Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül (,) diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?
- Soğuk, rüzgârlı, karanlık bir gecede yola çıktılar.
- Tecrübeli kaptan, gemisini limana güvenle yanaştırdı.
- Masadaki kalemleri, defterleri, silgileri çantasına yerleştirdi.
- Zeki, çalışkan, dürüst öğrenciler her zaman kazanır.
1. Sorunun Çözümü
Virgülün en yaygın iki görevi; eş görevli sözcükleri ayırmak ve yüklemden uzak düşen özneyi belirtmektir.
- A Şıkkı: “Soğuk, rüzgârlı, karanlık” sözcükleri sıfattır. Virgül burada eş görevli sözcükleri ayırmıştır.
- B Şıkkı: “Tecrübeli kaptan” cümlenin öznesidir ve yüklemden (yanaştırdı) uzak düşmüştür. Virgül burada özneyi vurgulamak için kullanılmıştır.
- C Şıkkı: “Kalemleri, defterleri, silgileri” sözcükleri nesnedir. Virgül burada eş görevli sözcükleri ayırmıştır.
- D Şıkkı: “Zeki, çalışkan, dürüst” sözcükleri sıfattır. Virgül burada eş görevli sözcükleri ayırmıştır.
A, C ve D seçeneklerinde virgül eş görevli kelimeleri ayırırken, B seçeneğinde özneyi belirtmiştir.
Rüzgârın etkisiyle sallanan, gıcırdayan eski panjurlar evin içindeki sessizliği bozuyordu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül, bu cümledeki işleviyle kullanılmıştır?
- Kütüphaneye sessizce girdi, aradığı kitabı rafların en üstünde buldu.
- Başarılı sporcu; disiplinli, özverili ve planlı çalışmasıyla herkese örnek oldu.
- Yağmur aniden bastırdı, sokaktaki insanlar saçak altlarına kaçıştı.
- Tren istasyona yaklaştı, yolcular bavullarını hazırlamaya başladı.
2. Sorunun Çözümü
Virgülün temel görevlerinden biri eş görevli sözcükleri ayırmak, diğeri ise sıralı cümleleri birbirinden ayırmaktır.
- A Şıkkı: “Girdi” ve “buldu” yüklemleriyle kurulan iki ayrı cümle virgülle bağlanmıştır. Bu, sıralı cümle kullanımıdır.
- B Şıkkı: “Disiplinli” ve “özverili” kelimeleri, “çalışma” ismini niteleyen sıfatlardır. Burada virgül, örnek cümlede olduğu gibi eş görevli sözcükleri ayırmak için kullanılmıştır.
- C Şıkkı: “Bastırdı” ve “kaçıştı” yüklemlerini bağlayarak sıralı cümle oluşturmuştur.
- D Şıkkı: “Yaklaştı” ve “başladı” yargılarını ayırarak sıralı cümle görevinde kullanılmıştır.
Örnek cümlede “sallanan, gıcırdayan” sözcükleri eş görevli olduğu için doğru cevap B seçeneğidir.
Noktalama işaretleri, duygu ve düşünceleri daha açık ifade etmek, cümlenin yapısını ve duraklama noktalarını belirlemek için kullanılır. Kısa çizgi (-), dilimizde en sık kullanılan ancak görevleri bazen karıştırılan işaretlerden biridir.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısa çizginin (-) kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Aydın-Denizli kara yolunda süren onarım çalışmaları tamamlandı.
- Türkçede isim yapan “-lık” eki, eklendiği sözcüğe yeni bir anlam katar.
- Bu eski mahalle -çocukluğumun geçtiği yer- kentsel dönüşüme giriyor.
- Küçük çocuk merakla sordu: -Burası dünyanın en büyük kütüphanesi mi?
3. Sorunun Çözümü
Temel Kural: Satır başında geçen konuşmaları belirtmek için uzun çizgi (—) kullanılır; bu görevi kısa çizgi (-) üstlenemez.
