(I) Bu dergi; güncel konuları ve ilgi çekici kapak tasarımıyla okurların dikkatini çekiyor. (II) Bilimsel gelişmeleri herkesin anlayabileceği sade bir dille aktarıyor. (III) Zengin içeriğiyle dikkat çeken bu çalışma, bilim dünyasında adından uzun yıllar söz ettirecek. (IV) Sadece öğrenciler değil, öğretmenler de onu keyifle takip edebilir.
Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi, kanıtlanmamış bir varsayıma dayalı “ön yargı” içermektedir?
- I
- II
- III
- IV
1. Sorunun Çözümü
Bir durum veya olay henüz gerçekleşmeden, sonucu hakkında olumlu veya olumsuz kesin hüküm vermeye ön yargı denir.
- A Şıkkı (I): Derginin mevcut özelliklerine dair bir gözlem yapılmıştır.
- B Şıkkı (II): Derginin anlatım dili hakkında kişisel bir değerlendirme (öznel yargı) yapılmıştır.
- C Şıkkı (III): Gelecekte gerçekleşmesi beklenen bir durum (adından söz ettirmesi), şimdiden kesin bir dille ifade edilmiştir. Bu bir olumlu ön yargıdır.
- D Şıkkı (IV): Olasılık ve tahmin anlamı taşır, kesin bir hüküm yoktur.
Doğru cevap C seçeneğidir.
Ünlü yönetmenin son filmi, final sahnesindeki belirsizlikle izleyicileri ikiye böldü. Kimi izleyiciler mutlu son beklerken, film simsiyah bir ekranla aniden bitti. Belki de yönetmen, hikâyenin geri kalanını izleyicinin hayal gücüne bırakarak herkesin kendi sonunu yazmasını istemiştir.
Bu parçadaki altı çizili cümlenin ifade ettiği anlam aşağıdakilerden hangisidir?
- Öneri
- Varsayım
- Eleştiri
- Tahmin
2. Sorunun Çözümü
Tahmin (Olasılık) cümleleri; bir olayın sebebi veya sonucu hakkında, eldeki ipuçlarından yola çıkarak kesin olmayan bir fikir yürütmeyi ifade eder. Genellikle “belki, sanırım, olabilir” gibi ifadeler içerir.
- A Şıkkı: Cümlede bir tavsiye veya yol gösterme (Öneri) yapılmamaktadır.
- B Şıkkı: Olmayan bir durumu geçici olarak olmuş kabul etme (Varsayım) anlamı yoktur. (Örn: “Tut ki…” denmemiştir.)
- C Şıkkı: Bir eserin olumlu veya olumsuz yanlarını değerlendirme (Eleştiri) amacı taşımamaktadır.
- D Şıkkı: Cümledeki “Belki de… istemiştir” ifadesi, yönetmenin bu tercihi neden yaptığına dair yürütülen bir fikri/tahmini belirtmektedir.
Yönetmenin amacına dair bir olasılık dile getirildiği için doğru cevap Tahmin yani D seçeneğidir.
Aşağıdaki cümlelerden hangisi ayraç içinde verilen anlam özelliğine sahip değildir?
- Önümüzdeki yaz tatilinde bir sahil kasabasına yerleşmeyi hedefliyorum. (Tasarı)
- Laboratuvardaki kimyasal maddelere eldivensiz dokunmayınız. (Uyarı)
- Hafta sonu sinemaya mı gitsem yoksa evde kitap mı okusam? (Kararsızlık)
- Aşırı yağışlardan dolayı barajlardaki doluluk oranı artmıştır. (Varsayım)
3. Sorunun Çözümü
Temel Kural: Varsayım cümleleri; gerçekleşmemiş bir olayı geçici bir süreliğine gerçekleşmiş gibi kabul eder. Genellikle “tut ki, diyelim ki, farz et ki” ifadeleriyle kurulur.
- A Şıkkı: Geleceğe yönelik bir plan yapıldığı için tasarı cümlesidir. (Doğru eşleştirme).
- B Şıkkı: Olası bir tehlikeye karşı ikaz içerdiğinden uyarı cümlesidir. (Doğru eşleştirme).
- C Şıkkı: İki seçenek arasında kalındığı için kararsızlık cümlesidir. (Doğru eşleştirme).
- D Şıkkı (Cevap): Cümlede “yağışlardan dolayı” ifadesiyle gerçekleşmiş bir durumun sonucu (barajların dolması) anlatılmaktadır. Bu bir neden-sonuç cümlesidir, varsayım değildir. Varsayım olması için “Diyelim ki barajlar taştı…” gibi hayali bir ifade gerekirdi.
