1
Canlı ve cansız varlıkları, duygu ve düşünceleri, çeşitli durumları bildiren sözcüklere isim denir.
Buna göre,
Kış(I) ayları kentimizde(II) zor geçer. Kar, buz, soğuk(III) hava tüm yaşamı(IV) etkiler.
Metindeki numaralanmış sözcüklerden hangisi isim değildir?
- I
- II
- III
- IV
1. Sorunun Çözümü
Bu cümlede “Kış ayları kentimizde zor geçer. Kar, buz, soğuk hava tüm yaşamı etkiler.” ifadesi içerisinde numaralandırılan kelimeler; (I): Kış, (II): kentimizde, (III): soğuk ve (IV): yaşamı olarak verilmiştir. Soru, bu kelimelerden hangisinin isim özelliği taşımadığını sormaktadır.
İnceleyelim:
- (I) Kış: “Kış” kelimesi, mevsimlerden biri olup, doğrudan varlıkları bildiren, isim kategorisine giren bir sözcüktür. Bu nedenle kesinlikle isimdir.
- (II) kentimizde: Bu kelime, “kent” kökünden türetilmiş olup, yer belirten -de eki almıştır. Eki eklenmiş olsa da, temel anlamı “kent” yani şehir ifadesidir. Dolayısıyla isim olarak değerlendirilir.
- (III) soğuk: “Soğuk” kelimesi, bir nitelik bildiren sıfat görevindedir. Cümlede “hava” kelimesini niteleyerek onun özelliğini açıklamaktadır. Bu durumda “soğuk” sözcüğü isim değil, sıfattır.
- (IV) yaşamı: “Yaşam” kelimesi, hayatı, varoluşu ifade eden bir isimdir. Burada -ı eki alarak belirtisiz bir nesne olarak kullanılmıştır. Bu yüzden isim özelliğini korur.
Sonuç olarak, isim kategorisine giren “Kış”, “kentimizde” ve “yaşamı” sözcükleri arasında; yalnızca (III) soğuk sözcüğü, niteleyici özelliği nedeniyle isim olarak kabul edilmez. Dolayısıyla, cümlenin yapısal analizi sonucu (III) soğuk kelimesi isim değildir. Bu açıklama, sözcüklerin cümle içindeki işlevlerine ve yapılarına dayalı olarak titizlikle incelenmiştir. Böylece, onaylanmış ve doğru cevap olarak III. şık belirlenmiştir.
2
“Atalarım, gökten yere
İndirmişler ay yıldızı
Bir buluta sarmışlar ki
Rengi şafaktan kırmızı”
Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisi yoktur?
- Cins isim
- Somut isim
- Özel isim
- Çoğul isim
2. Sorunun Çözümü
Bu soruda, şiirsel dizelerde kullanılan sözcükler arasında hangi isim türünün bulunmadığı sorgulanmaktadır. Dizeler şu şekilde verilmiştir:
“Atalarım, gökten yere
İndirmişler ay yıldızı
Bir buluta sarmışlar ki
Rengi şafaktan kırmızı”
Yapılan analizde, dizelerde yer alan isimler ve kullanım şekilleri incelendiğinde:
- Cins isim: Sözcüklerin türünü belirten genel isimler mevcuttur.
- Somut isim: “Ay”, “yıldız”, “bulut” gibi duyularımızla algılayabileceğimiz varlıklar mevcuttur.
- Çoğul isim: “Atalarım” gibi çoğul eki alan sözcükler dizelerde yer almaktadır.
- Özel isim: Dizelerde belirli bir varlık veya kişi adı geçmemektedir; tüm isimler genel kullanımda olan, tür belirten isimlerdir.
Bu nedenlerle, dizelerde özel isim kullanımı bulunmadığından, seçenekler arasında C şıkkı doğru cevaptır. Diğer isim türleri şiirin akışında yer alıp anlam bütünlüğünü desteklemektedir.
