Ek fiiller (ek eylemler); isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapar veya çekimli fiillere gelerek onları birleşik zamanlı yapar.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem ek fiil almış bir isim değildir?
- Köyün girişindeki o büyük ev ahşaptı.
- Eskiden buralar alabildiğine yeşillikmiş.
- Yağmur yağınca herkes içeri kaçıyor.
- Onu bu kadar üzen tek şey yalnızlıktır.
Sorunun Çözümü
Ek fiilin isme gelip yüklem yapması ile fiile gelip zaman eki alması arasındaki farka bakılmalıdır.
- A) “Ahşap” sözcüğü isimdir. Ahşap-idi (ek fiilin hikayesi) alarak yüklem olmuştur.
- B) “Yeşillik” sözcüğü isimdir. Yeşillik-imiş (ek fiilin rivayeti) alarak yüklem olmuştur.
- C) “Kaçıyor” sözcüğünün kökü “kaçmak” fiilidir. Kelime -ıyor (şimdiki zaman) eki almıştır. Burada ek fiil değil, basit zamanlı fiil çekimi vardır.
- D) “Yalnızlık” sözcüğü isimdir. Yalnızlık-tır (ek fiilin geniş zamanı) alarak yüklem olmuştur.
Cevap: C
Ek fiiller, isim soylu sözcükleri yüklem yaparak yargı bildirir hâle getirir veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapar.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil kullanılmamıştır?
- En sevdiği mevsim, sarı yapraklarıyla sonbahardı.
- Eskiden bu gürül gürül akan dere çok coşkuluydu.
- Yarın sabah erkenden kuş sesleri eşliğinde yola çıkacağız.
- Kurduğumuz kamp alanı, gürültülü şehirden epey uzaktaydı.
Sorunun Çözümü
Ek fiil (imek fiili), isimlere gelerek yüklem yapar veya fiillere gelerek birleşik zaman kurar.
- A) “sonbahar” ismine gelen “-dı” eki (sonbahar idi), ismi yüklem yapmıştır. Ek fiil vardır.
- B) “coşkulu” ismine gelen “-du” eki (coşkulu idi), ismi yüklem yapmıştır. Ek fiil vardır.
- C) “çıkacağız” fiili sadece gelecek zaman eki (-acak) almıştır. Basit zamanlıdır ve isim soylu değildir. Ek fiil yoktur.
- D) “uzakta” ismine gelen “-dı” eki (uzakta idi), ismi yüklem yapmıştır. Ek fiil vardır.
Cevap: C
- Kış gelince köy yolları erkenden kapanırdı.
- Toplantıdaki herkesin fikri oldukça parlaktı.
- Rüzgârın etkisiyle ağacın dalı aniden kırıldı.
- Aradığımız eski kitap kütüphanenin deposundaymış.
Numaralanmış cümlelerin hangisinde ek fiil (ek eylem) kullanılmamıştır?
- 1
- 2
- 3
- 4
Sorunun Çözümü
Ek fiil (ek eylem), isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapar ya da basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı yapar. Tek kip eki alan (basit zamanlı) fiillerde ek fiil bulunmaz.
- A) 1. cümlede “kapanırdı” fiili, geniş zamanın hikayesi (kapan-ır-idi) ile çekimlenmiştir. Birleşik zamanlı olduğu için ek fiil vardır.
- B) 2. cümlede “parlaktı” sözcüğü isimdir. İsim soylu bir sözcük “-idi” ek fiilini alarak yüklem olmuştur (parlak-idi). Ek fiil vardır.
- C) 3. cümlede “kırıldı” fiili, sadece görülen geçmiş zaman eki “-dı” almıştır. Basit zamanlı bir fiildir ve ikinci bir kip eki almadığı için ek fiil yoktur.
- D) 4. cümlede “deposundaymış” sözcüğü isimdir. “-imiş” ek fiilini alarak yüklem görevinde kullanılmıştır. Ek fiil vardır.
Cevap: C
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil (ek eylem) kullanılmamıştır?
