I. Marketten iki kilo kıyma alıp dolaba koydu. (isim-fiil)
II. Fırtına çıkınca tekneler limana hızla sığındı. (çekimli fiil)
III. Denizin ortasında batmış bir gemi buldular. (sıfat-fiil)
IV. Yağmur yağarken toprak kokusu etrafı sardı. (zarf-fiil)
Yukarıda numaralanmış cümlelerin hangisinde yer alan altı çizili sözcüğün türü ayraç içinde yanlış belirtilmiştir?
- I
- II
- III
- IV
1. Sorunun Çözümü
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türemesine rağmen cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Ancak bazı sözcükler fiilimsi eklerini alsa bile, bir varlığın veya kavramın kalıcı adı haline gelirse fiilimsi özelliğini kaybeder.
- A Şıkkı: “Kıyma” sözcüğü fiilimsi eki (-ma) almış gibi görünse de, bu cümlede bir gıda maddesinin kalıcı adı olmuştur (kalıcı isim). Eylem özelliğini yitirdiği için isim-fiil değil, isimdir. Yanlış belirtilmiştir.
- B Şıkkı: “Sığındı” sözcüğü, görülen geçmiş zaman eki (-dı) almış bir çekimli fiildir. Doğru belirtilmiştir.
- C Şıkkı: “Batmış” sözcüğü, gemi ismini niteleyen (-mış eki almış) bir sıfat-fiildir. Doğru belirtilmiştir.
- D Şıkkı: “Yağarken” sözcüğü, zaman anlamı katan (-ken) ekini alarak zarf-fiil olmuştur. Doğru belirtilmiştir.
Sonuç: I. cümlede verilen bilgi yanlıştır.
Doğa fotoğrafçılığında en önemli kural, doğru anı sabırla beklemek (I), ışığın dansını izlemektir. Sanatçının vizörden baktığı (II) dünya, çıplak gözle görülenden çok daha farklıdır. Işık ve gölge oyunlarını ustaca kullanarak (III) sıradan bir manzarayı eşsiz bir tabloya dönüştürürler ve o anı ölümsüz kılarlar (IV).
Bu parçada numaralanmış sözcüklerin hangisi fiilimsi değildir?
- I
- II
- III
- IV
2. Sorunun Çözümü
Fiilimsiler (eylemsiler); fiil kök veya gövdelerine getirilen özel eklerle türetilen ancak fiil özelliğini yitirerek cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Çekimli fiiller ise kip ve şahıs eki alarak yüklem olurlar.
- A Şıkkı: “Beklemek” sözcüğü, fiil köküne gelen -mek (mastar) ekiyle türetilmiş bir isim-fiildir.
- B Şıkkı: “Baktığı” sözcüğü, fiil köküne gelen -tık (yumuşayarak -tığ olmuş) ekiyle türetilmiş bir sıfat-fiildir.
- C Şıkkı: “Kullanarak” sözcüğü, fiil köküne gelen -arak ekiyle türetilmiş bir zarf-fiildir.
- D Şıkkı: “Kılarlar” sözcüğü, “kıl-” fiiline gelen “-ar” (Geniş Zaman) kipi ve “-lar” (3. Çoğul Şahıs) ekiyle çekimlenmiş bir çekimli fiildir. Fiilimsi özelliği taşımaz.
Sonuç olarak, IV numaralı sözcük fiilimsi değil, cümlenin yüklemi olan çekimli bir fiildir.
Antik kentin devasa kapısından içeri girerken büyüleyici bir tarih kokusu bizi karşıladı. Sütunların kusursuz dizilişi, dönemin mimari dehasını açıkça yansıtıyordu. Yüzyıllardır toprak altında saklanmış bu hazineler, nihayet gün yüzüne çıkıyordu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, bu metindeki altı çizili fiilimsi türlerinden herhangi birinin örneği yoktur?
- Müzede özenle sergilenen eserleri büyük bir hayranlıkla inceledik.
- Sunumunu bitirip kürsüden inen konuşmacıyı herkes alkışladı.
- Bu kütüphanede saatlerce kitap okumayı çok seviyorum.