Açıklamalarımız, dizelerin sözcük işlevleri ve isim türleri bakımından incelenmesi sonucu, özel isimlerin eksikliğini net bir biçimde ortaya koymaktadır. Böylece, metindeki tüm diğer isim türlerinin varlığı karşısında, sadece özel isim kullanımının gözlemlenmediği anlaşılmaktadır.
3
Dünyada tek olan, eşi ve benzeri bulunmayan varlıkları bildiren isimlere özel isim;
aynı türden varlıkları bildiren isimlere ise cins isim denir.
Buna göre “damla” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde özel isim olarak kullanılmıştır?
- Damla kullandığım için artık gözlerim ağrımıyor.
- Damla bugün okula gidip diplomasını alacakmış.
- Damla düşmedi köyümüze neredeyse bir yıldır.
- Damlalar yüzüne değince çocuk gülmeye başladı.
3. Sorunun Çözümü
Bu soruda, “damla” sözcüğünün cümle içerisindeki kullanım biçimine göre hangi cümlenin özel isim olarak değerlendirildiği sorgulanmaktadır. Sorunun temelinde, isimlerin hem cins hem de özel isim olarak kullanımları arasındaki farkı ayırt etme yeteneği yatmaktadır.
Verilen cümleler incelendiğinde:
- A seçeneği: “damla” sözcüğü, genel bir anlamda kullanılan, herhangi bir nesne veya maddeyi ifade eden bir kullanımdır.
- B seçeneği: “Damla bugün okula gidip diplomasını alacakmış.” cümlesinde “Damla” sözcüğü, büyük harfle yazılmış ve belirli bir kişi adı olarak kullanılmıştır; bu da onun özel isim kategorisine girdiğini göstermektedir.
- C seçeneği: “damla” sözcüğü burada yine genel anlamda, doğal bir olay veya nesne olarak kullanılmaktadır.
- D seçeneği: Cümlede çoğul formda kullanılarak, genel bir varlık grubunu ifade etmektedir.
Yapılan bu değerlendirme sonucunda, B seçeneğinin “damla” sözcüğünü özel isim olarak kullanması dikkat çekmektedir. Bu nedenle, diğer seçeneklerdeki genel kullanımın aksine, B seçeneğinde yer alan kullanım doğru cevaptır.
Bu çözümde, sözcüklerin cümle içindeki biçimleri, büyük harf kullanımı ve anlam ayrımı temel alınarak, hangi kullanımın özel isim olduğunu ortaya koyduk. Dolayısıyla, B şıkkı en doğru ve onaylanmış cevaptır.
4 Aşağıdaki tabloda, numaralanmış isimlerin çeşitleri işaretlenmiştir.
| İsimler | I. Mutluluk | II. Orman | III. Korkular | IV. İstanbul |
|---|---|---|---|---|
| Özel İsim | ✔ | |||
| Cins İsim | ✔ | ✔ | ✔ | |
| Tekil İsim | ✔ | ✔ | ||
| Çoğul İsim | ✔ | |||
| Topluluk İsmi | ✔ | |||
| Soyut İsim | ✔ | |||
| Somut İsim | ✔ | ✔ | ✔ |
Buna göre kaç numaralı isimle ilgili işaretlemelerin birinde yanlışlık yapılmıştır?
- I
- II
- III
- IV
4. Sorunun Çözümü
Bu soruda, verilen tabloda yer alan isimlerin çeşitleri ve ilgili işaretlemeler incelenerek, hangi numaralı isimle ilgili işaretlemede hata yapıldığı sorgulanmaktadır. Tablo; “Mutluluk, Orman, Korkular, İstanbul” gibi isimlerin özelliklerini göstermektedir.
İnceleme sonucunda:
- I – “Mutluluk”: Genel ve soyut bir isim olan “mutluluk”, özel isim kategorisine girmemelidir. Ancak tabloda yanlışlıkla bu kategoriye işaret konulmuş olabilir.
- II – “Orman”: Somut, cins isim olarak doğru şekilde işaretlenmiştir.
- III – “Korkular”: Çoğul isim olarak, genel kullanımda doğru şekilde yer almaktadır.
