7. sınıf öğrencisi Kerem, Türkçe dersinde “Zarflar” konusuyla ilgili hazırladığı posterde aşağıdaki örneklere yer vermiştir. Ancak öğretmeni tablodaki bir satırda hata yapıldığını belirtmiştir.
| No | Örnek Cümle | Altı Çizili Sözcüğün Türü |
|---|---|---|
| I | Güneş panelleri yavaşça açıldı. | Durum Zarfı |
| II | Roketimiz bugün fırlatılacak. | Zaman Zarfı |
| III | Tüm ekip dışarıya çıktı. | Yer-Yön Zarfı |
| IV | Yakıt tankı fazla ısınmış. | Miktar Zarfı |
Buna göre, tablodaki numaralanmış satırların hangisinde bir yanlışlık yapılmıştır?
- I
- II
- III
- IV
Sorunun Çözümü
Yer-yön bildiren sözcükler (içeri, dışarı, aşağı, yukarı vb.) ek almadan fiili belirtirse zarf olur; ek alırlarsa isimleşirler.
- A) “Yavaşça” sözcüğü fiilin nasıl yapıldığını bildirdiği için durum zarfıdır. (Doğru)
- B) “Bugün” sözcüğü fiilin zamanını bildirdiği için zaman zarfıdır. (Doğru)
- C) “Dışarı” sözcüğü “-ya” yönelme hâl ekini alarak “dışarıya” şekline dönüşmüş ve isim olmuştur. Zarf olması için ek almaması gerekirdi. (Yanlış)
- D) “Fazla” sözcüğü fiilin miktarını bildirdiği için miktar zarfıdır. (Doğru)
Cevap: C
7. sınıf öğrencileri, Fen Bilimleri dersinde yapacakları deney üzerine konuşmaktadır. Öğrencilerin kurduğu cümleler aşağıda verilmiştir:
I. Kerem: Malzemeleri masaya dikkatlice yerleştirdim.
II. Sude: Gözlem raporunu akşam yazacağım.
III. Mert: Hazırladığımız karışımı epey çalkaladık.
IV. Elif: Duman çıkınca hemen geri çekildik.
Numaralanmış cümlelerin hangisinde fiili miktar (azlık-çokluk) yönünden etkileyen bir zarf kullanılmıştır?
- I. Kerem
- II. Sude
- III. Mert
- IV. Elif
Sorunun Çözümü
Azlık-çokluk (miktar) zarfları, fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya kendi türünden sözcükleri miktar bakımından belirtir ve “Ne kadar?” sorusuna cevap verir.
- A) “Dikkatlice” sözcüğü fiile sorulan “Nasıl?” sorusuna cevap verdiği için durum zarfıdır.
- B) “Akşam” sözcüğü fiile sorulan “Ne zaman?” sorusuna cevap verdiği için zaman zarfıdır.
- C) “Epey” sözcüğü “çalkaladık” fiiline sorulan “Ne kadar?” sorusuna cevap verdiği için miktar (azlık-çokluk) zarfıdır.
- D) “Geri” sözcüğü fiile sorulan “Nereye?” sorusuna cevap verdiği ve ek almadığı için yer-yön zarfıdır.
Cevap: C
Aşağıdaki numaralanmış cümlelerin hangisinde eylemin yapıldığı zamanı bildiren bir zarf kullanılmıştır?
I. Uzay mekiği, fırlatma rampasından ayrıldıktan sonra atmosferi hızla tırmandı. II. Gök bilimciler, yaklaşmakta olan kuyruklu yıldızı geceleyin teleskoplarla inceleyecekler. III. İstasyonun penceresinden aşağı bakan astronotlar, Dünya’nın mavisine hayran kaldı. IV. Akşam, yıldızları izlemek ve hayallere dalmak için en gizemli vakittir.
- I
- II
- III
- IV
Sorunun Çözümü
Zaman zarfları, fiillere sorulan “Ne zaman?” sorusuna cevap vererek eylemin gerçekleşme vaktini bildirir.
- A) I. cümlede “hızla” sözcüğü fiile sorulan “Nasıl?” sorusuna cevap verdiği için durum zarfıdır.
- B) II. cümlede “inceleyecekler” fiiline sorulan “Ne zaman?” sorusuna “geceleyin” cevabı alınmaktadır. Bu bir zaman zarfıdır.