- Eskiden bu kasabada şenlikler yapılırdı.
- Kütüphanedeki en kalın kitap buydu.
- Yağmur yağarsa toprak mis gibi kokar.
- Dün akşam erkenden uyuyup dinlendim.
Sorunun Çözümü
Ek fiilin iki görevi vardır: İsim soylu sözcükleri yüklem yapmak ve basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapmak.
- A) “Yapılırdı” fiili, geniş zamanın hikayesi (yapıl-ır-dı) ile çekimlenmiştir. Ek fiil vardır.
- B) “Buydu” sözcüğü, zamirdir ve ek fiilin görülen geçmiş zamanını (bu-y-du) alarak yüklem olmuştur. Ek fiil vardır.
- C) “Yağarsa” fiili, geniş zamanın şartı (yağ-ar-sa) ile çekimlenmiştir. Ek fiil vardır.
- D) “Dinlendim” fiili, sadece görülen geçmiş zaman kipi (-di) almıştır. Tek kip eki olduğu için basit zamanlıdır, ek fiil yoktur.
Cevap: D
Ek fiilin geniş zamanı, isim soylu sözcüklere kişi ekleri getirilerek yapılır. Bazen “dır/dir” eki düşebilir ancak kişi eki ek fiil görevini üstlenir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil almış bir sözcük vardır?
- Bu zorlu yarışa artık hazırım.
- Dün akşamki belgeseli çok beğendim.
- Hafta sonları sahilde mutlaka koşarım.
- Müsaade ederseniz konuyu ben anlatayım.
Sorunun Çözümü
Ek fiil (imek fiili), isimlere gelerek onları yüklem yapar. Fiillerde ise sadece birleşik zaman kurar; basit zamanlı fiillerde ek fiil bulunmaz.
- A) “Hazır” sözcüğü isimdir. Hazır-ım (ek fiilin geniş zamanı) alarak yüklem olmuştur. Burada ek fiil vardır.
- B) “Beğenmek” fiildir. Beğen-di-m (Görülen geçmiş zaman) eki almıştır. Basit zamanlı olduğu için ek fiil yoktur.
- C) “Koşmak” fiildir. Koş-ar-ım (Geniş zaman) eki almıştır. Basit zamanlıdır, ek fiil yoktur.
- D) “Anlatmak” fiildir. Anlat-a-yım (İstek kipi) eki almıştır. Basit çekimli fiildir, ek fiil yoktur.
Cevap: A
- Yolun kenarındaki ağaçlar kuruydu.
- En sevdiği ders Türkçedir.
- Bugün deniz dünkünden daha dalgalıydı.
- Kardeşim erkenden uyuyup dinlenecekti.
Numaralanmış cümlelerin hangisinde ek fiil farklı bir görevde kullanılmıştır?
- 1
- 2
- 3
- 4
Sorunun Çözümü
Ek fiilin iki temel görevi vardır: 1) İsim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapmak, 2) Basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı yapmak.
- A) 1. Cümle: “Kuru” sözcüğü isimdir. Ek fiil (-du), ismi yüklem yapmıştır.
- B) 2. Cümle: “Türkçe” sözcüğü isimdir. Ek fiil (-dir), ismi yüklem yapmıştır.
- C) 3. Cümle: “Dalgalı” sözcüğü isimdir. Ek fiil (-dı), ismi yüklem yapmıştır.
- D) 4. Cümle: “Dinlenecekti” sözcüğü fiildir (dinlenmek). Önce gelecek zaman ekini (-ecek), sonra ek fiili (-ti) almıştır. Burada ek fiil, fiili birleşik zamanlı yapmıştır.
Cevap: D
Türkçede fiiller, taşıdıkları anlama göre “görülen” veya “duyulan” olmak üzere ayrılır. Bir eylemin yapıldığına bizzat şahit olunmadıysa, o eylem başkasından öğrenilmişse “duyulan geçmiş zaman” veya “rivayet” anlamı taşır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylem, söyleyenin görmediği, başkalarından öğrendiği bir durumu ifade etmektedir?