- IV – “İstanbul”: Belirli bir yer adını ifade ettiği için kesinlikle özel isimdir ve tabloda bu özelliği doğru şekilde belirtilmiş olmalıdır.
Yukarıdaki maddelerden, tabloda yapılan işaretlemeler arasında en belirgin hata, I numaralı “Mutluluk” ifadesiyle ilgilidir. Çünkü “mutluluk” soyut ve cins isim olmakla birlikte, özel isim olarak işaretlenmemelidir. Bu çelişki, verilen işaretlemeler arasında açıkça görülmektedir.
Sonuç olarak, doğru cevap A şıkkı olup, tabloda I numaralı isim için yapılan işaretlemede hata bulunmaktadır. Bu çözüm, isimlerin türleri ve özelliklerinin dikkatli analiziyle onaylanmıştır.
5 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde farklı bir isim tamlaması kullanılmıştır?
- Bu yolun sonunda güzel bir yayla var.
- Anadolu halkı çok misafirperverdir.
- Evin bahçesindeki büyük ağaç kurudu.
- Müziğin etkisinden uzun süre kurtulamadı.
5. Sorunun Çözümü
Bu soruda, verilen cümlelerdeki isim tamlamalarının kullanım biçimleri incelenerek, diğerlerinden farklı bir yapıya sahip olanın belirlenmesi istenmektedir. Öncelikle, Türkçede isim tamlamaları, tamlayan ve tamlanan arasındaki ilişkilerin çeşitli eklerle ifade edilmesi şeklinde karşımıza çıkar. İncelenen seçeneklere baktığımızda:
- A seçeneği: “Bu yolun sonunda güzel bir yayla var.” ifadesinde, “yolun” kelimesi tamlayan, “sonunda” ise lokatif ek alarak tamlanan görevindedir. Bu kullanım, isim tamlamasının zarf tümleci olarak işlev görmesi bakımından diğerlerinden farklı bir yapı değildir.
- B seçeneği: “Anadolu halkı çok misafirperverdir.” ifadesinde, “Anadolu” tamlayanı doğrudan “halkı”na eklenerek belirtili isim tamlaması oluşturur. Burada isim tamlaması, cümlenin öznesi konumunda olup, diğer seçeneklerdeki ek durumların aksine yalın bir yapıda sunulmuştur.
- C seçeneği: “Evin bahçesindeki büyük ağaç kurudu.” cümlesinde ise “evin bahçesi” ifadesiyle zincirleme gibi görülebilecek, fakat aslında “ev” ve “bahçe” arasında basit bir tamlayan-tamlanan ilişkisi vardır. Sonrasında gelen “-deki” eki, isim tamlamasının sıfat-fiil özelliğini pekiştirir.
- D seçeneği: “Müziğin etkisinden uzun süre kurtulamadı.” ifadesinde de “müziğin etkisi” belirgin bir belirtili isim tamlamasıdır ve “-den” ekiyle birlikte tamlamanın yapısı korunur.
Yapılan bu karşılaştırmada, diğer seçeneklerde tamlamalara ek olarak yer alan eklerin ve cümlenin işlevsel yapısının benzerliği gözlemlenirken, B seçeneğinde isim tamlaması doğrudan özne olarak kullanılmıştır. Bu kullanım, cümlenin yapısı ve işlevi bakımından diğer seçeneklerden ayrışmaktadır. Bu nedenle, B seçeneği farklı bir isim tamlaması kullanımını göstermektedir.
6
Tamlayanı, tamlananı veya her ikisi de isim tamlaması biçiminde olan iç içe girmiş isim tamlamalarına
“zincirleme isim tamlaması” denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde zincirleme isim tamlaması vardır?
- Bir anda kendimi çiçeklerin içinde buldum.
- Parkta çocuk sesleri yankılanıyordu.
- Söğüt ağacının altında biraz oturduk.
- Dedemin keçileri ve tavukları vardı.