Yanlış eşleştirme yapıldığı için doğru cevap D seçeneğidir.
4 Kalıplaşmış ifadeler (deyimler, ikilemeler vb.), anlatıma çekicilik katan ve genellikle mecaz anlam taşıyan söz gruplarıdır. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde kalıplaşmış bir ifadeye yer verilmiştir?
- Bahar gelince yaylanın her tarafı rengârenk çiçeklerle donatıldı.
- Söylenenleri yapmayınca öğretmenin gözünden düştüğünü anladı.
- Yazarın son romanı eleştirmenler tarafından oldukça beğenildi.
- Köy meydanındaki asırlık çınar ağacı, tarihe tanıklık ediyordu.
4. Sorunun Çözümü
Soruda bizden anlatımın gücünü artıran, mecaz anlamlı ve sözcükleri değiştirilemeyen (kalıplaşmış) bir söz öbeğini bulmamız istenmektedir.
- A, C ve D Şıkları: Bu cümlelerdeki sözcükler (çiçeklerle donatılmak, beğenilmek, tarihe tanıklık etmek vb.) gerçek veya yan anlamlarıyla kullanılmış olup, dilimize yerleşmiş birer “deyim” özelliği göstermemektedir.
- B Şıkkı (Doğru): Cümlede geçen “gözden düşmek” ifadesi bir deyimdir. Gerçekten birinin gözünden aşağıya düşmek değil; “değerini, önemini veya sevgisini kaybetmek” anlamında kullanılan kalıplaşmış bir söz grubudur.
Bu nedenle doğru cevap “B” şıkkıdır.
Köy kahvesindeki tek televizyonun kumandası yüzünden müşteriler arasında sürekli tartışma çıkıyordu. Herkes farklı bir kanal izlemek istiyordu. Bir gün televizyon bozulup tamire gidince kahvedeki gürültü kesildi, herkes sakince sohbet etmeye başladı.
Bu durumu en iyi özetleyen atasözü aşağıdakilerden hangisidir?
- Öfkeyle kalkan zararla oturur.
- Yorgan gitti, kavga bitti.
- Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer.
- Ava giden avlanır.
5. Sorunun Çözümü
Bir anlaşmazlığın temel sebebi ortadan kalktığında, o sebebe bağlı çekişmenin de sona ereceğini anlatan atasözü “Yorgan gitti, kavga bitti” sözüdür.
- A Şıkkı: Öfkenin kişinin kendisine zarar vereceğini anlatır. Olayla ilgisizdir.
- B Şıkkı: Kavga sebebi (televizyon) ortadan kalkınca tartışmanın bittiğini tam olarak karşılar.
- C Şıkkı: Yaşanan kötü bir tecrübeden ders çıkarmayı ifade eder.
- D Şıkkı: Çıkar sağlamaya çalışırken zarara uğramayı anlatır.
Doğru cevap B şıkkıdır.
- Bu yazarın dili, çağdaşlarına göre daha sadedir.
- Diyelim ki sınavdan beklediğin notu alamadın.
- Müdürün aldığı bu kararı son derece yerinde buluyorum.
- Şair, son şiirinde yalnızlık temasını işlemiş.
Bu cümlelerde aşağıdakilerden hangisinin örneği yoktur?
- Varsayım
- Tanımlama
- Karşılaştırma
- Onaylama
6. Sorunun Çözümü
Tanımlama yapılabilmesi için bir kavramın “Nedir?” veya “Kimdir?” sorusuna tam yanıt vermesi (Örn: Şiir, duyguların dilidir) gerekir. Verilen cümlelerde bu özellik yoktur.
- A Şıkkı: “Diyelim ki” ifadesi, gerçekleşmemiş bir durumu olmuş kabul ettiği için varsayım anlamı taşır.
- C Şıkkı: “Göre” edatı, yazarın dilini diğerleriyle kıyasladığı için karşılaştırma yapılmıştır.
- D Şıkkı: “Yerinde buluyorum” ifadesi, yapılan bir eylemi doğru bulup desteklediği için onaylama bildirir.
- B Şıkkı: Son cümlede sadece içerik bilgisi verilmiştir, “Şiir nedir?” sorusunun cevabı olan bir tanım cümlesi yoktur.
Sonuç olarak, verilen cümleler arasında Tanımlama örneği bulunmamaktadır.
Aşağıdaki cümlelerden hangisi yay ayraç içinde verilen anlamı ifade etmemektedir?
