Bu metinde yay ayraçla belirtilen yerlere sırasıyla aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangisi getirilmelidir?
- (:) (;) (…) (:) (!)
- (;) (,) (.) (;) (!)
- (;) (,) (.) (:) (!)
- (:) (,) (…) (“) (.)
1. Sorunun Çözümü
Sıralı cümleleri ayırmak ve konuşma çizgisine geçiş yapmak için kuralları hatırlayalım.
- 1. Yay Ayraç (;): “Kamp yeri canlanmıştı” cümlesinden sonra gelen kısımda virgül (“kuş cıvıltıları, dere şırıltıları”) kullanıldığı için, bu iki cümleyi ayırmak adına noktalı virgül kullanılır.
- 2. Yay Ayraç (,): “Kuş cıvıltıları” ve “dere şırıltıları” eş görevli söz öbekleri olduğu için aralarına virgül konur.
- 3. Yay Ayraç (.): “Sarmıştı dört bir yanı” ifadesiyle cümle tamamlandığı için sonuna nokta konur.
- 4. Yay Ayraç (:): İzci liderinin konuşması aktarılacağı için, sözden önce iki nokta kullanılır.
- 5. Yay Ayraç (!): “Hemen hazırlanın” cümlesi bir emir kipi ve uyarı içerdiği için sonuna ünlem işareti gelmelidir.
Doğru sıralama (;) (,) (.) (:) (!) şeklindedir.
İhtiyar kaptan, dürbünüyle ufku tararken aniden irkildi. ( ) Fırtına sandığımızdan daha erken gelecek! ( ) diye seslendi mürettebata. Güvertedeki herkes işini bırakıp kaptana baktı ( ) Genç bir tayfa endişeyle sordu: “Limanı bulabilecek miyiz ( )” Kaptan, tecrübesinin verdiği güvenle şunları söyledi ( ) “Pusulamız şaşmazsa sabaha karadayız ( )”
Bu metinde yay ayraçla boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangisi getirilmelidir?
- ( ” ) ( ” ) ( . ) ( ? ) ( ; ) ( ! )
- ( – ) ( – ) ( … ) ( ? ) ( : ) ( . )
- ( ” ) ( ” ) ( . ) ( ? ) ( : ) ( ! )
- ( ” ) ( ” ) ( . ) ( , ) ( : ) ( ! )
2. Sorunun Çözümü
Alıntı cümleler tırnak içine alınır ve kendisinden sonraki açıklama cümleleri için uygun noktalama işaretleri kullanılır.
- 1. ve 2. Yay Ayraç: Başkasına ait bir söz (Fırtına sandığımızdan daha erken gelecek!) aktarıldığı için cümlenin başına ve sonuna tırnak işareti (“) konur.
- 3. Yay Ayraç: “Güvertedeki herkes işini bırakıp kaptana baktı” cümlesi tamamlanmış bir yargı bildirdiği için sonuna nokta (.) konur.
- 4. Yay Ayraç: Soru anlamı taşıyan cümlenin (Limanı bulabilecek miyiz) sonuna soru işareti (?) getirilir.
- 5. Yay Ayraç: Kendisinden sonra bir konuşma cümlesi geleceğini bildiren ifadeden (şunları söyledi) sonra iki nokta (:) kullanılır.
- 6. Yay Ayraç: Cümlede kararlılık ve duygu (güven/ünlem değeri) bulunduğu için sonuna ünlem işareti (!) konması uygundur.
Sıralama ( ” ) ( ” ) ( . ) ( ? ) ( : ) ( ! ) şeklinde olmalıdır.
Aşağıdaki metinlerde yay ayraçla ( ) belirtilen yerlere uygun noktalama işaretleri getirilecektir:
- Şiir( ) duyguların müziğidir( ) sadece kulağa değil( ) kalbe hitap eder.
- 2050( )de Mars( )a gönderilecek ekip( ) yolculuğun 1( ) aşamasını tamamladı.
- Konfüçyüs şöyle der( ) ( )Karanlığa söveceğine, kalk bir mum yak( )
Buna göre, aşağıdaki seçeneklerde verilen noktalama işaretlerinden hangisi bu metinlerin herhangi birinde kullanılamaz?
- (,) (;) (,)
- (‘) (,) (.)
- (:) (“) (.)
- (-) (?) (…)
3. Sorunun Çözümü
Soruda verilen cümlelerin noktalama kurallarına göre analiz edilmesi gerekmektedir. Noktalama işaretleri, cümlenin yapısına ve anlamına göre belirlenir.