6. Sorunun Çözümü (Revize)
Soru, tamlayanı, tamlananı veya her ikisinin de isim tamlaması biçiminde olduğu, yani iç içe geçmiş (zincirleme) isim tamlamasının yer aldığı cümleyi sormaktadır. Zincirleme isim tamlaması, bir tamlama içinde başka bir tamlamanın bulunmasıyla oluşur. Örneğin, “öğretmenimin kızının kitabı” ifadesinde hem öğretmenimin hem de kızının isim tamlaması yer alır.
Şıkları tekrar değerlendirelim:
- A seçeneği: “Bir anda kendimi çiçeklerin içinde buldum.” – Burada “çiçeklerin” ifadesi tek başına basit bir isim tamlamasıdır; zincirleme yapı söz konusu değildir.
- B seçeneği: “Parkta çocuk sesleri yankılanıyordu.” – “Çocuk sesleri” ifadesinde de sadece tek katmanlı, basit bir isim tamlaması mevcuttur.
- C seçeneği: “Söğüt ağacının altında biraz oturduk.” – Bu cümlede “söğüt ağacının” ifadesi, “söğüt” ve “ağacı” arasındaki basit tamlama şeklindedir. Hiçbir öğe, başka bir tamlamanın içinde yer almamaktadır. Dolayısıyla, zincirleme isim tamlaması oluşturmamaktadır. C seçeneği zincirleme isim tamlaması olarak değerlendirilemez.
- D seçeneği: “Dedemin keçileri ve tavukları vardı.” – Bu ifadede “dedemin” kelimesi, sahiplik bildiren ek alarak hem “keçileri” hem de “tavukları” için ortak tamlayan görevi üstlenmektedir. Her ne kadar bu kullanım koordinatif yapıda olsa da, eğer “dedemin” ifadesi, birden fazla tamlamayı aynı anda yönlendiriyorsa, bu durum bazı kaynaklarda zincirleme isim tamlaması olarak yorumlanabilmektedir.
Böylece, zincirleme isim tamlaması arayışında C seçeneğinde yer alan yapı sadece basit bir tamlamadır. İç içe geçmiş, iki ya da daha fazla isim tamlamasının bulunduğu yapılar zincirleme isim tamlaması olarak nitelendirilir. Bu nedenle, C seçeneği zincirleme isim tamlaması örneği değildir ve cevap olarak düşünülemez.
Sonuç olarak, C seçeneği olamaz. Zincirleme isim tamlaması örneği için D seçeneğinde yer alan yapı, sahiplik bildiren eklerin birden fazla tamlanan üzerinde etkili olduğu yönüyle değerlendirilir. Ancak zincirleme tanımına sıkı sıkıya uyulduğunda, D seçeneğinin de tartışmalı olduğu söylenebilir. Yine de, C seçeneğinin zincirleme isim tamlaması oluşturmadığı kesindir.
7 Aşağıdaki tabloda numaralanmış tamlamalardan hangileriyle ilgili işaretlemede yanlışlık yapılmıştır?
| Numara | Tamlamalar | Belirtili İsim Tamlaması | Belirtisiz İsim Tamlaması |
|---|---|---|---|
| I | Gelin arabası | ✔ | |
| II | Yılın romancısı | ✔ | |
| III | Mutfak perdesi | ✔ | |
| IV | Gülün kokusu | ✔ | |
| V | Günün haberi | ✔ | |
| VI | Odun yığını | ✔ |
Bu tabloda numaralanmış tamlamalardan hangileriyle ilgili işaretlemede yanlışlık yapılmıştır?
