Türkçede ek fiiller, isim soylu sözcükleri yüklem yaptığı gibi basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı hale de getirir.
Buna göre aşağıdakilerin hangisinde ek fiil kullanılmıştır?
- Güneşin batışını izlemek için tepeye tırmandık.
- Yağmurun ardından gökkuşağı tüm şehri selamladı.
- Dedem her akşam bize heyecanlı masallar anlatırdı.
- Bahçedeki kurumuş yaprakları sert bir rüzgar savurdu.
Sorunun Çözümü
Ek fiil (ek eylem), basit çekimli fiillere (tek kip eki almış) gelerek onları birleşik çekimli (iki kip eki almış) yapar.
- A) “tırmandık” fiili sadece görülen geçmiş zaman eki (-dı) almıştır. Basit çekimlidir, ek fiil yoktur.
- B) “selamladı” fiili sadece görülen geçmiş zaman eki (-dı) almıştır. Basit çekimlidir, ek fiil yoktur.
- C) “anlatırdı” fiili, “anlat-ır-dı” şeklinde tahlil edilir. Geniş zaman kipi (-ır) üzerine ek fiilin hikayesi (-dı) gelmiştir. Birleşik zamanlı olduğu için ek fiil vardır.
- D) “savurdu” fiili sadece görülen geçmiş zaman eki (-du) almıştır. Basit çekimlidir, ek fiil yoktur.
Cevap: C
Ek fiiller (ek eylem), isim soylu sözcüklerin sonuna gelerek onları cümlede yüklem yapar veya çekimli fiillere gelerek birleşik zamanlı fiil yapar.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil kullanılmıştır?
- Rüzgâr, ağaçların sararmış yapraklarını savurdu.
- Yarınki sınav için konuları tekrar etti.
- Köyün havası şehre göre oldukça serindi.
- Sabahları mutlaka taze sıkılmış meyve suyu içer.
Sorunun Çözümü
Ek fiilin isimleri yüklem yapma görevini tespit etmemiz gerekir. İsim soylu sözcükler (isim, sıfat vb.) ancak ek fiil (-idi, -imiş, -ise, -dir) alarak yüklem olabilirler.
- A) “savurdu” sözcüğü fiildir ve sadece bilinen geçmiş zaman eki (-du) almıştır. Basit zamanlıdır.
- B) “tekrar etti” sözcüğü fiildir ve sadece bilinen geçmiş zaman eki (-ti) almıştır. Basit zamanlıdır.
- C) “serin” sözcüğü isim soylu bir sözcüktür (sıfat). “serin-idi” şeklinde ek fiilin bilinen geçmiş zamanını alarak yüklem olmuştur.
- D) “içer” sözcüğü fiildir ve sadece geniş zaman eki (-er) almıştır. Basit zamanlıdır.
Cevap: C
Ek fiiller, isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapar veya basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı yapar. Ek fiilin hikâye kipi “-idi” ekiyle oluşturulur.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, ek fiilin hikâye kipiyle çekimlenmiştir?
- Rüzgârın etkisiyle ağacın dalları kırıldı.
- Onun en sevdiği mevsim, yaprakların sarardığı sonbahardı.
- Sınav sonuçları haftaya açıklanacakmış.
- Başarılı olmanın tek yolu düzenli çalışmaktır.
Sorunun Çözümü
Ek fiilin hikâye kipi, eklendiği isme veya fiile “idi” getirilerek bulunur ve cümleye geçmiş zaman anlamı katar.
- A) “Kırıldı” sözcüğü fiildir ve sadece görülen geçmiş zaman eki (-dı) almıştır. Ek fiil yoktur.
- B) Yüklem olan “sonbahardı” sözcüğü, “sonbahar idi” şeklinde ek fiilin hikâye kipiyle çekimlenmiş bir isimdir.
- C) “Açıklanacakmış” sözcüğü, gelecek zamanın rivayeti (-imiş) ile çekimlenmiştir.
- D) “Çalışmaktır” sözcüğü, ek fiilin geniş zaman eki (-dır) ile çekimlenmiştir.
Cevap: B
1. Kuşlar neşeyle uçuşur gökyüzünde, 2. Yemyeşil vadiler huzur doluydu. 3. Beklemez hiç kimse kötü bir haber, 4. Köyün insanları gayet mutludur.
Numaralanmış dizelerin hangilerinde ek fiil (ek eylem) kullanılmıştır?
- 1 ve 3
- 2 ve 4
- 1 ve 2
- 3 ve 4
Sorunun Çözümü
Ek fiiller (imek fiili), isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapar veya çekimli fiillere gelerek birleşik zaman kurar.
- A) 1. dizede “uçuşur” (uçuş-ur) ve 3. dizede “beklemez” (bekle-mez) sözcükleri basit zamanlı fiillerdir, ek fiil almamışlardır.