- Tarihi çarşının dar sokaklarında neşeli çocuklar top oynuyordu.
3. Sorunun Çözümü
Soruda verilen metindeki altı çizili fiilimsileri inceleyelim:
- “girerken”: Fiil köküne gelen “-ken” ekiyle türetilmiş bir Zarf-Fiildir.
- “dizilişi”: Fiil köküne gelen “-iş” ekiyle türetilmiş bir İsim-Fiildir.
- “saklanmış”: Kendisinden sonra gelen “hazineler” ismini niteleyen, “-mış” ekiyle türetilmiş bir Sıfat-Fiildir.
Şimdi şıkları analiz edelim:
- A Şıkkı: “sergilenen” sözcüğü “-en” eki almış bir Sıfat-Fiildir. (Metinde örneği var).
- B Şıkkı: “bitirip” sözcüğü “-ip” eki almış bir Zarf-Fiildir. (Metinde örneği var).
- C Şıkkı: “okumayı” sözcüğü “-ma” eki almış bir İsim-Fiildir. (Metinde örneği var).
- D Şıkkı: Bu cümlede fiilimsi bulunmamaktadır. “Oynuyordu” sözcüğü çekimli bir fiildir (şimdiki zamanın hikayesi). Cümlede isim-fiil, sıfat-fiil veya zarf-fiil yoktur.
Sonuç olarak D seçeneğinde, metindeki fiilimsi türlerinden herhangi birinin örneği bulunmamaktadır.
Bilgi: Fiil kök veya gövdelerine getirilen belirli eklerle türetilen, cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklere fiilimsi denir. İsim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil olmak üzere üç gruba ayrılır.
Bilim insanları laboratuvarda günlerce çalışıp, insanlık için yeni bir umut olan formülü geliştirmeyi başardılar.
Bu cümledeki altı çizili fiilimsilerin türce özdeşi (aynı türde olanları) aşağıdakilerin hangisinde bir arada kullanılmıştır?
- Kitap okumak, zihni dinlendiren en faydalı eylemlerden biridir.
- Gelen misafirleri kapıda karşılayan ev sahibi herkese tebessüm etti.
- Pencereden dışarı bakarak, sokaktaki sararmış yaprakları izledi.
- Konuşmayı öğrenmek için çocuğun biraz daha zamana ihtiyacı var.
4. Sorunun Çözümü
Soruyu çözmek için önce örnek cümledeki altı çizili sözcüklerin fiilimsi türlerini tespit etmeliyiz:
- Örnek Cümle Analizi: “çalışıp” sözcüğü -ıp ekini alarak Zarf-fiil, “olan” sözcüğü -an ekini alarak Sıfat-fiil olmuştur. Yani bizden şıklarda Zarf-fiil ve Sıfat-fiil çiftini bulmamız istenmektedir.
- A Şıkkı: “okumak” (-mak) sözcüğü isim-fiil, “dinlendiren” (-en) sözcüğü sıfat-fiildir. Aranan eşleşme yoktur.
- B Şıkkı: “Gelen” (-en) ve “karşılayan” (-an) sözcüklerinin her ikisi de sıfat-fiildir. Aranan eşleşme yoktur.
- C Şıkkı: “bakarak” sözcüğü -arak ekini alarak zarf-fiil, “sararmış” sözcüğü -mış ekini alarak sıfat-fiil olmuştur. Örnek cümledeki türlerle (Zarf-fiil + Sıfat-fiil) birebir uyuşmaktadır.
- D Şıkkı: “Konuşmayı” (-ma) ve “öğrenmek” (-mek) sözcüklerinin her ikisi de isim-fiildir. Aranan eşleşme yoktur.
Doğru cevap C seçeneğidir.
Zarf-fiil eklerini alan sözcükler, cümlede yüklemi zaman veya durum yönünden tamamlar. Yükleme sorulan “Nasıl?” sorusu durum bildiren zarf-fiili, “Ne zaman?” sorusu ise zaman bildiren zarf-fiili buldurur.
Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde zarf-fiil cümleye diğerlerinden farklı bir anlam katmıştır?
- Köydeki işlerini bitirince şehre dönmeyi düşünüyor.