- C) III. cümlede “aşağı” sözcüğü ek almadan fiili yön bakımından belirttiği için yer-yön zarfıdır.
- D) IV. cümlede “Akşam” sözcüğü zaman anlamı taşısa da cümlede özne görevinde kullanılmıştır, zarf değildir.
Cevap: B
Uzay gözlemevine giden bir öğrenci grubu, gözlem defterlerine aşağıdaki cümleleri not etmiştir:
I. Gezegenler, Güneş’in etrafında sessizce dönüyordu.
II. Araştırmacılar, yıldız haritalarını özenle inceliyordu.
III. Beklenen gök taşı yağmuru geceleyin başlayacak.
IV. Dev teleskop, gökyüzünü tararken ağır ağır hareket etti.
Bu notlardaki altı çizili zarflardan hangisi, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?
- I.
- II.
- III.
- IV.
Sorunun Çözümü
Zarflar (belirteçler), fiilleri “zaman” veya “durum” yönünden niteleyebilir. Fiile sorulan “Nasıl?” sorusu durum zarfını, “Ne zaman?” sorusu zaman zarfını verir.
- A) “Sessizce” sözcüğü, dönme eyleminin nasıl yapıldığını bildirir. (Durum Zarfı)
- B) “Özenle” sözcüğü, inceleme eyleminin nasıl yapıldığını bildirir. (Durum Zarfı)
- C) “Geceleyin” sözcüğü, başlama eyleminin ne zaman gerçekleşeceğini bildirir. (Zaman Zarfı)
- D) “Ağır ağır” ikilemesi, hareket etme eyleminin nasıl yapıldığını bildirir. (Durum Zarfı)
Cevap: C
Deyimler cümlede genellikle yüklem görevinde bulunur. Ancak “-ip, -erek, -meden” gibi zarf-fiil eklerini alarak veya doğrudan durum bildirerek zarf görevinde de kullanılabilirler.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim zarf görevinde kullanılmıştır?
- Takımımız şampiyon olunca sevinçten etekleri zil çaldı.
- Usta yazar, kelimeleri seçerken kılı kırk yararak çalışırdı.
- Tüm uyarılara rağmen yine de bildiğini okudu.
- Kardeşim, istediği oyuncak alınmayınca küplere bindi.
Sorunun Çözümü
Zarflar, fiilleri durum veya zaman yönünden tamamlar. Deyimin zarf olması için yükleme sorulan “Nasıl?” sorusuna cevap vermesi gerekir.
- A) “Etekleri zil çaldı” deyimi cümlenin yüklemidir.
- B) Cümlede “çalışırdı” fiildir. “Nasıl çalışırdı?” sorusuna “kılı kırk yararak” (çok titizlenerek) cevabı verilir. Deyim, durum zarfı görevindedir.
- C) “Bildiğini okudu” deyimi cümlenin yüklemidir.
- D) “Küplere bindi” deyimi cümlenin yüklemidir.
Cevap: B
Türkçe öğretmeni, tahtaya “rahat” sözcüğünün kullanıldığı dört farklı cümle yazmıştır. Öğrencilerden bu sözcüğün cümleye kattığı anlamı ve görevini bulmalarını istemiştir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde “rahat” sözcüğü fiili durum yönünden tamamlayan bir zarf (belirteç) görevindedir?
- A) Yeni aldığımız koltuklar eskisine göre çok daha rahattı.
- B) Hafta sonu pikniğe giderken rahat kıyafetler seçmelisin.
- C) Konuyu iyi anladığı için tüm soruları rahat çözdü.
- D) İnsan, gençliğin rahatını yaşlanınca daha iyi anlıyor.
Sorunun Çözümü
Zarflar fiilleri nitelerken, sıfatlar isimleri niteler. Bir sözcüğün durum zarfı olabilmesi için fiile sorulan “Nasıl?” sorusuna cevap vermesi gerekir.
- A) “Rahat” sözcüğü ek fiil alarak yüklem olmuş bir isim/adlaşmış sıfattır.
- B) “Rahat kıyafetler” tamlamasında ismin özelliğini belirttiği için niteleme sıfatıdır.
- C) “Çözdü” fiiline sorulan “Nasıl çözdü?” sorusuna “rahat” cevabı alındığı için durum zarfıdır.
- D) “Rahatını” sözcüğü iyelik ve hâl eki aldığı için isimdir.
