Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, altı çizili bölüm cümlenin öznesi değildir?
- Kütüphanenin en sessiz köşesinde sınavlara hazırlanan öğrenciler oturuyordu.
- Denizin hırçın dalgaları, şiddetli rüzgârın etkisiyle kıyıları dövüyordu.
- Tecrübeli kaptan, gemisini limana güvenle yanaştırmayı başardı.
- Odanın duvarlarında ünlü ressamlara ait tablolar asılıydı.
1. Sorunun Çözümü
Cümlenin ögeleri bulunurken önce yüklem tespit edilir, ardından yükleme sorulan “kim” veya “ne” sorularıyla özne bulunur. Özne dışındaki diğer ögeler (nesne, yer tamlayıcısı, zarf tamlayıcısı) ise farklı sorularla (nerede, ne zaman, neyi vb.) tespit edilir.
- A Şıkkı: Cümlenin yüklemi “oturuyordu” sözcüğüdür. Oturan kim? “Sınavlara hazırlanan öğrenciler” (Gerçek Özne). Altı çizili “Kütüphanenin en sessiz köşesinde” ifadesi ise “nerede” sorusuna cevap verdiği için Yer Tamlayıcısıdır (Dolaylı Tümleç). Özne değildir.
- B Şıkkı: Yüklem “dövüyordu” sözcüğüdür. Döven ne? “Denizin hırçın dalgaları”. Altı çizili bölüm Öznedir.
- C Şıkkı: Yüklem “başardı” sözcüğüdür. Başaran kim? “Tecrübeli kaptan”. Altı çizili bölüm Öznedir.
- D Şıkkı: Yüklem “asılıydı” sözcüğüdür. Asılı olan ne? “Ünlü ressamlara ait tablolar”. Altı çizili bölüm Öznedir.
Sonuç olarak A seçeneğindeki altı çizili bölüm özne değil, yer tamlayıcısıdır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili bölüm yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) değildir?
- Okuduğu kitapları ve dergileri her zaman kütüphanesine bağışlardı.
- Yaylaya çıkmak için haziranın başında hazırlıklara başladık.
- Yazarın bu eserinde geçmişin izlerine sıkça rastlanıyor.
- Salondaki misafirler, konuşmacıyı dinlemek için ön tarafa yöneldi.
2. Sorunun Çözümü
Yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç); cümlede yönelme, bulunma ve ayrılma bildirerek yüklemi tamamlar. “-e, -de, -den” hâl eklerini alır ve “Nereye, nerede, nereden, kime, kimde, kimden?” sorularına cevap verir. Ancak bu ekleri alan sözcükler zaman bildiriyorsa zarf tamlayıcısı olur.
- A Şıkkı: “Kütüphanesine” sözcüğü “-e” yönelme eki almıştır ve “Nereye bağışlardı?” sorusuna cevap verdiği için yer tamlayıcısıdır.
- B Şıkkı: “Haziranın başında” sözcüğü “-de” eki alsa da yer değil, zaman bildirmektedir. “Ne zaman başladık?” sorusuna cevap verdiği için zarf tamlayıcısıdır.
- C Şıkkı: “Geçmişin izlerine” grubu “-e” eki almıştır ve “Neye rastlanıyor?” sorusuna cevap verdiği için yer tamlayıcısıdır.
- D Şıkkı: “Ön tarafa” sözcüğü “-a” yönelme eki almıştır ve “Nereye yöneldi?” sorusuna cevap verdiği için yer tamlayıcısıdır.
Cevap, zaman anlamı taşıyan ve zarf tamlayıcısı olan B seçeneğidir.
Cümleler, ögelerine ayrılırken önce yüklem, sonra özne, daha sonra da nesne ve tümleçler bulunur.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisi “Özne – Belirtili Nesne – Zarf Tamlayıcısı – Yüklem” sıralamasına uygundur?
- Sonbahar rüzgârları, sararan yaprakları şehrin sokaklarına savurdu.
- Geliştirilen yeni yazılım, hatalı dosyaları saniyeler içinde onardı.
- Deneyimli kaptan, gemisini limana fırtına çıkmadan yanaştırdı.
- Köyün çocukları, bayram sabahı erkenden meydanda toplandı.
3. Sorunun Çözümü
Bizden istenen sıralama: Kim/Ne? (Özne) + Neyi? (Belirtili Nesne) + Nasıl/Ne zaman? (Zarf Tamlayıcısı) + Yüklem şeklindedir.