- Bahar gelip çiçekler açınca içimizi bir huzur kaplar.
- Toplantı boyunca hiç susmadan hararetli bir şekilde konuştu.
- Güneş doğarken yola çıkarsak öğleye varmış oluruz.
5. Sorunun Çözümü
Soruda zarf-fiillerin cümleye kattığı anlam (zaman veya durum) sorulmaktadır. Bunu belirlemek için yükleme uygun soruları yöneltmeliyiz.
- A Şıkkı: “Bitirince” sözcüğü zarf-fiildir. “Ne zaman düşünüyor?” sorusuna “Köydeki işlerini bitirince” cevabı alındığı için ZAMAN anlamı katmıştır.
- B Şıkkı: “Açınca” sözcüğü zarf-fiildir. “Ne zaman kaplar?” sorusuna “Çiçekler açınca” cevabı alındığı için ZAMAN anlamı katmıştır.
- C Şıkkı: “Susmadan” sözcüğü zarf-fiildir. “Nasıl konuştu?” sorusuna “Hiç susmadan” cevabı alındığı için DURUM anlamı katmıştır.
- D Şıkkı: “Doğarken” sözcüğü zarf-fiildir. “Ne zaman yola çıkarsak?” sorusuna “Güneş doğarken” cevabı alındığı için ZAMAN anlamı katmıştır.
A, B ve D seçeneklerinde zaman anlamı varken, C seçeneğinde durum anlamı vardır.
Aşağıdaki dizelerde bazı sözcüklerin altı çizilmiş ve numaralandırılmıştır:
Yıldızlara bakarak diledik biz barışı, (I) Gönülleri yapmaktı insanın yarışı. (II) Güneş batmadan evlere dönmeli, (III) Gülecek yüzler dünyayı sarmalı. (IV)
Bu dizelerde yer alan numaralanmış sözcüklerin görevleri hangi seçenekte doğru sıralanmıştır?
- I. Zarf-Fiil | II. İsim-Fiil | III. Zarf-Fiil | IV. Sıfat-Fiil
- I. Zarf-Fiil | II. İsim-Fiil | III. Zarf-Fiil | IV. Çekimli Fiil
- I. Zarf-Fiil | II. Sıfat-Fiil | III. Zarf-Fiil | IV. Sıfat-Fiil
- I. Zarf-Fiil | II. İsim-Fiil | III. Sıfat-Fiil | IV. Çekimli Fiil
6. Sorunun Çözümü
Fiilimsiler; fiil kök veya gövdelerine getirilen özel eklerle türetilen ancak fiil özelliğini yitirerek cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen sözcüklerdir.
- I. Sözcük (bakarak): Fiil köküne gelen “-arak” eki, durum bildiren bir zarf-fiildir.
- II. Sözcük (yapmak): Fiil köküne gelen “-mak” eki, eylemin adını bildiren bir isim-fiildir.
- III. Sözcük (batmadan): Fiil köküne gelen “-madan” eki, zaman bildiren bir zarf-fiildir.
- IV. Sözcük (Gülecek): Fiil köküne gelen “-ecek” eki, kendisinden sonra gelen “yüzler” ismini nitelediği için (Nasıl yüzler? Gülecek yüzler) sıfat-fiildir. Gelecek zaman kipi ile karıştırılmamalıdır.
Doğru sıralama Zarf-Fiil, İsim-Fiil, Zarf-Fiil, Sıfat-Fiil şeklindedir.
Bilgi Notu:
Fiil kök veya gövdelerine getirilen belirli eklerle türetilen; cümlede durum veya zaman bildiren sözcüklere zarf-fiil (bağ-fiil) denir.
Örnek: Güneş doğarken yola çıktık. (Zaman bildiren zarf-fiil)
(I) Sonbaharın gelişiyle ağaçlardan dökülen sarı yaprakları izleyerek ormanın derinliklerine doğru yürüyorum. (II) Patikanın sonuna varınca karşıma çıkan o muazzam göl manzarası beni adeta büyülüyor. (III) Bu eşsiz doğa harikasını fotoğraflamak ve anı ölümsüzleştirmek için aceleyle çantamdaki kamerayı çıkarıyorum. (IV) Rüzgarın ağaç dallarındaki fısıltısını dinleye dinleye, şehrin gürültüsünden uzaklaşmanın tadını çıkarıyorum.
Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde zarf-fiil yoktur?
- I
- II
- III
- IV
7. Sorunun Çözümü
Parçadaki cümleler zarf-fiil kullanımı açısından incelendiğinde:
- A Şıkkı (I. Cümle): “izleyerek” sözcüğü, “-erek/-arak” ekini alarak cümleye durum anlamı katan bir zarf-fiildir.
- B Şıkkı (II. Cümle): “varınca” sözcüğü, “-ince/-ınca” ekini alarak cümleye zaman anlamı katan bir zarf-fiildir.
- C Şıkkı (III. Cümle): Cümlede geçen “fotoğraflamak” ve “ölümsüzleştirmek” sözcükleri “-mak/-mek” eklerini almış isim-fiildir. Cümlede zarf-fiil türünde bir sözcük bulunmamaktadır.
- D Şıkkı (IV. Cümle): “dinleye dinleye” ikilemesi, “-e… -e” ekleriyle kurulmuş ve cümleye durum anlamı katan bir zarf-fiildir.
Bu analiz sonucunda III numaralı cümlede zarf-fiil kullanılmadığı görülmektedir.
Doğru Cevap: C
(I) “Kamp Kurma Macerası” adlı belgeselde, doğayla iç içe yaşamın zorlukları anlatılıyor. (II) İzleyiciler, çadırın nasıl kurulacağını gözlemleyerek önemli bilgiler ediniyor. (III) Tecrübeli dağcılar, gece olunca ateş yakmaya başlıyor. (IV) Sabahın ilk ışıklarıyla birlikte kuş cıvıltıları vadiyi doldurur.
Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisinde altı çizili sözcük fiilimsi değildir?
- I
- II
- III
- IV
8. Sorunun Çözümü
Soruda, numaralanmış cümlelerdeki altı çizili sözcüklerin türünün (fiilimsi olup olmadığının) belirlenmesi istenmektedir. Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine getirilen özel eklerle yapılır; ancak fiil çekim eki (kip ve şahıs eki) almazlar.
- A Şıkkı (I. Cümle): “Kurma” sözcüğü, “kur-” fiiline getirilen “-ma” isim-fiil ekiyle türetilmiş bir isim-fiildir.
- B Şıkkı (II. Cümle): “Gözlemleyerek” sözcüğü, “gözlemle-” fiiline getirilen “-erek” zarf-fiil ekiyle türetilmiş bir zarf-fiildir.
- C Şıkkı (III. Cümle): “Yakmaya” sözcüğü, “yak-” fiiline getirilen “-ma” isim-fiil ekiyle türetilmiş bir isim-fiildir.
- D Şıkkı (IV. Cümle): “Doldurur” sözcüğü, “doldur-” fiiline getirilen “-ur” geniş zaman kipiyle çekimlenmiş bir çekimli fiildir (yüklemdir). Fiilimsi değildir.
Sonuç olarak, IV numaralı cümledeki altı çizili sözcük fiilimsi değil, çekimli fiildir.
Doğru Cevap: D
Bu açıklamaya göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil kullanılmamıştır?
Aşağıdaki seçeneklerden hangisi yukarıdaki kurala örnek oluşturmaz?
- Kütüphaneden aldığı yıpranmış kitapları özenle tamir etti.
- İnsan, hayatta aşılmaz engellerle de karşılaşabilir.
- Yağmur sabaha karşı dinmiş, güneş pırıl pırıl doğmuş.
- Önümüzdeki ay yapılacak toplantıya herkes katılmalı.
9. Sorunun Çözümü
Sıfat-fiil ekleri (-miş, -ecek, -mez, -ar vb.) zaman ekleriyle (kip ekleri) şekilce benzerlik gösterir. Ayırt etmek için sözcüğün cümredeki görevine bakılır: Eğer sözcük bir ismi niteliyorsa sıfat-fiil, yüklem olup zaman bildiriyorsa çekimli fiildir.