- A Şıkkı: “Aydın-Denizli” ifadesinde kısa çizgi; yer adları arasında “ve, ile, arasında” anlamı kurmak için doğru kullanılmıştır.
- B Şıkkı: “-lık” ifadesinde kısa çizgi; ekin başına gelerek onun bir ek olduğunu belirtmek amacıyla doğru kullanılmıştır.
- C Şıkkı: “çocukluğumun geçtiği yer” ifadesi bir ara sözdür. Ara sözlerin başında ve sonunda kısa çizgi kullanılması doğrudur.
- D Şıkkı: Konuşma cümlelerinin başında, satır başındaysa mutlaka uzun çizgi (konuşma çizgisi) kullanılmalıdır. Burada kısa çizgi kullanılarak noktalama yanlışı yapılmıştır.
Sonuç olarak, konuşma satırlarında kısa çizgi kullanımı kural hatasıdır.
Başarının sırrı aslında tek bir kelimede gizlidir ( ) İstikrar ( ) Bu sihirli güç yeteneği ( ) zekayı ve şansı her zaman geride bırakır ( ) Disiplinli çalışmanın yerini evrende hiçbir şey tutamaz.
Bu metinde yay ayraçla gösterilen yerlere aşağıdakilerden hangisinde verilen noktalama işaretleri sırasıyla getirilmelidir?
- (:) (.) (,) (.)
- (;) (…) (,) (!)
- (:) (…) (;) (.)
- (.) (.) (,) (…)
4. Sorunun Çözümü
Kendisiyle ilgili açıklama verilecek cümlenin sonuna iki nokta (:), tamamlanmış yargıların sonuna nokta (.), eş görevli kelimelerin arasına virgül (,) konur.
- A Şıkkı (Doğru): İlk boşlukta “tek bir kelimede gizlidir” denilerek açıklama yapılacağı bildirildiği için iki nokta (:) gereklidir. İkinci boşlukta “İstikrar” sözcüğü, “İstikrardır” anlamında tamamlanmış bir yargı bildirdiği için nokta (.) konur. Üçüncü boşlukta “yeteneği, zekayı” gibi eş görevli nesneler sıralandığı için araya virgül (,) gelir. Son boşlukta cümle kurallı bir şekilde bittiği için nokta (.) ile tamamlanır.
- B Şıkkı: Açıklama öncesi noktalı virgül (;) kullanılmaz. Ayrıca “İstikrar” kelimesi tamamlanmış bir yargı olduğu için üç nokta (…) yanlıştır.
- C Şıkkı: İkinci boşlukta üç nokta (…) kullanımı yanlıştır çünkü yargı eksik bırakılmamıştır. Nesneler arasında noktalı virgül (;) değil, virgül kullanılır.
- D Şıkkı: Açıklama yapılacak yere nokta (.) konmaz. Son cümle tamamlandığı için üç nokta (…) kullanımı hatalıdır.
Sonuç: Metindeki anlam akışı ve dil bilgisi kuralları gereği sıralama (:) (.) (,) (.) şeklinde olmalıdır.
I. Dil bilimciler, “oku-” fiilinin kökeni üzerine yeni bir makale yayımladı. II. En sevdiği mevsimi -ilkbaharı- iple çekiyordu. III. Bu yılki Ankara-İstanbul maratonuna rekor katılım sağlandı.
Numaralanmış cümlelerde, kısa çizginin (-) aşağıdaki işlevlerinden hangisinin örneği yoktur?
- Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır.
- Fiil kök veya gövdelerini göstermek için kullanılır.
- Kelimeler arasında “-den…-a, ve, ile, ila, arasında” anlamlarını vermek için kullanılır.
- Eklerin başına konur.
5. Sorunun Çözümü
Kısa çizgi, cümlelerde farklı görevlerde kullanılmıştır. Hangi görevin dışarıda kaldığını bulmak için cümleleri analiz edelim:
- I. Cümle: “Oku-” ifadesindeki kısa çizgi, kelimenin bir fiil kökü olduğunu göstermek için (mak-mek eki yerine) kullanılmıştır. (B şıkkı elenir).