- A Şıkkı: Sonbahar rüzgârları (Özne) + sararan yaprakları (B. Nesne) + şehrin sokaklarına (Yer Tamlayıcısı) + savurdu (Yüklem). (Sıralama uymuyor)
- B Şıkkı: Geliştirilen yeni yazılım (Özne) + hatalı dosyaları (B. Nesne) + saniyeler içinde (Zarf Tamlayıcısı) + onardı (Yüklem). (Doğru sıralama)
- C Şıkkı: Deneyimli kaptan (Özne) + gemisini (B. Nesne) + limana (Yer Tamlayıcısı) + fırtına çıkmadan (Zarf Tamlayıcısı) + yanaştırdı (Yüklem). (Yer T. fazlalığı var)
- D Şıkkı: Köyün çocukları (Özne) + bayram sabahı (Zarf Tamlayıcısı) + erkenden (Zarf Tamlayıcısı) + meydanda (Yer Tamlayıcısı) + toplandı (Yüklem). (Nesne yok)
İstenen öge dizilişine sahip cümle B seçeneğidir.
Ruhunu sanatın iyileştirici gücüyle beslemeyen bir insan, yaprakları dökülmüş kuru bir ağaç gibidir.
Bu cümlenin ögeleri, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?
- Özne – Belirtili Nesne – Yüklem
- Yer Tamlayıcısı – Özne – Yüklem
- Özne – Zarf Tamlayıcısı – Yüklem
- Özne – Yüklem
4. Sorunun Çözümü
Cümlenin ögeleri bulunurken tamlamalar, fiilimsi grupları ve söz öbekleri asla bölünemez. Yüklem bulunduktan sonra özneyi bulmak için yükleme “kim/ne” soruları sorulur.
- Yüklem: “yaprakları dökülmüş kuru bir ağaç gibidir” ifadesi, bir edat grubu ve sıfat tamlaması olduğu için bölünmeden bütünüyle yüklem alınır.
- Özne: “Ruhunu sanatın iyileştirici gücüyle beslemeyen bir insan” ifadesi, sıfat-fiil grubu (yan cümlecik) oluşturduğu için bölünmeden bütünüyle özne kabul edilir. (Kim … gibidir? -> … beslemeyen bir insan).
- Sonuç: Cümle sadece Özne ve Yüklemden oluşmaktadır. Araya giren başka bir öge yoktur.
Bu nedenle doğru cevap D seçeneğidir.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde vurgulanan öge diğerlerinden farklıdır?
- Köyden getirdiği taze meyveleri komşularına dağıttı.
- Yaz tatilinde ailecek Ege sahillerine gideceğiz.
- Mimar Sinan, bu muazzam eseri ustalıkla inşa etmiş.
- Okul müdürü, ödül alan öğrencileri sahneye davet etti.
5. Sorunun Çözümü
Türkçede yüklemi fiil olan cümlelerde vurgu, yüklemden hemen önce gelen sözcük veya sözcük grubu üzerindedir.
- A Şıkkı: Yüklem “dağıttı” fiilidir. Öncesindeki “komşularına” sözcüğü, “Kime?” sorusuna cevap verdiği için Yer Tamlayıcısıdır (Dolaylı Tümleç).
- B Şıkkı: Yüklem “gideceğiz” fiilidir. Öncesindeki “Ege sahillerine” söz grubu, “Nereye?” sorusuna cevap verdiği için Yer Tamlayıcısıdır.
- C Şıkkı: Yüklem “inşa etmiş” birleşik fiilidir. Öncesindeki “ustalıkla” sözcüğü, “Nasıl?” sorusuna cevap verdiği için Zarf Tamlayıcısıdır.
- D Şıkkı: Yüklem “davet etti” birleşik fiilidir. Öncesindeki “sahneye” sözcüğü, “Nereye?” sorusuna cevap verdiği için Yer Tamlayıcısıdır.
A, B ve D seçeneklerinde Yer Tamlayıcısı vurgulanmışken, C seçeneğinde Zarf Tamlayıcısı vurgulanmıştır.
“Köyün yaşlı bilgesi, etrafında toplanan çocuklara o eski efsaneyi anlattı.”
Bu cümlede aşağıdaki ögelerden hangisi yoktur?
- Özne
- Yer Tamlayıcısı
- Zarf Tamlayıcısı
- Belirtili Nesne
6. Sorunun Çözümü
Cümlenin ögeleri bulunurken önce yüklem, ardından özne, daha sonra da nesne ve tümleçler bulunur.
- Yüklem: “Anlattı” sözcüğüdür (Yargı bildirir).
- A Şıkkı (Özne): Anlatan kim? “Köyün yaşlı bilgesi” cevabı özne olduğu için bu öge vardır.
- B Şıkkı (Yer Tamlayıcısı): Kime anlattı? “Etrafında toplanan çocuklara” cevabı (-a eki aldığı için) yer tamlayıcısıdır.