- A Şıkkı: “Yıpranmış kitaplar” tamlamasında “-mış” eki alan sözcük, “kitap” ismini nitelediği için sıfat-fiildir.
- B Şıkkı: “Aşılmaz engeller” tamlamasında “-maz” eki alan sözcük, “engel” ismini nitelediği için sıfat-fiildir.
- C Şıkkı: Bu cümlede “dinmiş” ve “doğmuş” sözcükleri bir ismi niteleme göreviyle değil, yargı bildiren yüklem göreviyle kullanılmıştır. Burada “-miş” eki, duyulan geçmiş zaman eki olarak görev yapmıştır. Bu nedenle bu sözcükler çekimli fiildir.
- D Şıkkı: “Yapılacak toplantı” tamlamasında “-acak” eki alan sözcük, “toplantı” ismini nitelediği için sıfat-fiildir.
C seçeneğinde herhangi bir sıfat-fiil kullanılmamıştır.
Sıfat-fiiller, cümlede genellikle sıfat görevinde kullanılır. Ancak niteledikleri isim düştüğünde veya çekim eki aldıklarında adlaşarak isim görevinde de kullanılabilirler.
Buna göre;
Gezegenimizde sanayileşmeyle birlikte hızla (I)artan çevre sorunları hepimizi endişelendiriyor. Gelecek nesillere (II)bırakılacak yaşanabilir bir dünya için bugünden harekete geçmeliyiz. Bilim insanları, buzulların erimesiyle (III)oluşacak felaketlere sürekli dikkat çekiyor. Her birey, doğayı korumak adına neler (IV)yapılabileceğini ciddi bir şekilde düşünmek zorundadır.
metninde numaralanmış sıfat-fiillerden hangisi sıfat görevinde kullanılmamıştır?
- I
- II
- III
- IV
10. Sorunun Çözümü
Sıfat-fiiller, kendisinden sonra gelen bir ismi nitelediklerinde “sıfat”; niteledikleri isim düştüğünde veya isim çekim eki aldıklarında “isim (adlaşmış sıfat-fiil)” görevinde kullanılırlar. Seçenekleri bu kurala göre inceleyelim:
- A Şıkkı (I): “Artan çevre sorunları” tamlamasında “artan” sıfat-fiili, “çevre sorunları” ismini niteleyerek sıfat görevinde kullanılmıştır.
- B Şıkkı (II): “Bırakılacak … dünya” tamlamasında “bırakılacak” sıfat-fiili, “dünya” ismini niteleyerek sıfat görevinde kullanılmıştır.
- C Şıkkı (III): “Oluşacak felaketler” tamlamasında “oluşacak” sıfat-fiili, “felaketler” ismini niteleyerek sıfat görevinde kullanılmıştır.
- D Şıkkı (IV): “Neler yapılabileceğini” ifadesinde “yapılabileceğini” sıfat-fiili, herhangi bir ismi nitelememiştir. Aksine, “-i” hal ekini alarak çekime girmiş ve isim (nesne) görevinde kullanılmıştır. Bu kullanım adlaşmış sıfat-fiil örneğidir.
Bu nedenle “yapılabileceğini” sözcüğü sıfat görevinde değildir.
Doğru Cevap: D
Sıfat-fiil türeten “-ecek / -acak” ekleri ile gelecek zaman kipi olan “-ecek / -acak” ekleri yazılış olarak aynıdır ancak cümledeki görevleri farklıdır. Gelecek zaman eki alan sözcük cümlede yargı bildirip yüklem olurken; sıfat-fiil eki alan sözcük, genellikle kendisinden sonra gelen bir ismi niteleyerek sıfat tamlaması kurar.
Bu açıklamaya göre, aşağıdakilerin hangisinde “-ecek / -acak” ekini alan sözcük sıfat-fiil görevinde kullanılmıştır?
- Rüzgâr şiddetini artırırsa ağaçların dalları kırılacak.
- Bu zorlu yolculukta bize inanacak yol arkadaşları lazım.
- Sipariş ettiğimiz ürünler en geç yarın elimize ulaşacak.