- Birinci Cümle: “Şiir(,) duyguların müziğidir(;) sadece kulağa değil(,) kalbe hitap eder.” Kural: Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için noktalı virgül (;) kullanılır. Özne ve eş görevli sözcükler için virgül kullanılır. (A seçeneği ile eşleşir).
- İkinci Cümle: “2050(‘)de Mars(‘)a gönderilecek ekip(,) yolculuğun 1(.) aşamasını tamamladı.” Kural: Sayılara ve özel isimlere gelen ekler kesme işareti (‘) ile ayrılır (B şıkkında ilk işaret). Özneden sonra virgül (,), sıra bildiren sayılarda nokta (.) kullanılır. (B seçeneği ile eşleşir).
- Üçüncü Cümle: “Konfüçyüs şöyle der(:) (“)Karanlığa söveceğine, kalk bir mum yak(.)” Kural: Başkasından aktarılan sözlerden önce iki nokta (:), alıntı sözün başında tırnak işareti (“) ve bitiminde uygun noktalama işareti (burada nokta) konur. (C seçeneği ile eşleşir).
- D Seçeneği: Kısa çizgi (-), soru işareti (?) ve üç nokta (…) yukarıdaki cümlelerin hiçbirinde bu sırayla kullanılamaz.
Bu durumda D seçeneği dışta kalır.
( . ) ( . ) ( , ) ( . ) ( … )
Bu noktalama işaretlerinin sıralamasına uygun boşluklar, aşağıdaki metinlerden hangisinde yer almaktadır?
- Okulun kütüphanesi bugün çok sessizdi ( ) Raflar arasında dolaşmaya başladım ( ) Kitapları inceledim ( ) beğendiklerimi seçtim ( ) Macera, bilim kurgu, tarih ( )
- Bahçedeki erik ağaçları bembeyaz çiçek açmıştı ( ) Havanın ısınmasıyla doğa canlanıyordu ( ) Arıların vızıltısı ( ) kuşların cıvıltısı duyuluyordu ( ) Bahar gelmişti artık ( )
- Antrenman sahasına erkenden geldik ( ) Hazırlıklarımızı tamamladık ( ) Koşu yaptık ( ) ısınma hareketlerini bitirdik ( ) Maçın başlamasını heyecanla bekledik ( )
- Proje ödevim için bilgisayarı açtım ( ) Konuyla ilgili araştırma yapmaya başladım ( ) Önemli notları ( ) defterime özenle kaydettim ( ) Çalışmam bittiğinde saat epey ilerlemişti ( )
4. Sorunun Çözümü
Soruda verilen dizilimde; ilk iki boşluğa nokta, üçüncü boşluğa virgül (sıralı cümle ayrımı), dördüncü boşluğa nokta ve son boşluğa eksiltili cümle olduğu için üç nokta gelmelidir.
- A Şıkkı: “Sessizdi(.)”, “Başladım(.)”, “inceledim(,) seçtim(.)” (sıralı cümle), “tarih(…)” (yüklem yok, eksiltili). Sıralama birebir uymaktadır.
- B Şıkkı: Son cümle “Bahar gelmişti artık.” şeklinde tamamlanmış bir cümledir, sonuna nokta konmalıdır. (İstenen: Üç nokta)
- C Şıkkı: Son cümle “bekledik.” şeklinde tamamlanmıştır, sonuna nokta konmalıdır. (İstenen: Üç nokta)
- D Şıkkı: “Önemli notları” ifadesinden sonra virgül kullanımı gereksizdir veya nesne vurgusu içindir ancak dizilimdeki sıralı cümle yapısını karşılamaz. Ayrıca son cümle tamamlandığı için nokta ile bitmelidir.
Doğru cevap A seçeneğidir.
Salondaki masanın üzeri darmadağınıktı (I) Rengârenk boya kalemleri, yarım kalmış resim kâğıtları, silgi tozları (II) Küçük kardeşimin en sevdiği etkinlik saatiydi bu (III) Odayı toplamak ise yine bana düşmüştü (IV)
Bu metindeki numaralanmış yerlerden hangisine üç nokta (…) getirilmelidir?
- I
- II
- III
- IV
5. Sorunun Çözümü
Yüklemi söylenmemiş, yargısı tamamlanmamış eksiltili cümlelerin sonuna üç nokta (…) konur. Yüklemi bulunan cümleler tamamlanmış kabul edilir ve sonuna nokta (.) konur.