- Gelecek nesillere daha temiz bir çevre bırakmalıyız. (İhtimal)
- Yazdığın kompozisyondaki akıcı dil beni çok etkiledi. (Beğeni)
- Bu sene tarladan daha fazla mahsul alacağımızı sanıyorum. (Beklenti)
- İnsan hafızası, kapağı hiç açılmamış gizemli bir sandık gibidir. (Benzetme)
7. Sorunun Çözümü
Cümlede anlam sorularında, yüklemin aldığı eklere ve cümlenin genel iletisine bakılarak yargının niteliği (gereklilik, olasılık, beğeni vb.) tespit edilir.
- A Şıkkı: Cümledeki “-malı/-meli” eki ve anlam akışı, bir zorunluluğu veya tavsiyeyi ifade eder. Bu cümle “Gereklilik” anlamı taşır, “İhtimal” (olasılık) değil.
- B Şıkkı: “Çok etkiledi” ve “akıcı dil” ifadeleri, yazının beğenildiğini açıkça gösterir. (Doğru eşleşme)
- C Şıkkı: Geleceğe yönelik bir durum hakkında “sanıyorum” ifadesiyle bir umut/öngörü belirtilmiştir. (Doğru eşleşme)
- D Şıkkı: “Gibi” edatı kullanılarak insan hafızası ile sandık arasında ortak bir özellik üzerinden ilişki kurulmuştur. (Doğru eşleşme)
Doğru cevap A seçeneğidir.
Sağlıklı bir yaşam sürmek ve zinde kalmak istiyorsanız beslenme alışkanlıklarınızı gözden geçirmeniz gerekir. (I) Yoksa vücut direnciniz düşer ve sık sık hastalanma riskiyle karşılaşırsınız. (II) Mevsimine uygun sebze ve meyveleri taze olarak tüketmeye özen göstermelisiniz. (III) Yemekleri hazırlarken kızartma yerine haşlama veya ızgara yöntemlerini tercih etmenizde yarar var. (IV) Kan şekerini dengelemek için öğün atlamamaya ve bol su içmeye dikkat edin.
Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisinde öneri anlamı yoktur?
- I
- II
- III
- IV
8. Sorunun Çözümü
Öneri cümleleri, bir eksiği gidermek veya daha iyi bir sonuca ulaşmak için “yol gösteren, tavsiye veren” cümlelerdir. Sonuç veya durum bildiren cümleler öneri sayılmaz.
- A Şıkkı (I): Bu cümlede yapılması gereken bir eylem önerilmemiş; aksine, kurallara uyulmazsa yaşanacak olumsuz sonuç (hastalanma riski) anlatılmıştır.
- B Şıkkı (II): “Özen göstermelisiniz” ifadesiyle doğrudan bir tavsiye verilmiştir.
- C Şıkkı (III): “Tercih etmenizde yarar var” ifadesi, daha sağlıklı bir pişirme yöntemi önerisidir.
- D Şıkkı (IV): “Dikkat edin” uyarısıyla, yapılması gereken doğru davranış (öğün atlamamak) önerilmiştir.
Birinci cümle yol göstermez, sadece olası kötü sonucu bildirir. Doğru cevap A şıkkıdır.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinin anlam özelliği yay ayraç içinde yanlış verilmiştir?
- Yağmurdan sonra etrafa yayılan toprak kokusu, ferahlatıcı bir parfüm gibiydi. (Benzetme)
- Yazar, son romanında karakterleri yerel ağızla konuşturarak esere samimiyet katmış. (Değerlendirme)
- Duygu, düşünce ve hayallerin sözlü veya yazılı olarak etkili bir biçimde anlatılması sanatına edebiyat denir. (Tanımlama)
- Kış aylarında bağışıklığı güçlendirmek için portakal, mandalina ve greyfurt gibi meyveler tüketilmelidir. (Karşılaştırma)
9. Sorunun Çözümü
Karşılaştırma cümlelerinde; iki kavram arasında üstünlük, eşitlik veya farklılık ilgisi (en, daha, kadar, göre, ise vb. ifadelerle) kurulur.
- A Şıkkı: Toprak kokusu, “gibi” edatı kullanılarak parfüme benzetilmiştir. (Doğru)
- B Şıkkı: Yazarın üslubu ve eseri hakkında öznel bir yorum yapıldığı için değerlendirmedir. (Doğru)
- C Şıkkı: “Edebiyat nedir?” sorusuna cevap verdiği için tanım cümlesidir. (Doğru)
- D Şıkkı: Cümlede “gibi” edatı benzetme veya karşılaştırma değil, örneklendirme (portakal, mandalina vb.) amacıyla kullanılmıştır. Herhangi bir kıyaslama yoktur. (Yanlış)
Bu nedenle D seçeneğindeki “Karşılaştırma” bilgisi yanlıştır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “gerçekleşmemiş beklenti” anlamı vardır?