- D Şıkkı (Belirtili Nesne): Neyi anlattı? “O eski efsaneyi” cevabı (-i eki aldığı için) belirtili nesnedir.
Cümlede “Ne zaman, nasıl, ne kadar?” sorularına cevap veren bir sözcük bulunmadığı için Zarf Tamlayıcısı (C) yoktur.
Cümlenin ögeleri bulunurken isim tamlamaları, sıfat tamlamaları, deyimler ve fiilimsi grupları söz öbeği oluşturur ve asla bölünmez.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde ögelere ayırmada yanlışlık yapılmıştır?
- Bu antika saatin / manevi değerini / kimse / bilemez.
- Rüzgâr dinince / balıkçılar / denize / açıldı.
- Yazılımcı / geliştirdiği uygulamayı / bize / tanıttı.
- Kardeşim / elindeki kitabı / sessizce / okuyor.
7. Sorunun Çözümü
Cümle ögelerine ayrılırken tamlamalar ve söz öbekleri parçalanamaz. Bütün hâlinde tek bir öge olarak alınmalıdır.
- A Şıkkı: “Bu antika saatin manevi değerini” ifadesi, belirtili isim tamlaması grubudur ve cümlenin nesnesidir. Ortadan ikiye bölünmesi yanlıştır.
- B Şıkkı: Rüzgâr dinince (Zarf T.) / balıkçılar (Özne) / denize (Yer T.) / açıldı (Yüklem). (Doğru)
- C Şıkkı: Yazılımcı (Özne) / geliştirdiği uygulamayı (B.li Nesne) / bize (Yer T.) / tanıttı (Yüklem). (Doğru)
- D Şıkkı: Kardeşim (Özne) / elindeki kitabı (B.li Nesne) / sessizce (Zarf T.) / okuyor (Yüklem). (Doğru)
A seçeneğinde tamlama grubu bölündüğü için yanlışlık yapılmıştır.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinin ögeleri sırasıyla “Özne – Yer Tamlayıcısı – Zarf Tamlayıcısı – Yüklem” şeklinde sıralanmıştır?
- Gerçek dostluk, hiç batmayan bir güneştir.
- Korkulu rüya görmektense uyanık yatmak evladır.
- Yorgun kaşif, yavaşça mağaranın girişine yöneldi.
- Tecrübeli kaptan, rotasına dikkatle odaklandı.
8. Sorunun Çözümü
Öge dizilişini bulmak için önce yüklem belirlenir, ardından özne ve diğer tümleçler yükleme sorulan sorularla (Kim? Nereye? Nasıl?) bulunur.
- A Şıkkı: “Gerçek dostluk” (Özne) + “hiç batmayan bir güneştir” (Yüklem). Sadece iki ögeden oluşur.
- B Şıkkı: “Korkulu rüya görmektense” (Zarf Tamlayıcısı) + “uyanık yatmak” (Özne) + “evladır” (Yüklem). Sıralama uyuşmaz.
- C Şıkkı: “Yorgun kaşif” (Özne) + “yavaşça” (Zarf Tamlayıcısı) + “mağaranın girişine” (Yer Tamlayıcısı) + “yöneldi” (Yüklem). Sıralama Özne – ZT – YT – Yüklem şeklindedir.
- D Şıkkı: “Tecrübeli kaptan” (Özne / Kim?) + “rotasına” (Yer Tamlayıcısı / Nereye?) + “dikkatle” (Zarf Tamlayıcısı / Nasıl?) + “odaklandı” (Yüklem). İstenen sıralama Özne – YT – ZT – Yüklem şeklindedir.
Bu nedenle doğru cevap D seçeneğidir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “zarf tamlayıcısı” vurgulanmıştır?
- Dağcılar, zorlu bir tırmanışın ardından zirveye ulaştı.
- Annem, akşam yemeği için mutfakta çorba pişiriyordu.
- Belediye ekipleri, parktaki ağaçları özenle budadı.
- Mimar Sinan, Süleymaniye Camii’ni İstanbul’a kazandırdı.
9. Sorunun Çözümü
Fiil cümlelerinde vurgu, kural olarak yüklemden hemen önce gelen öge üzerindedir. Zarf tamlayıcısının vurgulanması için yüklemden önceki sözcüğün “Nasıl, Ne zaman, Ne kadar?” sorularına cevap vermesi gerekir.
- A Şıkkı: Yüklem “ulaştı”. Nereye ulaştı? “Zirveye”. Yüklemden önce Yer Tamlayıcısı vurgulanmıştır.