- B) 2. dizede “dolu” ismi -idi (doluydu) ek fiilini; 4. dizede “mutlu” ismi -dur (mutludur) ek fiilini alarak yüklem olmuştur. Doğru cevap budur.
- C) 1. dizede ek fiil yoktur, sadece 2. dizede vardır. Bu yüzden elenir.
- D) 3. dizede ek fiil yoktur, sadece 4. dizede vardır. Bu yüzden elenir.
Cevap: B
Ek fiil, isim soylu sözcükleri yüklem yaparak yargı bildirir hâle getirir. Ancak çekimli fiillerde (tek kip eki almışsa) ek fiil bulunmaz.
Bu açıklamaya göre aşağıdakilerin hangisinde ek fiil kullanılmamıştır?
- Anadolu, medeniyetlerin beşiğidir.
- Sessiz bir limandır kütüphaneler.
- En büyük zenginlik sağlıktır.
- Çiftçiler tarlayı erkenden sürer.
Sorunun Çözümü
İsim cümlelerinde yüklem olan sözcük ek fiil (-idi, -imiş, -ise, -dir) almıştır. Basit çekimli fiil cümlelerinde ek fiil yoktur.
- A) “beşiğidir” sözcüğü isimdir ve “-dir” ek fiilini alarak yüklem olmuştur.
- B) “limandır” sözcüğü isimdir ve “-dır” ek fiilini alarak yüklem olmuştur.
- C) “sağlıktır” sözcüğü isimdir ve “-tır” ek fiilini alarak yüklem olmuştur.
- D) “sürer” sözcüğü “sür-mek” fiilidir ve sadece geniş zaman kipi (-er) almıştır. Tek kip eki olduğu için ek fiil yoktur.
Cevap: D
1. Araştırıyordu 2. Öğrenmeliymiş 3. Tasarlayacak 4. Konuşsaydı
Numaralanmış fiillerden hangisi birleşik zamanlı değildir?
- 1
- 2
- 3
- 4
Sorunun Çözümü
Bir fiilin birleşik zamanlı olabilmesi için iki kip eki (zaman eki + ek fiil) alması gerekir. Sadece bir kip eki alan fiiller basit zamanlıdır.
- A) “Araştır-ıyor-du” (Şimdiki zamanın hikâyesi) -> İki kip eki var, birleşiktir.
- B) “Öğren-meli-y-miş” (Gereklilik kipinin rivayeti) -> İki kip eki var, birleşiktir.
- C) “Tasarlayacak” (Gelecek zaman) -> Sadece “-acak” eki almıştır. Basit zamanlıdır.
- D) “Konuş-sa-y-dı” (Şart kipinin hikâyesi) -> İki kip eki var, birleşiktir.
Cevap: C
I. Eskiden bayramlarda mahallede şenlikler yapılırdı. II. Dedem, her akşam bize ilginç masallar anlatırdı. III. Yayladaki soğuk sular dişlerimizi sızlatırdı. IV. Güneşin altında kalan domatesler iyice kızardı.
Numaralanmış cümlelerin hangisinde yüklem, yapı bakımından birleşik zamanlı bir fiil değildir?
- I
- II
- III
- IV
Sorunun Çözümü
Birleşik zamanlı fiillerde iki kip eki (biri zaman, diğeri ek fiil) üst üste gelir. Basit zamanlı fiillerde ise tek kip eki bulunur.
- I) “Yapılırdı” -> Yapıl-ır(Geniş Zaman)-dı(Hikâye) -> Birleşik Zamanlı
- II) “Anlatırdı” -> Anlat-ır(Geniş Zaman)-dı(Hikâye) -> Birleşik Zamanlı
- III) “Sızlatırdı” -> Sızlat-ır(Geniş Zaman)-dı(Hikâye) -> Birleşik Zamanlı
- IV) “Kızardı” -> Sözcüğün kökü “kız” değil, gövdesi “kızar”maktır (yapım eki almıştır). Kızar-dı(Görülen Geçmiş Zaman). Sadece bir kip eki olduğu için Basit Zamanlıdır.
Cevap: D
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil (ek eylem) kullanılmıştır?
- Çiftçiler tarlayı erkenden sürer.
- Ormanlar, dünyanın akciğerleridir.
- Su testisi su yolunda kırılır.
- İşleyen demir pas tutmaz.
Sorunun Çözümü
Ek fiil (imek fiili), isim soylu sözcüklere gelerek onları cümlede yüklem yapar.
- A) “Sürer” sözcüğü fiildir ve geniş zaman eki almıştır (sür-er). Ek fiil yoktur.
- B) “Akciğerleridir” sözcüğündeki -dir eki, “akciğer” ismine gelerek onu yüklem yapmıştır. Bu bir ek fiildir.
- C) “Kırılır” sözcüğü fiildir ve geniş zaman eki almıştır (kırıl-ır). Ek fiil yoktur.
- D) “Tutmaz” sözcüğü fiildir ve geniş zamanın olumsuzu ile çekimlenmiştir (tut-maz). Ek fiil yoktur.