- I ve IV
- II ve V
- III ve VI
- IV ve VI
7. Sorunun Çözümü
“Belirtili isim tamlaması” ise tamlayanın (ilk sözcüğün) genitif eki (-ın, -in, -un, -ün) alması, tamlananın (ikinci sözcüğün) da iyelik eki (-ı, -i, -u, -ü) almasıyla oluşur. Örneğin “gülün kokusu” ifadesinde “gül + ün” ve “koku + su” şeklinde iki farklı ek kullanılmıştır. Bu nedenle “IV. Gülün kokusu” tablodaki belirtili isim tamlaması işaretlemesiyle doğru eşleşir.Buradaki yanlışlıklar ise “II. Yılın romancısı” ve “V. Günün haberi” ifadelerinin yanlış sütunda yer almasından kaynaklanır. Aslında “yıl + ın” (genitif eki) ve “roman + cı + sı” (iyelik eki) bir araya gelerek “belirtili isim tamlaması” oluşturur. Aynı şekilde “gün + ün” (genitif eki) ve “haber + i” (iyelik eki) de yine belirtili isim tamlamasıdır. Dolayısıyla, tabloda bu iki tamlama belirtisiz olarak işaretlenmişse hata söz konusudur. Diğer şıklar incelendiğinde, en doğru seçenek “II ve V” tamlamalarının hatalı işaretlendiğini gösterir. Bu nedenle sorunun doğru cevabı “B” şıkkıdır.
8 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde topluluk adı, ad tamlamasının içinde kullanılmamıştır?
- Türk ordusu, her yerde başarıyla görev yapıyor.
- Takımın çalıştırıcısı yine değişmiş.
- Komisyon kararları dün akşam açıklandı.
- Komşu çocuklarıyla birlikte sinemaya gittik.
8. Sorunun Çözümü
Bu soruda, ad tamlaması içinde topluluk adının kullanılıp kullanılmadığı sorgulanmaktadır. Topluluk isimleri, genellikle belirli bir grup veya topluluğu ifade eden, kendi içlerinde belli kurallara tabi tutulan isimlerdir. Seçenekleri inceleyelim:
- A seçeneği: “Türk ordusu, her yerde başarıyla görev yapıyor.” ifadesinde “ordusu” kelimesi, topluluk adını ifade eden “ordu” kelimesinden türetilmiş olup, tamlamanın içinde yer almaktadır.
- B seçeneği: “Takımın çalıştırıcısı yine değişmiş.” ifadesinde “takımın” kelimesi, topluluk adı olarak ad tamlamasının içinde kullanılmıştır. Topluluk isimlerinin tamlayan olarak kullanımı, bazı durumlarda ek almadan ya da özel biçimlerde yer alması beklenir. Burada kullanılan yapı, topluluk adının tamlamaya dahil olduğunu göstermektedir.
- C seçeneği: “Komisyon kararları dün akşam açıklandı.” ifadesinde “komisyon” kelimesi, topluluğu ifade ederken, “kararları” ifadesiyle birlikte doğru şekilde ad tamlaması oluşturmuştur.
- D seçeneği: “Komşu çocuklarıyla birlikte sinemaya gittik.” cümlesinde ise “çocuklarıyla” kelimesi, topluluk adını barındırmak yerine, basitçe çoğul bir isim olarak kullanılmış ve “ile” ekiyle birlikte araç belirten bir ifade haline gelmiştir. Bu kullanım, ad tamlaması içinde topluluk adının kullanılmadığı anlamına gelir.
İncelemede, D seçeneği topluluk adının ad tamlaması içinde yer almadığını açıkça ortaya koymaktadır. Diğer seçeneklerde topluluk adının tamlamanın bir parçası olduğu gözlemlenirken, D seçeneğinde “komşu çocukları” ifadesi, ad tamlaması kapsamına girmez; bunun yerine sadece topluluğa ait unsurların yan yana sıralandığı görülmektedir. Bu nedenle, doğru cevap D seçeneğidir.
9 Belirtili isim tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına sözcük veya sözcükler girebilir.
Aşağıdakilerin hangisinde bu duruma uygun bir kullanım yoktur?
- Aşağı sokakta onların büyük bir evi vardı.
- Adamın yeni paltosu dikkatimi çekmişti.
- Onun yüzüne bakınca mutlu olduğu anlaşılıyor.
- Hayatın tatlı yanları onu karamsarlıktan kurtardı.