- B Şıkkı: Yüklem “pişiriyordu”. Ne pişiriyordu? “Çorba”. Yüklemden önce Belirtisiz Nesne vurgulanmıştır.
- C Şıkkı: Yüklem “budadı”. Nasıl budadı? “Özenle”. Yüklemden önce durum bildiren Zarf Tamlayıcısı vurgulanmıştır.
- D Şıkkı: Yüklem “kazandırdı”. Kime/Nereye kazandırdı? “İstanbul’a”. Yüklemden önce Yer Tamlayıcısı vurgulanmıştır.
Dikkat edilirse C seçeneğinde işin “nasıl” yapıldığını bildiren zarf tamlayıcısı yüklemden hemen önce kullanılarak vurgulanmıştır.
“Genç yazar, romanındaki karakterlerin gerçekçiliğine dikkat etti.”
Bu cümlenin ögeleri aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla verilmiştir?
- Özne – Belirtili Nesne – Yüklem
- Özne – Zarf Tamlayıcısı – Yüklem
- Özne – Yer Tamlayıcısı – Yüklem
- Belirtisiz Nesne – Yer Tamlayıcısı – Özne – Yüklem
10. Sorunun Çözümü
Cümlenin ögeleri bulunurken sözcük grupları (tamlamalar, birleşik fiiller) asla bölünmez. Önce yüklem, sonra özne bulunur.
- Yüklem: “Dikkat etti” söz grubu, yardımcı eylemle kurulmuş birleşik bir fiildir ve bölünemez.
- Özne: Dikkat eden kim? “Genç yazar” sıfat tamlamasıdır ve öznedir.
- Yer Tamlayıcısı: Neye dikkat etti? “Romanındaki karakterlerin gerçekçiliğine” söz grubu, “-e” yönelme hâl ekini aldığı için yer tamlayıcısıdır.
Sıralama Özne – Yer Tamlayıcısı – Yüklem şeklindedir.
Ara sözler, cümlenin herhangi bir ögesinin açıklayıcısı olarak kullanılabilir. Açıklayıcısı olduğu ögeyle aynı görevde bulunur.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde ara söz, yer tamlayıcısının (dolaylı tümleç) açıklayıcısıdır?
- Bu yaşlı çınarı, mahallemizin simgesini, koruma altına aldılar.
- Önümüzdeki ay, okulların kapandığı hafta, tatile çıkacağız.
- Küçük kardeşim, evin neşe kaynağı, erkenden uyudu.
- Memleketime, o huzurlu topraklara, nihayet kavuşmuştum.
11. Sorunun Çözümü
Yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç), ismin “-e, -de, -den” hâl eklerini alan ve “Nereye, Nerede, Nereden?” sorularına cevap veren ögedir.
- A Şıkkı: “Bu yaşlı çınarı” (Neyi?) → Belirtili Nesne açıklanmıştır.
- B Şıkkı: “Önümüzdeki ay” (Ne zaman?) → Zarf Tamlayıcısı açıklanmıştır.
- C Şıkkı: “Küçük kardeşim” (Kim?) → Özne açıklanmıştır.
- D Şıkkı: “Memleketime” (Nereye?) sorusuna cevap verir ve “-e” hâl eki almıştır. Ara söz olan “o huzurlu topraklara” ifadesi, yer tamlayıcısını açıklamıştır.
Doğru cevap D seçeneğidir.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde soru, belirtili nesneyi buldurmaya yöneliktir?
- Bu projenin detaylarını kurul üyelerine nasıl anlatacaksın?
- Ünlü yönetmen, son filminde neyi eleştirmiş?
- Yarın sabahki toplantıya senin yerine yardımcın mı gelecek?
- Duvardaki bu tarihi tabloyu müzeye kim bağışladı?
12. Sorunun Çözümü
Cümlenin ögelerinde sorunun hangi ögeyi buldurduğu, soru sözcüğünün aldığı eke ve yanıtın yerine göre belirlenir. “Neyi, Kimi, Nereyi” soruları daima Belirtili Nesneyi buldurur.
- A Şıkkı: “Nasıl” sorusu durum bildirir ve Zarf Tamlayıcısını buldurur.
- B Şıkkı: “Neyi” sorusu (-i belirtme hâl eki aldığı için) doğrudan Belirtili Nesneyi buldurur. (Cevap: Sistemi, Düzeni vb.)
- C Şıkkı: “Mi” soru eki, kendinden önceki ögeyi vurgulasa da temel olarak soru anlamını Yüklem üzerinde toplar veya eylemin gerçekleşip gerçekleşmediğini sorar.
- D Şıkkı: “Kim” sorusu eylemi yapanı sorduğu için Özneyi buldurur.
Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.