- A Şıkkı: Cümlenin yüklemi “darmadağınıktı” sözcüğüdür. Tamamlanmış bir cümle olduğu için sonuna nokta gelmelidir.
- B Şıkkı: Varlıklar sıralanmış ancak “vardı, duruyordu” gibi bir yüklem kullanılmamıştır. Eksiltili cümle olduğu için sonuna üç nokta (…) getirilmelidir.
- C Şıkkı: Cümlenin yüklemi “etkinlik saatiydi” söz grubudur. Yargı tamamlandığı için sonuna nokta gelmelidir.
- D Şıkkı: Cümlenin yüklemi “düşmüştü” sözcüğüdür. Tamamlanmış bir cümle olduğu için sonuna nokta gelmelidir.
Doğru cevap B seçeneğidir.
I. Masanın üzerinde rengârenk boyalar duruyordu: pastel, sulu, yağlı ( )
II. Rüzgâr şiddetini artırdı ve pencereler sarsılmaya başladı ( )
III. İnsan her yaşta öğrenir; öğrenmenin zamanı ve mekânı yoktur ( )
IV. Köy halkı erkenden uyanırdı; tarlalar sürülür, hayvanlar otlatılırdı ( )
Numaralanmış cümlelerden hangisinin sonuna yay ayraçla belirtilen yere üç nokta (…) getirilmelidir?
- I
- II
- III
- IV
6. Sorunun Çözümü
Anlamca tamamlanmamış cümlelerin veya örneklerin devam ettiğini gösteren ifadelerin sonuna üç nokta (…) konur; yüklemi olan tamamlanmış cümlelerin sonuna nokta (.) konur.
- A Şıkkı: “Masanın üzerinde rengârenk boyalar duruyordu” cümlesinden sonra verilen örnekler (pastel, sulu, yağlı) bitmemiştir ve benzer örneklerin devam edebileceğini göstermek için sonuna üç nokta getirilmelidir.
- B Şıkkı: Cümlenin yüklemi “başladı” fiilidir, yargı tamamlandığı için sonuna nokta getirilmelidir.
- C Şıkkı: Cümlenin yüklemi “yoktur” sözcüğüdür, yargı tamamlandığı için sonuna nokta getirilmelidir.
- D Şıkkı: Cümlenin yüklemi “otlatılırdı” fiilidir, yargı tamamlandığı için sonuna nokta getirilmelidir.
Cevap A şıkkıdır.
Kamp çantasındaki öncelikli malzemeler şunlardı; (I) fener, çakı, uyku tulumu. (II) Doğanın kucağında uyanmak ne harika bir his? (III) Sabahın erken saatlerinde kuş sesleri, rüzgârın uğultusu… (IV)
Bu metinde numaralanmış noktalama işaretlerinden hangisinin kullanımı doğrudur?
- I
- II
- III
- IV
7. Sorunun Çözümü
Noktalama işaretleri, cümlenin yapısını ve duygusunu belirler; eksiltili cümlelerin sonuna üç nokta (…) konur.
- A Şıkkı: Kendisinden sonra örnek verilecek cümlenin sonuna iki nokta (:) konmalıdır. Noktalı virgül (;) kullanımı yanlıştır.
- B Şıkkı: Örnekler sıralanırken “ve benzeri” anlamı taşdığı için cümlenin sonuna üç nokta (…) konmalıdır. Cümle bitmediği için nokta (.) kullanımı yanlıştır.
- C Şıkkı: “Ne harika bir his” cümlesi soru değil, duygu (beğeni) bildirir. Sonuna ünlem işareti (!) konmalıdır.
- D Şıkkı: “Kuş sesleri, rüzgârın uğultusu” ifadesi yüklemi olmayan, tamamlanmamış (eksiltili) bir cümledir. Sonuna üç nokta (…) konması doğrudur.
Doğru cevap D seçeneğidir.
Bir yazarın çalışma masasında ilham verici nesneler her zaman göze çarpıyordu; yarım kalmış bir kahve fincanı, buruşuk kağıtlar, eski bir daktilo… Yazar, bu dağınıklığa “Kaotik düzen” adını verirdi…
Bu metinde;
- I. Tırnak işareti
- II. Üç nokta
- III. Virgül
- IV. Noktalı virgül
numaralanmış noktalama işaretlerinden hangileri yanlış kullanılmıştır?
