Gök bilimciler, yaklaşan kuyruklu yıldızı teleskoplarıyla sessizce ve dikkatle izliyorlardı.
Bu cümlede eylemin nasıl yapıldığını belirten zarflar (durum zarfları) aşağıdakilerden hangisidir?
- Gök bilimciler – izliyorlardı
- sessizce – dikkatle
- yaklaşan – kuyruklu
- teleskoplarıyla – yıldızı
Sorunun Çözümü
Durum zarfları, fiile sorulan “Nasıl?” sorusuna cevap vererek eylemin yapılış şeklini bildirir.
- A) “Gök bilimciler” cümlenin öznesi (isim), “izliyorlardı” ise cümlenin yüklemidir (fiil).
- B) Fiile (izliyorlardı) “Nasıl izliyorlardı?” sorusunu sorduğumuzda “sessizce” ve “dikkatle” cevaplarını alırız. Bunlar durum zarfıdır.
- C) “Yaklaşan” ve “kuyruklu” sözcükleri ismin önüne gelerek onu nitelediği için sıfattır.
- D) “Teleskoplarıyla” edat grubu (vasıta), “yıldızı” ise belirtili nesnedir (isim).
Cevap: B
Türkçede bazı sözcükler, kullanıldıkları yere göre hem isimi niteleyen bir sıfat hem de fiili niteleyen bir zarf olabilir. Bu ayrımı yapabilmek için sözcüğün hangi tür kelimeyle ilişki kurduğuna bakmak gerekir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ağır” sözcüğü bir fiili niteleyerek zarf görevinde kullanılmıştır?
- Elindeki ağır poşetleri taşımakta epey zorlanıyordu.
- Salondaki ağır koku yüzünden hemen pencereleri açtık.
- Yaşlı adam, bastonundan destek alarak merdivenleri ağır çıkıyordu.
- O gün bana söylediği ağır sözleri asla unutmayacağım.
Sorunun Çözümü
Bir sözcüğün “durum zarfı” olabilmesi için çekimli bir fiili “nasıl?” sorusuyla nitelemesi gerekir. Eğer bir ismin önüne gelip onu nitelerse “niteleme sıfatı” olur.
- A) “Ağır poşetler” tamlamasında “ağır” sözcüğü “poşet” ismini nitelediği için sıfattır.
- B) “Ağır koku” tamlamasında “ağır” sözcüğü “koku” ismini nitelediği için sıfattır.
- C) “Ağır çıkıyordu” ifadesinde “ağır” sözcüğü “çıkmak” fiilinin nasıl yapıldığını bildirdiği için durum zarfıdır.
- D) “Ağır sözler” tamlamasında “ağır” sözcüğü “söz” ismini (mecaz anlamda) nitelediği için sıfattır.
Cevap: C
1. Minik serçe açık pencereden içeri girdi. 2. Eşyaları taşımak için yukarı çıkacağız. 3. Şoför, aracı biraz daha ileri aldı. 4. Gürültüyü duyan herkes dışarıya koştu.
Numaralanmış cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük zarf (belirteç) görevinde kullanılmamıştır?
- 1
- 2
- 3
- 4
Sorunun Çözümü
Yer-yön bildiren sözcükler (içeri, dışarı, aşağı, yukarı, ileri, geri vb.) yalın hâlde kullanıldığında zarf, hâl eki aldığında ise isim olur.
- A) “içeri” sözcüğü ek almadan eylemin yönünü belirttiği için yer-yön zarfıdır.
- B) “yukarı” sözcüğü yalın hâlde kullanılmış ve fiili nitelemiştir, yer-yön zarfıdır.
- C) “ileri” sözcüğü herhangi bir çekim eki almadığı için yer-yön zarfıdır.
- D) “dışarıya” sözcüğü “-a” yönelme hâl ekini aldığı için zarf özelliğini yitirmiş, isimleşmiştir.
Cevap: D
Yer-yön zarfları; fiilleri veya fiilimsileri yer ve yön bakımından belirten, ek almamış (yalın) sözcüklerdir. Bu sözcükler ek aldıklarında isim, bir ismin önüne geldiklerinde ise sıfat görevinde kullanılırlar.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer-yön zarfı kullanılmıştır?