9. Sorunun Çözümü
Bu soruda, belirtili isim tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına ek veya ek grubu girebilme durumunun örneği incelenmektedir. Verilen dört cümle arasında, bazı ifadelerde tamlayan ve tamlanan arasına nitelendiren sözcükler eklenerek tamlamanın içeriği zenginleştirilir. İnceleyelim:
- A seçeneği: “Aşağı sokakta onların büyük bir evi vardı.” cümlesinde, “onların” (tamlayan) ile “evi” (tamlanan) arasında “büyük” sözcüğü yer alarak ek bilgi verilmektedir. Bu, belirtili isim tamlamalarında görülen tipik bir kullanımdır.
- B seçeneği: “Adamın yeni paltosu dikkatimi çekmişti.” ifadesinde de “adamın” ile “paltosu” arasına “yeni” sıfatı eklenmiştir. Bu kullanım, tamlayan ile tamlanan arasında ek açıklama yapılabileceğini gösterir.
- C seçeneği: “Onun yüzüne bakınca mutlu olduğu anlaşılıyor.” cümlesinde ise, “onun” zamiri ile “yüzüne” kelimesi arasında herhangi bir ek veya nitelendirici sözcük bulunmamaktadır. Burada doğrudan sahiplik ekiyle kullanılmıştır; dolayısıyla tamlayan ile tamlanan arasında ek bilgi yer almamaktadır.
- D seçeneği: “Hayatın tatlı yanları onu karamsarlıktan kurtardı.” ifadesinde, “hayatın” ile “yanları” arasında “tatlı” sözcüğü bulunarak araya nitelendirici ek getirilmiştir.
Açıklamalardan anlaşılacağı üzere, C seçeneğinde tamlayan ile tamlanan arasında herhangi bir ek veya nitelendirme bulunmamaktadır. Diğer seçeneklerde ise araya giren sözcüklerle belirtili isim tamlamasının içeriği desteklenmektedir. Bu nedenle, belirtilen durum için uygun olmayan kullanım C seçeneği olarak onaylanmıştır.
10 İsim tamlamalarında tamlayan ile tamlanan yer değiştirebilir.
Aşağıdakilerin hangisinde bu açıklamaya uygun bir örnek vardır?
- Araba boyası ile boyanmış bu kapı.
- Rıhtımda yankılanıyordu sesi balıkçının.
- Ortamın havası birden değişti ve herkes rahatladı.
- Trabzon’un yeşili beni bir kere daha etkilemişti.
10. Sorunun Çözümü
Bu soruda, isim tamlamalarında yer değiştirme (inversiyon) olgusuna uygun örnek aranıyor. Normalde tamlayan ve tamlanan, sahiplik ekleriyle belli bir sırayla kullanılır; ancak edebiyatta ya da günlük konuşmada bazen yer değişikliğiyle de karşılaşılır. Seçenekleri inceleyelim:
- A seçeneği: “Araba boyası ile boyanmış bu kapı.” ifadesinde, “kapı” nın hangi özelliğine vurgu yapıldığı söz konusu değildir. Yer değiştirme durumu bulunmamaktadır.
- B seçeneği: “Rıhtımda yankılanıyordu sesi balıkçının.” cümlesinde, geleneksel “balıkçının sesi” ifadesi yer değiştirme yoluyla “sesi balıkçının” şeklinde sunulmuştur. Bu kullanım, tamlayan (balıkçının) ve tamlanan (sesi) yerlerinin değiştirilmesine güzel bir örnek teşkil eder.
- C seçeneği: “Ortamın havası birden değişti ve herkes rahatladı.” ifadesinde, tamlayan-tamlanan ilişkisi olağan sırayla kullanılmıştır.
- D seçeneği: “Trabzon’un yeşili beni bir kere daha etkilemişti.” cümlesinde de isim tamlaması klasik düzeninde yer almaktadır.
Yukarıdaki değerlendirmeler sonucunda, tamlayan ile tamlanan yer değiştirme kuralına uygun örnek B seçeneğinde görülmektedir. Dolayısıyla, bu seçenek isim tamlamalarında yer değiştirme örneği olarak onaylanmıştır.
11 Aşağıdaki altı çizili sözlerden hangisi isim tamlaması değildir?
- Gözümün nuru ve evimin neşesi kızım, iyi ki doğdun!
- Çocuğumun, okul takımına katılmasını teşvik ediyorum.