Cevap: C
Yer-yön bildiren sözcükler (aşağı, yukarı, içeri, dışarı, ileri, geri, öte, beri), çekim eki almadan fiili belirtirse zarf, ek alırsa isim, bir ismi belirtirse sıfat olur.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde “yukarı” sözcüğü yer-yön zarfı olarak kullanılmıştır?
- Yolcular, teleferiği görebilmek için yukarıya baktı.
- Yamaç paraşütçüleri, rüzgarı arkalarına alıp hızla yukarı yükseldi.
- Kışın gelmesiyle yukarı köyün yolları kardan kapandı.
- Dağcılar, yukarıdan düşebilecek taşlara karşı uyarıldı.
Sorunun Çözümü
Yer-yön sözcüklerinin zarf olabilmesi için yalın halde (ek almadan) kullanılması ve bir fiili etkilemesi gerekir.
- A) “Yukarıya” sözcüğü “-a” yönelme hâl ekini aldığı için isimleşmiştir.
- B) “Yukarı” sözcüğü hiçbir ek almamış ve “yükseldi” fiilinin yönünü belirttiği için yer-yön zarfıdır.
- C) “Yukarı” sözcüğü “köy” ismini nitelediği (Hangi köy? -> Yukarı köy) için sıfat görevindedir.
- D) “Yukarıdan” sözcüğü “-dan” ayrılma hâl ekini aldığı için isimleşmiştir.
Cevap: B
Bir yazarın doğa günlüğünden alınan aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf (belirteç) kullanılmamıştır?
- Minik serçe, daldan dala korkusuzca atlıyordu.
- Rüzgâr, vadinin derinliklerinde şiddetli esiyor.
- Yemyeşil ağaçların serin gölgesinde dinlendik.
- Yayladaki sis akşama doğru dağıldı.
Sorunun Çözümü
Zarflar; fiilleri zaman, durum, miktar veya yer-yön bakımından etkileyen sözcüklerdir. Bir cümlede zarfı bulmak için yükleme “Nasıl?”, “Ne zaman?”, “Ne kadar?” gibi sorular sorulur.
- A) “Nasıl atlıyordu?” sorusunun cevabı olan “korkusuzca” sözcüğü durum zarfıdır.
- B) “Nasıl esiyor?” sorusunun cevabı olan “şiddetli” sözcüğü durum zarfıdır.
- C) Bu cümlede “dinlendik” eylemini niteleyen bir sözcük yoktur. “Yemyeşil” ve “serin” sözcükleri isimi nitelediği için sıfattır. “Nerede dinlendik?” sorusunun cevabı yer tamlayıcısıdır, zarf değildir.
- D) “Ne zaman dağıldı?” sorusunun cevabı olan “akşama doğru” söz öbeği zaman zarfıdır.
Cevap: C
7. sınıf öğrencisi Elif, yazdığı hikâyedeki bazı zarfların altını çizerek türlerini belirlemeye çalışmıştır.
Buna göre, hikâyeden alınan numaralanmış cümlelerin hangisinde zaman bildiren bir zarf kullanılmıştır?
- 1) Karadeniz’in yaylalarına yazın çıkacağız.
- 2) Sislerin arasındaki dağ köyleri harika görünüyordu.
- 3) Patika yol bitince ekip aşağı indi.
- 4) Manzarayı izlerken vaktin nasıl geçtiğini hiç anlamadık.
- 1
- 2
- 3
- 4
Sorunun Çözümü
Zaman zarfları, fiile sorulan “Ne zaman?” sorusuna cevap verir.
- A) “Çıkacağız” fiiline “Ne zaman?” diye sorduğumuzda “yazın” cevabını alırız. Eylemin gerçekleşeceği vakti bildirdiği için zaman zarfıdır.
- B) “Harika” sözcüğü fiilin (görünüyordu) “nasıl” olduğunu, yani durumunu bildirir. (Durum Zarfı)
- C) “Aşağı” sözcüğü fiilin (indi) yönünü bildirir. Ek almadığı için yer-yön zarfıdır. (Yer-Yön Zarfı)
- D) “Hiç” sözcüğü fiilin (anlamadık) miktarını/derecesini bildirir. (Miktar Zarfı)
Cevap: A
Teknofest yarışmasına hazırlanan bir ekip, tasarladıkları insansız hava aracının (İHA) uçuş testlerini yapmaktadır. Uçuş kayıt defterine aşağıdaki notlar alınmıştır:
Buna göre, uçuş kayıt defterindeki numaralanmış notların hangisinde yer-yön bildiren sözcük zarf görevinde kullanılmıştır?