- II. Cümle: “-ilkbaharı-” ifadesi, cümleden çıkarıldığında anlamı bozmayan bir ara sözdür. Kısa çizgi burada ara sözü belirtmek için kullanılmıştır. (A şıkkı elenir).
- III. Cümle: “Ankara-İstanbul” ifadesindeki kısa çizgi, iki şehir arasındaki ilişkiyi (ve, ile, arasında anlamında) belirtmek için kullanılmıştır. (C şıkkı elenir).
- D Şıkkı (Doğru): Verilen cümlelerin hiçbirinde kısa çizgi, bir ekin başına getirilerek (örneğin: “-lık”, “-ce”) kullanılmamıştır.
Bu nedenle doğru cevap D seçeneğidir.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde noktalı virgül (;), diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?
- At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.
- Marketten domates, biber aldı; kasaya gitti, ödemesini yaptı.
- Murat; Hakan, Serdar ve Okan’dan daha çalışkan bir öğrencidir.
- Güneş battı, hava karardı; sokaklar boşaldı, sessizlik hakim oldu.
6. Sorunun Çözümü
Noktalı virgülün yaygın iki görevi vardır: Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak ve özneyi virgülle sıralanan diğer kelimelerden ayırmaktır.
- A Şıkkı: Virgüllerle ayrılmış iki farklı sıralı cümleyi (“At ölür…” ve “yiğit ölür…”) birbirine bağlamıştır.
- B Şıkkı: “Aldı” ve “yaptı” yüklemleriyle kurulan, içinde virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmıştır.
- C Şıkkı: Cümlenin öznesi olan “Murat” ismini, virgülle sıralanan diğer isimlerden (Hakan, Serdar, Okan) ayırarak anlam karışıklığını önlemiştir. Burada görev özneyi belirginleştirmektir.
- D Şıkkı: İçinde virgül bulunan sıralı cümleleri (“Güneş battı…” ve “sokaklar boşaldı…”) ayırmak için kullanılmıştır.
A, B ve D seçeneklerinde “sıralı cümleleri ayırma” görevi varken, C seçeneğinde “özneyi ayırma” görevi kullanılmıştır.
Noktalama işaretleri, metnin trafiğini düzenleyen levhalar gibidir; yanlış bir işaret anlam kazasına yol açabilir. Özellikle virgülün yetersiz kaldığı durumlarda noktalı virgül devreye girer.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yay ayraçla ( ) belirtilen yere noktalı virgül (;) getirilmelidir?
- Sabahın erken saatlerinde uyandı ( ) elini yüzünü yıkayıp mutfağa geçti.
- Pazardan elma, armut, muz ( ) marketten deterjan, sabun, şampuan aldı.
- Yazarın son romanı ( ) kurgusu ve diliyle eleştirmenlerden tam not aldı.
- Rüzgâr şiddetini artırıyor ( ) dalgalar kıyıya hırçınca vuruyordu.
7. Sorunun Çözümü
Temel Kural: Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları (grupları) birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanılır.
- A Şıkkı: Sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır. Cümlelerin içinde başka bir virgül olmadığı için buraya virgül (,) gelmelidir.
- B Şıkkı: Cümlede iki farklı grup vardır: “Yiyecekler” (elma, armut, muz) ve “Temizlik malzemeleri” (deterjan, sabun, şampuan). Bu iki farklı grubu ayırmak için araya noktalı virgül (;) konulmalıdır.
- C Şıkkı: Özne olan “Yazarın son romanı” ifadesini belirtmek için virgül (,) kullanılmalıdır.
- D Şıkkı: Sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır. Cümle içinde karışıklık yaratacak başka bir virgül olmadığı için buraya virgül (,) gelmelidir.
Sonuç olarak, tür ve takımların ayrıldığı B seçeneğinde noktalı virgül kullanımı zorunludur.