- Bu yılki okul gezisini Kapadokya’ya yapmayı planlıyoruz.
- Yazarın son romanı okuyucudan daha büyük ilgi görür sanmıştım.
- Kütüphanedeki işlerini bitirirsen bizimle sinemaya gelebilirsin.
- Antrenmanlarına düzenli devam ettiği için maçta çok iyi oynadı.
10. Sorunun Çözümü
Gerçekleşmemiş beklenti; kişinin bir olay veya durumla ilgili umduğu sonucun, düşündüğü gibi çıkmadığını ifade eden yargılardır.
- A Şıkkı: Geleceğe yönelik bir tasarı (plan) ifade eder.
- B Şıkkı: Romanın ilgi göreceği sanılmış (beklenmiş) ancak bu durum gerçekleşmemiştir. “Sanmıştım” ifadesi, beklentinin boşa çıktığını gösterir.
- C Şıkkı: Bir eylemin gerçekleşmesini şarta bağlayan koşul-sonuç cümlesidir.
- D Şıkkı: Eylemin gerekçesini bildiren neden-sonuç cümlesidir.
Sonuç olarak; beklentinin sonucunun olumsuz olduğunu bildiren B seçeneği doğru cevaptır.
(I) Empati, kişinin kendisini karşısındaki insanın yerine koyarak olaylara onun bakış açısıyla bakabilme yeteneğidir. (II) Bu yeteneği geliştiren bireyler, çevreleriyle daha sağlıklı ve güçlü iletişim kurarlar. (III) Toplumsal huzursuzlukların temelinde genellikle insanların birbirini yeterince anlamaması yatar. (IV) Empatik düşünen insanlar, olayları sadece kendi pencerelerinden değerlendiren kişilere göre daha hoşgörülüdür.
Bu parçada numaralanmış cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- I. cümlede bir kavramın tanımı yapılmıştır.
- II. cümle biçimce ve anlamca olumludur.
- III. cümlede bir olasılık dile getirilmiştir.
- IV. cümlede karşılaştırmaya başvurulmuştur.
11. Sorunun Çözümü
Bu soruda cümlelerin taşıdığı anlam özelliklerini (tanım, olumlu yapı, kesinlik, karşılaştırma) analiz edeceğiz.
- A Şıkkı: I. cümle “Empati nedir?” sorusuna cevap verdiği için bir tanım cümlesidir. (Doğru)
- B Şıkkı: II. cümlenin yüklemi olan “kurarlar” fiili gerçekleşen bir işi bildirdiği için cümle olumludur. (Doğru)
- C Şıkkı: III. cümle bir ihtimali değil, kesin bir tespiti (“…temelinde … yatar”) ifade etmektedir. Burada olasılık değil, kesinlik/saptama anlamı vardır. (Yanlış)
- D Şıkkı: IV. cümlede empatik insanlar ile olayları tek taraflı değerlendiren kişiler “hoşgörü” bakımından karşılaştırılmıştır. (Doğru)
III. cümlede olasılık anlamı bulunmadığı için C Şıkkı yanlıştır ve sorunun doğru cevabıdır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yapıta veya duruma yönelik “değerlendirme” yapılmamıştır?
- Ressamın fırça darbeleri, tablodaki hüznü izleyiciye başarıyla hissettiriyor.
- Yazarın son romanındaki kurgu hataları, okuyucunun dikkatini dağıtıyor.
- Bu filmdeki müzikler, sahnenin gerilimini artırmak için çok doğru seçilmiş.
- Sanatçının geçen yıl çıkan albümü, dün itibarıyla satış rekoru kırdı.
12. Sorunun Çözümü
Değerlendirme cümleleri; bir eser, kişi veya durum hakkında öznel görüş, eleştiri ya da yorum içerir. Nesnel durum tespitleri veya haber niteliği taşıyan istatistiki bilgiler değerlendirme kabul edilmez.
- A Şıkkı: Tablodaki hüznün “başarıyla” hissettirilmesi ifadesi, eserin etkisine dair öznel bir yorumdur (Değerlendirmedir).
- B Şıkkı: Kurgunun “hatalı” bulunması ve dikkati dağıttığının söylenmesi bir eleştiridir (Değerlendirmedir).
- C Şıkkı: Müziklerin “doğru seçilmiş” olması ifadesi kişisel bir beğeni ve yorum içerir (Değerlendirmedir).
- D Şıkkı: Albümün satış rekoru kırması, kişisel yorum içermeyen, ölçülebilir ve kanıtlanabilir bir durum tespitidir. Eserin niteliğine dair iyi veya kötü bir yorum yapılmamıştır.
Doğru cevap, nesnel bir veri aktardığı için D seçeneğidir.