- I ve II
- I ve III
- II ve IV
- III ve IV
8. Sorunun Çözümü
Açıklama yapılacak veya örnek verilecek cümlelerin sonuna iki nokta (:) konur. Tamamlanmış yargı bildiren cümlelerin sonuna ise nokta (.) konur.
- I. Tırnak İşareti: Özel olarak vurgulanan “Kaotik düzen” ifadesinde kullanımı doğrudur.
- II. Üç Nokta: Metnin sonundaki “verirdi” ifadesi bir çekimli fiildir ve cümleyi tamamlamıştır. Buraya nokta konmalıydı. Kullanımı yanlıştır.
- III. Virgül: Eş görevli kelimeleri (kahve fincanı, buruşuk kağıtlar) ayırmak için kullanımı doğrudur.
- IV. Noktalı Virgül: “göze çarpıyordu” ifadesinden sonra örnekler sıralandığı için iki nokta (:) kullanılmalıydı. Kullanımı yanlıştır.
Bu durumda yanlış kullanılan işaretler II ve IV numaralı olanlardır.
“Doğayı korumak adına geri dönüştürülebilen kağıt, cam, plastik, metal… gibi atıkları mutlaka ilgili kutulara atmalıyız.”
Bu cümlede üç nokta (…) aşağıdaki işlevlerinden hangisiyle kullanılmıştır?
- Anlamca tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur.
- Kaba sayıldığı için veya başka bir sebepten ötürü açıklanmak istenmeyen kelimelerin yerine kullanılır.
- Benzer örneklerin sürdürülebileceğini göstermek için kullanılır.
- Ünlem ve seslenmelerde anlatımı pekiştirmek için konur.
9. Sorunun Çözümü
Birbiri ardınca sıralanan örneklerin bitmediğini ve benzerlerinin devam edebileceğini göstermek için cümlenin ortasında veya sonunda üç nokta (…) kullanılır.
- A Şıkkı: Cümle, “atmalıyız” yüklemi ile bittiği için tamamlanmış bir cümledir. Üç nokta bu görevde kullanılmamıştır.
- B Şıkkı: Cümlede sansürlenen veya gizlenen bir ifade (argo vb.) bulunmamaktadır.
- C Şıkkı: Kağıt, cam ve plastik gibi geri dönüştürülebilir atıklara başka örneklerin de eklenebileceğini (pil, tekstil vb.) belirtmek için kullanılmıştır.
- D Şıkkı: Cümlede bir seslenme, hitap veya duygu patlaması (ünlem) durumu yoktur.
Sonuç olarak üç nokta, örneklerin devam ettiğini bildirmektedir.
Tırnak işaretinin ( ” ) kullanımıyla ilgili bilinen bazı kurallar şunlardır:
- Cümle içerisinde özel olarak vurgulanmak istenen sözler tırnak içine alınır.
- Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır.
- Cümle içerisinde geçen eser ve yazı adları ile bölüm başlıkları tırnak içine alınır. Bunlara getirilen çekim ekleri tırnağın dışında kalır.
Bu açıklamalara göre aşağıdakilerin hangisinde tırnak işaretinin kullanımıyla ilgili yanlışlık yapılmıştır?
- Bilim insanları, Mars yüzeyindeki bu yeni oluşuma “Kızıl Vadi” adını verdiler.
- Öğretmenimiz derse girince: “Planlı çalışmak başarının anahtarıdır.” dedi.
- Faruk Nafiz Çamlıbel’in “Han Duvarları’nı” okuyup da etkilenmemek mümkün değil.
- Cahit Sıtkı Tarancı, “Otuz Beş Yaş” şiiriyle edebiyatımızda derin bir iz bırakmıştır.
10. Sorunun Çözümü
Temel Kural: Cümle içindeki eser adları tırnak içine alındığında, esere gelen çekim ekleri tırnak işaretinden sonra yazılır ve kesme işareti kullanılmaz.
- A Şıkkı: Vurgulanmak istenen özel bir isim (Kızıl Vadi) tırnak içine alınmıştır. Kullanım doğrudur.
- B Şıkkı: Başkasından aktarılan doğrudan bir söz tırnak içinde verilmiştir. Kullanım doğrudur.
- C Şıkkı: Eser adına gelen ek, tırnağın içinde ve kesme işaretiyle kullanılmıştır. Doğrusu “Han Duvarları”nı şeklinde, ekin tırnağın dışında olmasıdır. Kullanım yanlıştır.