Sabırlı ( ) yetenekli ressam, fırçasını temizledi ( ) tuvaldeki son renklere hayranlıkla baktı. Arkasındaki öğrencisine, ( ) Bu tablo ne anlatıyor ( ) diye sordu.
Bu parçada yay ayraçla gösterilen yerlere sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde verilen noktalama işaretleri getirilmelidir?
- (,) (.) (—) (?)
- (;) (.) (—) (,)
- (,) (,) (—) (?)
- (,) (;) (—) (,)
8. Sorunun Çözümü
Eş görevli sözcükleri ayırmak için virgül (,), ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için noktalı virgül (;), konuşma satırlarının başına uzun çizgi (—) ve tırnak içine alınmamış aktarma cümlelerinin sonuna virgül (,) konur.
- Birinci Boşluk: “Sabırlı, yetenekli” kelimeleri sıfat görevinde eş görevli sözcükler olduğu için araya virgül (,) getirilir.
- İkinci Boşluk: Cümle “temizledi” ve “baktı” yüklemleriyle sıralı bir cümledir. İlk cümlede (özneden sonra) virgül kullanıldığı için, iki cümleyi bağlarken karışıklığı önlemek amacıyla noktalı virgül (;) kullanılır.
- Üçüncü Boşluk: Satır başında bir konuşma başladığı için uzun çizgi (—) (konuşma çizgisi) kullanılır.
- Dördüncü Boşluk: “Bu tablo ne anlatıyor” cümlesi, tırnak içine alınmamış bir aktarma cümlesidir. Cümle soru anlamı taşısa bile, arkasından “diye sordu” ifadesi geldiği için soru işareti yerine virgül (,) konur.
Sonuç: Kurallar uygulandığında doğru sıralama (,) (;) (—) (,) şeklinde olur.
Bu yaz tatilinde yaylaya çıkacağız, (I) dedi babası heyecanla. Hemen hazırlıklara başladılar, (II) valizleri arabanın bagajına yerleştirdiler. Yola erkenden çıktılar, (III) güneş dağların arkasından yeni doğuyordu. Yolculuk neşeli geçti, (IV) herkes manzarayı hayranlıkla izledi.
Bu metinde numaralanmış virgüllerden hangisi diğerlerinden farklı bir işlevde kullanılmıştır?
- I.
- II.
- III.
- IV.
9. Sorunun Çözümü
Virgül, bu metinde iki farklı görevde kullanılmıştır: Aktarma cümlelerini belirtmek ve sıralı cümleleri ayırmak.
- A Şıkkı (I): “Bu yaz tatilinde yaylaya çıkacağız” cümlesi bir başkasının sözüdür (aktarma cümlesi). Tırnak içine alınmadığı için sonuna virgül konmuştur.
- B Şıkkı (II): “Başladılar” ve “yerleştirdiler” yüklemleriyle kurulan iki ayrı cümle, virgül ile birbirine bağlanmıştır (Sıralı cümle).
- C Şıkkı (III): “Çıktılar” ve “doğuyordu” yüklemlerini ayıran virgül, sıralı cümleleri ayırmak için kullanılmıştır.
- D Şıkkı (IV): “Geçti” ve “izledi” yüklemlerini ayıran virgül, sıralı cümleleri ayırmak için kullanılmıştır.
II, III ve IV numaralı virgüller sıralı cümleleri ayırırken; I numaralı virgül aktarma cümlesini belirtmiştir.
Tecrübeli kaptan, geminin dümenini sıkıca kavradı ( ) Tayfalarına seslenerek ( ) Rotamız bellidir ( ) Ufkun ötesine geçmek ( ) ( ) diye haykırdı.
Bu parçada yay ayraçla gösterilen yerlere aşağıdakilerden hangisinde verilen noktalama işaretleri sırasıyla getirilmelidir?
- (:) (“) (;) (!) (”)
- (.) (,) (:) (”) (.)