Cevap: B
1. Rüzgârlı havalarda uçurtma uçururduk. 2. Projeyi yarına kadar tamamlamalıyız. 3. Keşke biraz daha dikkatli olsan. 4. Gelecek hafta kütüphaneye gideceğiz.
Numaralanmış cümlelerin hangisinde ek fiil vardır?
- 1
- 2
- 3
- 4
Sorunun Çözümü
Ek fiil (ek eylem), basit zamanlı fiillere (tek kip eki) gelerek onları birleşik zamanlı fiil (iki kip eki) yapar.
- A) “uçururduk” fiili, “uçur-ur-du-k” şeklinde incelenir. Geniş zaman kipi (-ur) üzerine ek fiilin hikayesi (-du) gelmiştir. Birleşik zamanlıdır, ek fiil vardır.
- B) “tamamlamalıyız” fiili sadece gereklilik kipi (-malı) almıştır. Basit zamanlıdır, ek fiil yoktur.
- C) “olsan” fiili sadece dilek-şart kipi (-sa) almıştır. Basit zamanlıdır, ek fiil yoktur.
- D) “gideceğiz” fiili sadece gelecek zaman kipi (-ecek) almıştır. Basit zamanlıdır, ek fiil yoktur.
Cevap: A
“Kitaplar, sessizce bekleyen en sabırlı öğretmenlerdir.”
Bu cümlenin yüklemi, ek fiilin hangi zamanı veya kipiyle çekimlenmiştir?
- Görülen geçmiş zaman (Hikâye)
- Öğrenilen geçmiş zaman (Rivayet)
- Geniş zaman
- Şart kipi
Sorunun Çözümü
Ek fiilin geniş zaman çekiminde genellikle “-dir” eki kullanılır veya şahıs ekleriyle (-im, -sin, -iz, -siniz, -ler) anlam sağlanır.
- A) Görülen geçmiş zaman eki “-idi”dir. (Öğretmendi)
- B) Öğrenilen geçmiş zaman eki “-imiş”tir. (Öğretmenmiş)
- C) Cümlede “öğretmenler-dir” sözcüğü kullanılmıştır. İsim soylu bir sözcük “-dir” eki alarak yüklem olmuştur. Bu, ek fiilin geniş zamanıdır.
- D) Şart kipi eki “-ise”dir. (Öğretmense)
Cevap: C
Ek fiillerin dilimizde iki temel görevi vardır: 1. İsim ve isim soylu sözcüklere gelerek onları cümlede yüklem yapmak. 2. Basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı fiil yapmak.
Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde ek fiil farklı bir görevde kullanılmıştır?
- Kütüphanedeki raflar tavana kadar doluydu.
- Proje ödevi için sabaha kadar çalışmıştı.
- Elindeki, kapağı yıpranmış eski bir kitaptı.
- Bizi kapıda karşılayan görevli çok nazikti.
Sorunun Çözümü
Ek fiilin görevini belirlemek için sözcüğün köküne veya gövdesine bakarız. İsim soylu mu yoksa fiil mi olduğu belirleyicidir.
- A) “Dolu” isim soylu bir sözcüktür. Ek fiil (-du) ismi yüklem yapmıştır.
- B) “Çalış-” fiildir. “Çalışmış idi” şeklinde, duyulan geçmiş zamanın hikâyesi olmuştur. Ek fiil, basit zamanlı fiili birleşik zamanlı yapmıştır. (Farklı Görev)
- C) “Kitap” isim soylu bir sözcüktür. Ek fiil (-tı) ismi yüklem yapmıştır.
- D) “Nazik” isim soylu bir sözcüktür. Ek fiil (-ti) ismi yüklem yapmıştır.
Cevap: B
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil, diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?
- Gökyüzü bugün düne göre daha bulutluydu.
- Eskiden bayramlar çok daha neşeli kutlanırdı.
- En sevdiği mevsim, çiçeklerin açtığı ilkbaharmış.
- Masanın üzerindeki antika vazo oldukça kırılgandır.
Sorunun Çözümü
Ek fiilin iki temel görevi vardır: 1. İsim soylu sözcükleri yüklem yapmak. 2. Basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapmak.
- A) “Bulutlu” ismi ek fiilin hikâyesini (-du) alarak yüklem olmuştur. (Görev: İsim -> Yüklem)
- B) “Kutlanmak” fiili önce geniş zaman (-ır), sonra ek fiil (-dı) almıştır. Basit zamanlı fiil, birleşik zamanlı yapılmıştır. (Görev: Fiil -> Birleşik Zaman)
- C) “İlkbahar” ismi ek fiilin rivayetini (-mış) alarak yüklem olmuştur. (Görev: İsim -> Yüklem)
- D) “Kırılgan” ismi ek fiilin geniş zamanını (-dır) alarak yüklem olmuştur. (Görev: İsim -> Yüklem)
Cevap: B