- D Şıkkı: Eser adı (şiir ismi) tırnak içine alınmış ve ek almadığı için yalın kullanılmıştır. Kullanım doğrudur.
Cevap C şıkkıdır.
Aşağıdaki tabloda bazı cümleler ve bu cümlelerde kullanılan noktalama işaretleri (✓) sembolü ile gösterilmiştir.
| Cümleler | İki Nokta (:) | Noktalı Virgül (;) | Tırnak İşareti (” “) | Ünlem İşareti (!) |
|---|---|---|---|---|
| I. Kültürümüzün taşıyıcısı olan unsurlar şunlardır; dil, tarih, din ve gelenekler. | ✓ | |||
| II. Teknoloji bağımlılığıyla savaşmalıyız: Ekran süresini azaltmak ilk adımdır. | ✓ | |||
| III. Uzmanlar, sağlıklı yaşam için “dengeli beslenme” kuralına dikkat çekiyor. | ✓ | |||
| IV. Hey, kütüphanede yüksek sesle konuşmak yasaktır! | ✓ |
Bu tabloda yer alan cümlelerin hangisinde, belirtilen noktalama işaretinin kullanımı ile ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- I
- II
- III
- IV
11. Sorunun Çözümü
Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna iki nokta (:) konur. Noktalı virgül (;) ise genellikle ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri veya türleri ayırmak için kullanılır.
- A Şıkkı (Doğru Cevap): I. cümlede “unsurlar şunlardır” denilerek bir açıklama ve örnekleme yapılmıştır. Bu yüzden “şunlardır” sözcüğünden sonra noktalı virgül (;) değil, iki nokta (:) kullanılmalıdır. Burada kullanım yanlıştır.
- B Şıkkı: II. cümlede kendisinden önceki cümleyi açıklayan bir ifade olduğu için iki nokta (:) kullanımı doğrudur.
- C Şıkkı: III. cümlede vurgulanmak istenen söz (dengeli beslenme) tırnak içine alınmıştır. Kullanım doğrudur.
- D Şıkkı: IV. cümlede seslenme ve uyarı anlamı taşıdığı için cümlenin sonunda ünlem işareti (!) kullanılması doğrudur.
Bu nedenle I. cümlede noktalama yanlışı yapılmıştır.
(I) Türk edebiyatının usta kalemi, eserlerini 1950-1960 yılları arasında vermeye başladı. (II) İlk yıllarında hece ölçüsünü deniyor, halk şiirinden besleniyordu; (III) olgunluk döneminde serbest ölçüye geçti, imgesel bir dil kullandı. (IV) Sanatçının bu değişimi eleştirmenlerin dikkatinden kaçmadı.
Numaralanmış cümlelerdeki noktalama işaretlerinin işleviyle ilgili aşağıdaki öğrencilerden hangisinin yaptığı yorum yanlıştır?
- Arda (I. Cümle): Kısa çizgi; rakamlar arasında “-den… -e” ve “arasında” anlamını vermek için kullanılmıştır.
- Beril (II. Cümle): Virgül; birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için kullanılmıştır.
- Canan (II ve III. Cümle): Noktalı virgül; ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılmıştır.
- Deniz (IV. Cümle): Nokta; anlamca tamamlanmış, yargı bildiren cümlenin sonuna konmuştur.
12. Sorunun Çözümü
Virgülün “sıralı cümleleri ayırma” görevi ile “eş görevli sözcükleri ayırma” görevi sıklıkla karıştırılır. Burada yüklemlere odaklanılmalıdır.
- A Şıkkı: “1950-1960” ifadesinde kısa çizgi zaman aralığı (arasında) belirtmiştir. Bilgi doğrudur.
- B Şıkkı: “Hece ölçüsünü deniyor, halk şiirinden besleniyordu” ifadesinde virgül iki ayrı yüklemi (cümleyi) ayırmıştır. Bu kullanıma sıralı cümleleri ayırma denir. Eş görevli sözcük ayrımı yoktur. Bilgi yanlıştır.
- C Şıkkı: Cümle içinde virgüller bulunduğu için (deniyor, besleniyordu), iki ana grup noktalı virgül ile ayrılmıştır. Bilgi doğrudur.
- D Şıkkı: Cümle kurallı bir şekilde bitmiş ve yargı tamamlanmıştır. Nokta kullanımı doğrudur.
Cevap B şıkkıdır.