- Milli sporcumuz, final maçına birazdan çıkacak.
11. Sorunun Çözümü
Soruda bizden “-ecek / -acak” ekinin, eklendiği fiili sıfat yapma göreviyle (sıfat-fiil) kullanıldığı seçeneği bulmamız istenmektedir. Bu ek, eğer cümlede “yüklem” olup zaman bildiriyorsa “gelecek zaman kipi”; bir ismi niteliyorsa “sıfat-fiil”dir.
- A Şıkkı: “Dalları kırılacak” ifadesindeki sözcük, cümlenin yüklemidir ve işin gelecekte yapılacağını bildirir (Gelecek Zaman Kipi).
- B Şıkkı: “Bize inanacak yol arkadaşları” ifadesinde “inanacak” sözcüğü, “yol arkadaşları” ismini nitelemiştir (Nasıl yol arkadaşları? -> İnanacak yol arkadaşları). Burada sözcük sıfat görevindedir, dolayısıyla sıfat-fiildir.
- C Şıkkı: “Elimize ulaşacak” ifadesindeki sözcük cümlenin yüklemidir (Gelecek Zaman Kipi).
- D Şıkkı: “Maça çıkacak” ifadesindeki sözcük cümlenin yüklemidir (Gelecek Zaman Kipi).
Sonuç: B seçeneğindeki kullanım sıfat-fiil örneğidir. Doğru cevap B şıkkıdır.
Küçük çocuk, rüzgârın tatlı melodisine kapıl- (I) – – – dans eden renkli yaprakları uzun uzun izledi. Onun en büyük hayali, doğadaki tüm gizemleri keşfet- (II) – – – ve bunları resim defterine aktarmaktı. Hayal kur- (III) – – – zamanlarda, dünyası bambaşka bir masal diyarına dönüşürdü. Gün batıp da eve dön- (IV) – – – annesine o gün gördüğü her şeyi büyük bir heyecanla anlattı.
Bu metinde numaralanmış yerlerden hangilerine zarf-fiil eki getirilebilir?
- Yalnız I
- I ve IV
- II ve III
- Yalnız IV
12. Sorunun Çözümü
Soruda verilen boşluklara metnin anlam bütünlüğüne ve dil bilgisi kurallarına uygun fiilimsi eklerinin getirilmesi gerekmektedir. İnceleyelim:
- I. Boşluk: “rüzgârın tatlı melodisine kapılarak (veya kapılıp) … izledi” ifadesinde eylemin nasıl yapıldığını bildiren bir zarf-fiil (-arak/-erek veya -ıp/-ip) gelmelidir.
- II. Boşluk: “keşfet- … ve … aktarmaktı” yapısında, “ve” bağlacı iki eş görevli sözcüğü bağlar. Sonraki kelime “aktarmak” (isim-fiil) olduğu için buraya da “keşfetmek” şeklinde isim-fiil eki gelmelidir.
- III. Boşluk: “hayal kur- … zamanlar” tamlamasında “zaman” ismini niteleyen bir sözcük gereklidir. Buraya “kurduğu” (veya kurulan) şeklinde sıfat-fiil eki getirilmelidir.
- IV. Boşluk: “eve dön- … anlattı” cümlesinde eylemin zamanını bildirmek için “dönünce” (veya döndüğünde) şeklinde zarf-fiil eki getirilmelidir.
Sonuç olarak, I ve IV numaralı yerlere zarf-fiil eki getirilebilir.
Çerez idi biraz daha zor olmalı sonuçta lgs ye hazırlanıyoruz
Türkçe öğretmenimize konuyu iletiyorum. Ancak geçen haftaki toplantımızda bu soruların başlangıç seviyesi olduğunu ifade etmişti. Sanırım Türkçe ekibimiz bir kaç hafta içinde LGS seviyesinde çok zor soruları hazır hale getirecekler.
TEST HARİKA HERKESE ÖNERİYORUM
biraz daha zor olmalı lgs se bu kadar kolay sormazlar
lgs sede bu kadar kolay sormazlar
sorular kolay cevaplar daha aralara saklanabilir
Çok kolay dı