- Salondaki misafirleri kapıya kadar uğurladı.
- Keşke yanına daha kalın bir hırka alsaydın.
- Eskiden kışlar bu şehirde çok sert geçermiş.
- Ödevlerini bitirmeden dışarı çıkmamalısın.
Sorunun Çözümü
Soruda, eylemin bizzat görülmeyip başkasından duyulduğu (rivayet edildiği) cümle sorulmaktadır. Bu anlamı genellikle “-mış/-miş” eki (duyulan geçmiş zaman veya ek fiilin rivayeti) sağlar.
- A) “Uğurladı” fiili, görülen geçmiş zaman eki (-dı) almıştır. Söyleyen kişi olaya tanık olmuştur.
- B) “Alsaydın” fiili, şart kipinin hikayesi (-sa-ydı) ile çekimlenmiştir. Burada bir dilek/şart söz konusudur, duyulma anlamı yoktur.
- C) “Geçermiş” fiili, geniş zamanın rivayeti (geç-er-miş) şeklinde çekimlenmiştir. Kişi, eskiden kışların sert geçtiğini görmemiş, büyüklerinden veya başkalarından öğrenmiştir. Başkasından duyulma anlamı vardır.
- D) “Çıkmamalısın” fiili, gereklilik kipi (-malı) ile çekimlenmiştir. Bir zorunluluk veya tavsiye bildirir.
Cevap: C
Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yükleminde ek fiil kullanılmıştır?
- Güneş dağların arkasından yavaşça yükseliyor.
- Gerçek dostluk, paha biçilemez bir hazinedir.
- Köydeki işleri bitirince şehre dönecek.
- Çocuklar okul bahçesinde neşeyle top oynadı.
Sorunun Çözümü
Ek fiil (ek eylem), isim soylu sözcüklerin sonuna gelerek onları cümlede yüklem yapar.
- A) “Yükseliyor” sözcüğü fiildir ve şimdiki zaman kipi (-iyor) ile çekimlenmiştir. Ek fiil yoktur.
- B) “Hazinedir” sözcüğü isimdir (hazine) ve ek fiilin geniş zaman ekini (-dir) alarak yüklem olmuştur. Ek fiil kullanılmıştır.
- C) “Dönecek” sözcüğü fiildir ve gelecek zaman kipi (-ecek) ile çekimlenmiştir. Ek fiil yoktur.
- D) “Oynadı” sözcüğü fiildir ve görülen geçmiş zaman kipi (-dı) ile çekimlenmiştir. Ek fiil yoktur.
Cevap: B
- Yürüyordu
- Çözmüşse
- Gülmeli
- Bakacaktı
Numaralanmış fiillerden hangisi birleşik zamanlı değildir?
- 1
- 2
- 3
- 4
Sorunun Çözümü
Bir fiilin birleşik zamanlı olabilmesi için kök veya gövdesinden sonra iki tane kip eki (zaman veya dilek eki) alması gerekir. İkinci kip eki mutlaka ek fiildir (idi, imiş, ise).
- A) 1. sözcük (Yürüyordu): Yürü-yor-du (Şimdiki zamanın hikayesi). İki kip eki aldığı için birleşik zamanlıdır.
- B) 2. sözcük (Çözmüşse): Çöz-müş-se (Duyulan geçmiş zamanın şartı). İki kip eki aldığı için birleşik zamanlıdır.
- C) 3. sözcük (Gülmeli): Gül-meli (Gereklilik kipi). Sadece tek bir kip eki (-meli) almıştır. Bu yüzden basit zamanlıdır.
- D) 4. sözcük (Bakacaktı): Bak-acak-tı (Gelecek zamanın hikayesi). İki kip eki aldığı için birleşik zamanlıdır.
Cevap: C
- Anlatmıştı
- Anlatıyordu
- Anlatıyormuş
- Anlatmışsa
Numaralanmış fiillerden hangisi şimdiki zamanın rivayeti biçiminde çekimlenmiştir?
