, kişisel düşünce ve beğeni içerir (kanıtlanamaz); nesnel yargı ise bilimsel ve herkesçe kabul edilen gerçeklerdir (kanıtlanabilir).
- A) Mimar Sinan’ın yaşı ve eserin nitelendirilmesi tarihsel bir bilgidir (Nesnel).
- B) Minare ve şerefe sayıları sayılarak doğrulanabilir (Nesnel).
- C) “Muazzam genişlik” ve “sonsuzluk hissi” yazarın kendi iç dünyasına ait yorumlardır. Başkası aynı hissi duymayabilir (Öznel).
- D) UNESCO listesine giriş tarihi resmi bir kayıttır (Nesnel).
Cevap: C
Öznel yargılar, söyleyenin kişisel düşüncesini, beğenisini veya yorumunu içeren; doğruluğu ya da yanlışlığı kanıtlanamayan yargılardır. Nesnel yargılar ise kişiden kişiye değişmeyen, bilimsel verilere dayanan ve kanıtlanabilir yargılardır.
Bu açıklamaya göre aşağıdakilerin hangisinde öznel bir yargıya yer verilmiştir?
- İstanbul ile Ankara arasındaki Yüksek Hızlı Tren seferleri günde beş kez yapılmaktadır.
- Yazar, son romanında Kurtuluş Savaşı yıllarındaki köy hayatını ele almıştır.
- Dünyanın Güneş etrafındaki dönüşü, mevsimlerin oluşumunu sağlayan temel nedendir.
- Yağmurlu havalarda pencereden dışarıyı izlemek, insana tarifsiz bir huzur verir.
Sorunun Çözümü
Soruda kişisel duygu ve düşünce içeren, kanıtlanması mümkün olmayan (öznel) cümle sorulmaktadır.
- A) Tren sefer sayıları TCDD kayıtlarına bakılarak ispatlanabilir. (Nesnel)
- B) Romanın içeriği okunarak doğrulanabilir. (Nesnel)
- C) Bilimsel bir gerçektir, deney ve gözlemle kanıtlanabilir. (Nesnel)
- D) “Tarifsiz bir huzur vermek” kişisel bir duygudur. Başkası için yağmurlu hava sıkıcı veya hüzünlü olabilir. Kanıtlanamaz. (Öznel)
Cevap: D
| 1. geleceğin | 2. yapı taşlarıdır | 3. tecrübeleri |
| 4. en güçlü | 5. geçmişin |
Numaralanmış sözcüklerle anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturulduğunda sıralama aşağıdakilerden hangisi olur?
- 5 – 3 – 4 – 1 – 2
- 1 – 4 – 2 – 5 – 3
- 5 – 3 – 1 – 4 – 2
- 3 – 5 – 1 – 4 – 2
Sorunun Çözümü
Kurallı bir cümlede yüklem sonda bulunur. Anlamlı bir bütün oluşturmak için tamlamalara dikkat edilmelidir.
- Yüklem Tespiti: Yargı bildiren ifade “yapı taşlarıdır” (2) sözcüğüdür ve sona gelmelidir.
- Tamlamalar: “Geçmişin tecrübeleri” (5-3) bir belirtili isim tamlamasıdır ve özne grubunu oluşturur.
- Sıfat Grubu: “Geleceğin en güçlü yapı taşlarıdır” (1-4-2) ifadesi yüklem grubudur.
- Sıralama: Geçmişin tecrübeleri (5-3) / geleceğin (1) / en güçlü (4) / yapı taşlarıdır (2).
Cevap: C
Doğruluğu veya yanlışlığı kişiden kişiye değişmeyen, kanıtlanabilir yargılara nesnel yargı; kişisel düşünce ve beğeni içeren yargılara ise öznel yargı denir.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesnel bir yargı bulunmaktadır?
- Yazarın son romanındaki karakterler oldukça samimi ve doğal konuşuyor.
- Bahar aylarında açan çiçeklerin görüntüsü insana huzur verir.
- İstiklal Marşı, Mehmet Akif Ersoy tarafından kaleme alınmış on kıtalık bir şiirdir.
- Filmdeki başrol oyuncusunun performansı izleyenleri derinden etkiledi.