- Rüzgâr sert esince balkondaki saksı aşağıya düştü.
- Aradığımız eski kitapları yukarı katta bulabiliriz.
- Yaz tatilinde dedemlerin köyüne gitmek için sabırsızlanıyordu.
- Kardeşim, annemin sesini duyunca koşarak içeri girdi.
Sorunun Çözümü
Yer-yön bildiren sözcüklerin (içeri, dışarı, aşağı, yukarı, ileri, geri, öte, beri) zarf olabilmesi için bir fiili nitelemesi ve asla çekim eki almaması gerekir.
- A) “Aşağıya” sözcüğü “-a” yönelme hâl ekini aldığı için zarf özelliğini yitirmiş, isimleşmiştir.
- B) “Yukarı” sözcüğü “kat” ismini nitelediği için sıfat görevinde kullanılmıştır.
- C) Cümlede yer-yön bildiren bir sözcük yoktur. “Köyüne” sözcüğü yer bildirir ancak isimdir.
- D) “İçeri” sözcüğü “girdi” fiilini nitelemiştir ve herhangi bir ek almamıştır (yalın hâldedir). Bu nedenle yer-yön zarfıdır.
Cevap: D
1. Kütüphane görevlisi, gürültü yapanları nazikçe uyardı. 2. Sıcaktan bunalan çocuk kendini gölgeye attı. 3. Yağmur damlaları cama ahenkle vuruyordu. 4. Yolcular, vapura yetişmek için iskeleye koşarak gittiler.
Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangisinde zarf göreviyle kullanılan sözcük, bildirdiği anlam yönüyle diğerlerinden farklıdır?
- 1
- 2
- 3
- 4
Sorunun Çözümü
Zarflar fiilleri çeşitli yönlerden (durum, zaman, miktar, yer-yön, soru) niteler. Bu soruda eylemin “nasıl” (durum) veya “neden” (sebep) yapıldığını ayırt etmemiz gerekir.
- A) 1. cümlede “uyardı” fiiline “Nasıl?” diye sorduğumuzda “nazikçe” cevabını alırız. (Durum Zarfı)
- B) 2. cümlede “bunalan” (veya eylemin geneli) durumunun sebebi belirtilmiştir. “Neden bunalan?” sorusuna “sıcaktan” cevabı verilir. Bu sözcük eylemin yapılış şeklini değil, sebebini (nedenini) bildirir.
- C) 3. cümlede “vuruyordu” fiiline “Nasıl?” diye sorduğumuzda “ahenkle” cevabını alırız. (Durum Zarfı)
- D) 4. cümlede “gittiler” fiiline “Nasıl?” diye sorduğumuzda “koşarak” cevabını alırız. (Durum Zarfı)
Cevap: B
İkilemeler, cümleye güç ve ahenk katmak için oluşturulan sözcük gruplarıdır. Bu sözcükler ismin önüne gelerek onu nitelerse “sıfat”, fiilin önüne gelerek durumunu bildirirse “zarf” görevinde kullanılır.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde ikileme, diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?
- Olayın tüm detaylarını bana ince ince anlattı.
- Merdivenleri ağır ağır çıkarak dinlendi.
- Manavdan taze taze sebzeler seçtik.
- Çocuklar parkta güle oynaya vakit geçiriyordu.
Sorunun Çözümü
İkilemelerin görevini belirlemek için “Hangi sözcüğü etkiliyor?” sorusunu sormamız gerekir. İsimleri etkileyenler sıfat, fiilleri etkileyenler zarftır.
- A) “İnce ince” ikilemesi “anlattı” fiilini nitelediği için durum zarfıdır.
- B) “Ağır ağır” ikilemesi “çıkarak” eylemsisini (fiil soylu sözcüğü) nitelediği için durum zarfıdır.
- C) “Taze taze” ikilemesi “sebzeler” ismini nitelediği için niteleme sıfatıdır.