- 1. Deneme
- 2. Deneme
- 3. Deneme
- 4. Deneme
Sorunun Çözümü
Yer-yön bildiren sözcükler (içeri, dışarı, aşağı, yukarı, ileri, geri, öte, beri), ek almadan yalın hâlde kullanılıp fiili etkilerse zarf olur. Hâl eki (-e, -i, -den) alırlarsa isimleşirler.
- A) “Yukarı” sözcüğü yönelme hâl eki (-a) alarak “yukarıya” olduğu için isimdir.
- B) “İçeri” sözcüğü yönelme hâl eki (-e) alarak “içeriye” olduğu için isimdir.
- C) “Dışarı” sözcüğü iyelik eki (-sı) alarak “dışarısı” olduğu için isimdir.
- D) “Geri” sözcüğü hiçbir ek almadan “döndü” fiilinin yönünü belirttiği için yer-yön zarfıdır.
Cevap: D
Zarflar fiilleri; durum, zaman, miktar, yer-yön ve soru bakımından tamamlayan sözcüklerdir. Ancak yer-yön bildiren sözcükler (içeri, dışarı, aşağı, yukarı…) hâl eki (-e, -de, -den) aldıklarında zarf özelliklerini yitirip isim olurlar.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük zarf görevinde kullanılmamıştır?
- Minik kedi, yağmur başlayınca korkuyla içeri kaçtı.
- Ödevlerini bitirir bitirmez dışarı çıkabilirsin.
- Eşyaları taşımak için yukarıya çıkmamız gerekiyor.
- Arabanı biraz daha ileri park edersen iyi olur.
Sorunun Çözümü
Yer-yön bildiren sözcüklerin zarf olabilmesi için ek almadan (yalın hâlde) kullanılmaları gerekir. Ek aldıklarında isimleşirler.
- A) “İçeri” sözcüğü ek almamış ve “kaçtı” fiilinin yönünü belirttiği için yer-yön zarfıdır.
- B) “Dışarı” sözcüğü ek almamış ve “çıkabilirsin” fiilini belirttiği için yer-yön zarfıdır.
- C) “Yukarıya” sözcüğü “-a” yönelme hâl ekini aldığı için zarf özelliğini yitirmiş, isim olmuştur.
- D) “İleri” sözcüğü ek almamış ve “park edersen” fiilini nitelediği için yer-yön zarfıdır.
Cevap: C
Kodlama dersinde tasarlanan “Gezgin” adlı robot, kendisine verilen sesli komutlarla hareket etmektedir. Robotun yazılımına göre, içinde yer-yön zarfı bulunan komutlar başarıyla çalışmakta, ancak yer-yön bildiren sözcüğün isim görevinde kullanıldığı komutlar “Sistem Hatası” vermektedir.
| Komut No | Verilen Sesli Komut |
|---|---|
| 1 | Engel çıkınca hemen geri dön. |
| 2 | Sensörleri açıp yukarıya bak. |
| 3 | Merdivenlerden yavaşça aşağı in. |
| 4 | Çizgiyi geçmeden ileri git. |
Buna göre robot, numaralanmış komutların hangisinde “Sistem Hatası” verir?
- 1
- 2
- 3
- 4
Sorunun Çözümü
Yer-yön bildiren sözcükler (içeri, dışarı, aşağı, yukarı, ileri, geri, öte, beri), ek almadan (yalın hâlde) fiili etkilerse “Yer-Yön Zarfı” olur. Eğer hâl eki (-e, -i, -den vb.) alırlarsa isim türüne dönüşürler.
- A) “Geri” sözcüğü ek almamıştır ve “dön” fiilini nitelemektedir. (Zarf → Çalışır)
- B) “Yukarı” sözcüğü “-ya” yönelme hâl ekini alarak “Yukarıya” olmuştur. Artık zarf değil, isimdir. (İsim → Hata Verir)
- C) “Aşağı” sözcüğü ek almamıştır ve “in” fiilini nitelemektedir. (Zarf → Çalışır)
- D) “İleri” sözcüğü ek almamıştır ve “git” fiilini nitelemektedir. (Zarf → Çalışır)
Cevap: B