- (.) (“) (;) (.) (”)
- (.) (“) (:) (.) (”)
10. Sorunun Çözümü
Parçadaki boşluklara getirilmesi gereken işaretler sırasıyla şunlardır:
- 1. Boşluk (.): “Kavradı” yüklemiyle cümle tamamlanmıştır. Tamamlanmış cümlelerin sonuna nokta konur.
- 2. Boşluk (“): Kaptanın konuşması (doğrudan anlatım) başladığı için tırnak işareti açılmalıdır.
- 3. Boşluk (:): “Rotamız bellidir” ifadesinden sonra, o rotanın ne olduğu açıklanacağı için iki nokta konur. (Kendisinden sonra açıklama yapılacak cümlelerin sonuna iki nokta konur).
- 4. Boşluk (.): “Ufkun ötesine geçmek(tir)” anlamında yargı tamamlandığı için cümlenin sonuna nokta konur.
- 5. Boşluk (”): Alıntı cümle bittiği için tırnak işareti kapatılır.
Bu sıralama D seçeneğinde doğru verilmiştir.
Ege’nin bu şirin kasabası, herkesin bildiği gibi, zeytinyağı yemekleriyle meşhurdur.
Bu cümlede virgüllerle (,) belirtilen ara sözün başında ve sonunda, aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangisi kullanılabilir?
- Kısa çizgi (-)
- Noktalı virgül (;)
- Eğik çizgi (/)
- Tırnak işareti (“ ”)
11. Sorunun Çözümü
Temel Kural: Cümle içinde geçen ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için virgül (,) kullanılabileceği gibi, kısa çizgi (-) de kullanılabilir.
- A Şıkkı: Cümledeki “herkesin bildiği gibi” ifadesi bir ara sözdür. Kural gereği ara sözlerin başına ve sonuna kısa çizgi (-) getirilebilir.
- B Şıkkı: Noktalı virgül; tür veya takımları ayırmak ya da ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır. Ara sözlerde kullanılmaz.
- C Şıkkı: Eğik çizgi; dizeleri yan yana yazarken veya tarihlerin arasında kullanılır.
- D Şıkkı: Tırnak işareti; alıntı cümlelerde veya özel olarak vurgulanmak istenen sözlerde kullanılır.
Sonuç olarak, virgülün bu görevdeki tek alternatifi kısa çizgidir.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinin sonuna diğerlerinden farklı bir noktalama işareti getirilmelidir?
- Bu karmaşık makinenin nasıl çalıştığını biliyor musun
- Neden beni beklemeden gittiklerini anlamadım
- Toplantının ertelendiğini sana kim söyledi
- Hangi liseyi tercih edeceğine karar verdin mi
12. Sorunun Çözümü
Soru eki veya soru sözcüğü (kim, ne, nasıl, neden vb.) içeren cümleler, karşı taraftan bir cevap bekliyorsa sonuna soru işareti (?) konur. Ancak soru sözcüğü barındırmasına rağmen cevap gerektirmeyen, yargı bildiren cümlelerin sonuna nokta (.) konur.
- A Şıkkı: Cümle, karşı taraftan “Evet/Hayır” şeklinde bir cevap beklemektedir. Soru anlamı taşıdığı için sonuna soru işareti (?) gelmelidir.
- B Şıkkı (Farklı Olan): Cümlede “neden” sözcüğü geçse de, cümle bir soru sormamaktadır. Kişi, durumu anlamadığını ifade eden bir yargı (haber) cümlesi kurmuştur. Bu yüzden sonuna nokta (.) konulmalıdır.
- C Şıkkı: Cümle, eylemi yapan kişiyi öğrenmek amacıyla kurulmuştur ve cevap beklemektedir. Sonuna soru işareti (?) gelmelidir.
- D Şıkkı: Cümle, bir karar verilip verilmediğini öğrenmek istemektedir. Soru anlamı taşıdığı için sonuna soru işareti (?) gelmelidir.
Sonuç: A, C ve D seçenekleri soru cümlesi iken, B seçeneği kurallı bir haber cümlesidir.
Yanlış şıkkı işaretledi otomatik