- D) “Güle oynaya” ikilemesi “vakit geçiriyordu” birleşik fiilini nitelediği için durum zarfıdır.
Cevap: C
1. Yüksek sesle müzik dinlemeyi severdi. 2. Eğri bacanın dumanı doğru çıkar. 3. Yeni gelen komşumuz bize soğuk davrandı. 4. Kötü söz sahibine aittir.
Numaralanmış cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, eylemi durum yönünden etkileyen bir zarftır?
- 1
- 2
- 3
- 4
Sorunun Çözümü
Bir sözcüğün zarf olabilmesi için fiili, sıfatı veya başka bir zarfı etkilemesi gerekir. İsimleri niteleyen sözcükler ise sıfattır.
- A) “Yüksek” sözcüğü, “ses” ismini nitelediği için sıfat görevindedir.
- B) “Eğri” sözcüğü, “baca” ismini nitelediği için sıfat görevindedir.
- C) “Soğuk” sözcüğü, “davrandı” fiilini etkileyerek eylemin nasıl yapıldığını belirttiği için durum zarfıdır.
- D) “Kötü” sözcüğü, “söz” ismini nitelediği için sıfat görevindedir.
Cevap: C
Pekiştirme sözcükleri genellikle sözcüğün ilk hecesine “m, p, r, s” ünsüzlerinden yakışanı getirilerek yapılır (Örn: Mavi → Ma-s-mavi). Ancak bazı pekiştirmelerde bu kural uygulanırken araya bir ses (ünlü) türemesi girer.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisindeki pekiştirilmiş sözcük oluşum şekli bakımından diğerlerinden farklıdır?
- Sabahın erken saatlerinde deniz çarşaf gibi dümdüzdü.
- Yıllar geçmesine rağmen dedemin yaptığı kulübe sapasağlam duruyor.
- Manavdan aldığımız biberler taptaze çıktı.
- Korkudan çocuğun yüzü bembeyaz kesilmişti.
Sorunun Çözümü
Soruda pekiştirme yönteminin farklı olduğu şıkkı bulmamız isteniyor. Genel kural “İlk hece + (m, p, r, s) + Kelime” şeklindedir.
- A) “Dümdüz” → Düz kelimesinin ilk hecesi “Dü” + “m” pekiştirme harfi. (Standart kural)
- B) “Sapasağlam” → Sağlam kelimesinin ilk hecesi “Sa” + “p” harfi + “a” türeme sesi + Sağlam. (Farklı: Ünlü türemesi var).
- C) “Taptaze” → Taze kelimesinin ilk hecesi “Ta” + “p” pekiştirme harfi. (Standart kural)
- D) “Bembeyaz” → Beyaz kelimesinin ilk hecesi “Be” + “m” pekiştirme harfi. (Standart kural)
Cevap: B
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemin gerçekleşmesi konusunda “kesinlik” bildiren bir zarf kullanılmıştır?
Seçenekleri inceleyerek doğru cevabı bulunuz.
- Sabreden derviş, muradına mutlaka erer.
- Öğrenciler, teneffüs zili çalınca dışarı çıktı.
- Proje ödevini yetiştirmek için gece çalışmış.
- Kardeşim, yeni aldığı bisikleti çok beğendi.
Sorunun Çözümü
Zarflar fiilleri zaman, durum, miktar, yer-yön ve soru bakımından niteler. Durum zarfları grubunda yer alan kesinlik zarfları, eylemin gerçekleşeceğine dair şüphe olmadığını belirtir.
- A) “Erer” fiilini niteleyen “mutlaka” sözcüğü, eylemin gerçekleşmesinin kesin olduğunu bildirir (Kesinlik Zarfı).
- B) “Çıktı” fiilini niteleyen “dışarı” sözcüğü, eylemin yönünü belirtir (Yer-Yön Zarfı).
- C) “Çalışmış” fiilini niteleyen “gece” sözcüğü, eylemin zamanını belirtir (Zaman Zarfı).
- D) “Beğendi” fiilini niteleyen “çok” sözcüğü, eylemin miktarını belirtir (Miktar Zarfı).