- Köydeki asırlık çınar turistlerin uğrak yeri oldu.
- İşi bu kadar uzatmaya gerek yok, aklın yolu birdir.
11. Sorunun Çözümü
Bu soruda, altı çizili ifadelerden hangisinin klasik isim tamlaması örneği oluşturmadığı sorgulanmaktadır. İncelenen seçeneklerde;
- A seçeneği: “Gözümün nuru” ve “evimin neşesi” ifadeleri, tamlayan (gözümün, evimin) ve tamlanan (nuru, neşesi) arasında doğru sahiplik ilişkisi kurarak isim tamlaması oluşturur.
- B seçeneği: “Çocuğumun, okul takımına katılmasını” ifadesinde de “çocuğumun” kelimesi, sahiplik ekini alarak isim tamlamasının parçasıdır.
- C seçeneği: “Köydeki asırlık çınar” ifadesinde ise “köydeki” yapısı, -deki ekiyle türetilmiş olup, isimden sıfat yapma işlevi görür. Bu nedenle klasik anlamda bir isim tamlaması değil, niteleme amaçlı bir sıfat-fiil yapısıdır.
- D seçeneği: “Aklın yolu” ifadesi, tamlayan (aklın) ve tamlanan (yolu) arasında açıkça sahiplik ilişkisini kurarak doğru bir isim tamlaması örneğidir.
Yapılan ayrıntılı incelemede, C seçeneğinde yer alan “köydeki asırlık çınar” ifadesinin, isimden sıfat türetme yöntemiyle oluşturulduğu ve klasik isim tamlaması kurallarına uymadığı tespit edilmiştir. Bu nedenle, isim tamlaması olmayan ifade C seçeneğidir.
12
Tarımla uğraşan kişiler, öncelikle iklim şartlarını(I) bilmeli ve ona göre tarım ürünleri(II) yetiştirmelidir. Toprağın türü(III), tarımdaki verimlilik açısından diğer önemli noktadır(IV).
Bu metindeki numaralanmış ifadelerden hangisi isim tamlaması değildir?
- I
- II
- III
- IV
12. Sorunun Çözümü
Doğru Cevap: (IV) önemli noktadır
Bu soruda, verilen cümlede yer alan dört farklı ifadenin isim tamlaması olup olmadığı detaylıca incelenmelidir. Türkçede isim tamlaması, iki veya daha fazla ismin arasında sahiplik veya nitelendirme ilişkisi kurulmasıyla oluşur. Aşağıda her ifadeyi tek tek değerlendirelim:
- (I) iklim şartlarını: Bu ifadede iklim ve şartlar kelimeleri yer almaktadır. Burada “iklim” tamlayan, “şartlar” ise tamlanandır. Tamlanan kelimeye eklenen iyelik eki, yapının bir isim tamlaması oluşturduğunu gösterir. Ancak, tamlayanda herhangi bir ek kullanılmamıştır; bu durum (I)’yi belirtisiz isim tamlaması örneği yapar.
- (II) tarım ürünleri: Bu ifadede tarım tamlayan, ürünler ise tamlanandır. “Ürünler” kelimesi, iyelik eki alarak isim tamlaması ilişkisini ortaya koymaktadır. Yani, (II) ifadesi de belirtisiz isim tamlaması örneğidir.
- (III) Toprağın türü: Bu ifadede, toprak kelimesi -ın ekiyle tamlayan hâline geçerken, tür kelimesi de -ü iyelik ekiyle tamlanandır. Bu durum, iki isim arasında belirtili isim tamlaması kurulmasına olanak tanır. Dolayısıyla (III) doğru bir isim tamlamasıdır.
- (IV) önemli noktadır: Burada önemli sıfatı, nokta isim olarak kullanılmıştır. Sıfatlar, isimleri nitelendiren sözcüklerdir ve isim tamlaması oluşturmazlar. Bu sebeple, “önemli nokta” ifadesi arasında sahiplik veya belirli bir ilişki kurulmadığından, (IV) ifadesi isim tamlaması değildir.