- 1
- 2
- 3
- 4
Sorunun Çözümü
Birleşik zamanlı fiillerde “rivayet” anlamı, fiile eklenen “-mış, -miş, -muş, -müş” ek fiili ile sağlanır. Şimdiki zamanın rivayeti formülü: Fiil + (-yor) + (-muş) şeklindedir.
- A) 1. Sözcük (Anlatmıştı): “Anlat-” fiili önce duyulan geçmiş zaman (-mış), sonra hikaye eki (-tı) almıştır. (Duyulan geçmiş zamanın hikayesi)
- B) 2. Sözcük (Anlatıyordu): “Anlat-” fiili önce şimdiki zaman (-ıyor), sonra hikaye eki (-du) almıştır. (Şimdiki zamanın hikayesi)
- C) 3. Sözcük (Anlatıyormuş): “Anlat-” fiili önce şimdiki zaman (-ıyor), ardından rivayet eki (-muş) almıştır. Aradığımız yapı budur. (Şimdiki zamanın rivayeti)
- D) 4. Sözcük (Anlatmışsa): “Anlat-” fiili önce duyulan geçmiş zaman (-mış), sonra şart eki (-sa) almıştır. (Duyulan geçmiş zamanın şartı)
Cevap: C
Ek fiiller (ek eylemler), isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapar ya da basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı yapar.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, ek fiil almamıştır?
- Bahçedeki asırlık çınar ağacı çok yaşlıydı.
- Seni koridorda arayan nöbetçi öğrenciymiş.
- Bilgi yarışmasında birinci olan bizim sınıftı.
- Martılar vapurun etrafında neşeyle uçuşuyor.
Sorunun Çözümü
Soruda, yüklemin ek fiil almadığı, yani “basit zamanlı fiil” olduğu seçenek sorulmaktadır. İsim soylu sözcüklerin yüklem olabilmesi için mutlaka ek fiil (idi, imiş, ise, dir) alması gerekir.
- A) “Yaşlıydı” sözcüğü isim soyludur (sıfat). “Yaşlı-idi” şeklinde ek fiilin hikayesini alarak yüklem olmuştur. (Ek fiil var)
- B) “Öğrenciymiş” sözcüğü isimdir. “Öğrenci-imiş” şeklinde ek fiilin rivayetini alarak yüklem olmuştur. (Ek fiil var)
- C) “Sınıftı” sözcüğü isimdir. “Sınıf-tı” (sınıf-idi) şeklinde ek fiil alarak yüklem olmuştur. (Ek fiil var)
- D) “Uçuşuyor” sözcüğü fiildir. Sadece şimdiki zaman eki “-yor” almıştır. İkinci bir kip eki almadığı için basit zamanlıdır ve ek fiil yoktur. (Ek fiil yok)
Cevap: D
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde terk edilmiş bir alışkanlık anlamı vardır?
- Bu yaz tatilinde köye gidecektik.
- Akşam yemeğine misafirler gelecekmiş.
- Dedem bize her bayram harçlık verirdi.
- Dün akşam erkenden uyumuştu.
Sorunun Çözümü
Ek fiilin hikâyesi, geniş zaman kipiyle çekimlenmiş fiillere gelerek (-(a)rdı/-(e)rdi) cümleye “geçmişte sürekli yapılan ancak artık yapılmayan iş (alışkanlık)” anlamı katar.
- A) “Gidecektik” fiili, gerçekleşmemiş bir niyeti ifade eder.
- B) “Gelecekmiş” fiili, başkasından duyulan bir bilgiyi aktarır.
- C) “Verirdi” fiili (ver-ir-di), geçmişte sürekli tekrarlanan ancak artık devam etmeyen bir durumu, yani terk edilmiş bir alışkanlığı ifade eder.
- D) “Uyumuştu” fiili, geçmişte tamamlanmış tek bir eylemi belirtir.
Cevap: C