Cevap: A
Zarflar, fiillerin anlamını zaman, durum, miktar, yer-yön ve soru bakımından tamamlayan sözcüklerdir. Bazı durum zarfları ise eylemin gerçekleşmesinin kesin olmadığını, bir ihtimale bağlı olduğunu bildirir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde eyleme “olasılık” anlamı katan bir zarf kullanılmıştır?
- Proje ödevlerimizi haftaya teslim edeceğiz.
- Öğretmenimiz koridordaki öğrencileri nazikçe uyardı.
- Aradığın not defteri galiba çantanın en alt gözünde.
- Dünkü antrenmanda takımca çok yorulduk.
Sorunun Çözümü
Olasılık bildiren zarflar, eylemin kesin olarak yapılıp yapılmadığını değil, yapılma ihtimalinin olduğunu gösteren “belki, sanırım, galiba, olabilir” gibi sözcüklerdir.
- A) “Haftaya” sözcüğü eylemin ne zaman yapılacağını bildirdiği için zaman zarfıdır.
- B) “Nazikçe” sözcüğü eylemin nasıl yapıldığını bildirdiği için durum zarfıdır.
- C) “Galiba” sözcüğü cümleye “belki, zannedersem” anlamı katarak eylemin/durumun kesin olmadığını bildirdiği için olasılık zarfıdır.
- D) “Çok” sözcüğü eylemin miktarını bildirdiği için miktar zarfıdır.
Cevap: C
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde üleştirme (paylaştırma) anlamı taşıyan bir zarf kullanılmıştır?
- Dedem bayramda bize ellişer lira harçlık verdi.
- Kuşlar daldan teker teker uçtu.
- Bu zorlu yolu ancak iki saatte yürüyebiliriz.
- Dörderli gruplar oluşturup oyuna başladık.
Sorunun Çözümü
Üleştirme bildiren sözcükler bir ismin önüne gelip onu nitelediğinde sıfat, bir fiili niteleyip “nasıl” sorusuna cevap verdiğinde zarf olur.
- A) “ellişer” sözcüğü “lira” ismini nitelediği için üleştirme sayı sıfatıdır.
- B) “teker teker” ikilemesi “uçtu” fiilini etkileyerek eylemin yapılış şeklini bildirdiği için üleştirme anlamlı durum zarfıdır.
- C) “ancak” sözcüğü burada “en erken, güçlükle” anlamında kullanılmış bir zaman/durum zarfıdır, üleştirme anlamı taşımaz.
- D) “dörderli” sözcüğü “grup” ismini nitelediği için sıfat görevindedir.
Cevap: B
Zarflar; fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya kendi türünden sözcükleri çeşitli yönlerden (zaman, durum, miktar, yer-yön) niteleyen sözcüklerdir.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf (belirteç) kullanılmamıştır?
- Minik serçe, ağacın dalına ürkekçe kondu.
- Ödevlerini bitirmediği için dışarı çıkamadı.
- Yazılıya çalışmak için akşam bize gelecek.
- Masanın üzerindeki renkli vazolar kırılmış.
Sorunun Çözümü
Zarfı bulmak için yükleme (fiile) “Nasıl?, Ne zaman?, Ne kadar?, Nereye?” sorularını sorarız. Cevap alamadığımız cümle zarf içermez.
- A) “Ürkekçe” sözcüğü, “kondu” fiiline sorulan “Nasıl?” sorusuna cevap verdiği için durum zarfıdır.
- B) “Dışarı” sözcüğü, “çıkamadı” fiilini yer-yön bakımından niteleyen ve ek almamış bir yer-yön zarfıdır.
- C) “Akşam” sözcüğü, “gelecek” fiilinin gerçekleşme zamanını bildirdiği için zaman zarfıdır.
- D) Cümlede fiil “kırılmış”tır. Ancak fiili niteleyen bir sözcük yoktur. “Masanın üzerindeki renkli vazolar” ifadesi özne grubudur. Dolayısıyla bu cümlede zarf yoktur.
Cevap: D