Sorunun Çözümü
Nesnel yargılar; yorum, beğeni veya duygu içermez; bilimsel verilere veya kesin bilgilere dayanır.
- A) “Samimi ve doğal” ifadeleri kişisel bir yorumdur (Öznel).
- B) “Huzur verir” ifadesi kişiden kişiye değişebilir (Öznel).
- C) Şiirin kime ait olduğu ve kaç kıta olduğu kanıtlanabilir bir gerçektir (Nesnel).
- D) “Derinden etkiledi” ifadesi izleyicinin kendi duygusudur (Öznel).
Cevap: C
Sosyal Bilgiler dersinde “Toplumsal Değerler” panosu hazırlayan 7/A sınıfı öğrencileri, kartonlara şu sloganları yazmışlardır:
Buna göre, panodaki sloganlardan hangisi doğrudan “paylaşma” kavramını vurgulamaktadır?
- Yalanla kurulan dostluk, gerçekle yıkılır.
- Damlaya damlaya göl olur.
- Bilgi, paylaştıkça çoğalan bir hazinedir.
- Ayağını yorganına göre uzat.
Sorunun Çözümü
Soruda verilen sloganların ana düşünceleri (temaları) incelendiğinde:
- A) Bu cümle dürüstlük ve doğruluk kavramıyla ilgilidir.
- B) Bu atasözü birikim yapmayı, yani tasarrufu öğütler.
- C) “Bilginin başkalarına aktarılması” (paylaşılması) durumunda değerinin artacağını anlatır. Doğrudan paylaşım ile ilgilidir.
- D) Bu atasözü gelire göre harcama yapmayı, yani tedbirli olmayı ifade eder.
Cevap: C
Nesnel anlatım; kişisel düşünce, duygu ve beğenilere yer verilmeyen, herkesçe kabul edilen, kanıtlanabilir yargılardır. Öznel anlatım ise “bence” anlamı taşır ve kişiden kişiye değişir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesnel bir anlatım yapılmıştır?
- Şairin son şiir kitabındaki betimlemeler, okuyucuyu hayal dünyasında büyüleyici bir yolculuğa çıkarıyor.
- Kapadokya’daki peri bacaları, görenleri kendine hayran bırakan muazzam bir doğal güzelliğe sahiptir.
- Reşat Nuri Güntekin, “Çalıkuşu” romanında İstanbul kızı Feride’nin Anadolu’daki öğretmenlik serüvenini anlatır.
- Yaz tatilinde gidilebilecek en eğlenceli ve en dinlendirici şehir kesinlikle Antalya’dır.
Sorunun Çözümü
Soruda kişisel yorum içermeyen, doğruluğu kanıtlanabilir (nesnel) cümle sorulmaktadır.
- A) “Büyüleyici yolculuk” ifadesi kişisel bir yorumdur. (Öznel)
- B) “Hayran bırakan muazzam güzellik” ifadesi kişisel bir beğenidir. (Öznel)
- C) Romanın konusu ve başkarakteri kitaba bakılarak kanıtlanabilir. Yorum içermez. (Nesnel)
- D) “En eğlenceli şehir” ifadesi kişisel bir tercihtir. (Öznel)
Cevap: C
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesnel (kanıtlanabilir) bir yargı söz konusudur?
- Mars’ın kızıl görüntüsü, insanı her zaman derin düşüncelere sevk eder.
- Güneş sistemindeki en gizemli ve etkileyici gezegen şüphesiz Satürn’dür.
- Mars, Güneş sisteminde Dünya’dan sonra gelen dördüncü gezegendir.
- Uzay araştırmaları, gelecekte çok daha heyecan verici hale gelecektir.
Sorunun Çözümü
Nesnel yargılar; doğruluğu kişiden kişiye değişmeyen, bilimsel verilerle veya gözlemle kanıtlanabilen yargılardır.
- A) “Derin düşüncelere sevk etmesi” kişisel bir yorumdur, özneldir.
- B) “En gizemli” ve “etkileyici” ifadeleri kişisel beğenidir, özneldir.
- C) Mars’ın sıralamadaki yeri bilimsel bir gerçektir ve ispatlanabilir, bu yüzden nesneldir.
- D) “Heyecan verici” olması kişisel bir duygudur, özneldir.
Cevap: C