1 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük cins isimdir?
- Mustafa, tek başına okula gitti.
- Bu yaz tatilinde Muğla‘ya gideceğiz.
- Kış gelince gölge veren ağaçlar unutulur.
- Bizim okul Abant Gölü‘ne gezi düzenledi.
1. Sorunun Çözümü
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda cins isim kavramını sorguluyoruz. Peki nedir cins isim? Belirli bir varlığa işaret etmeyen; aynı türdeki tüm varlıkları kapsayan genel adlara denir. Örneğin ‘araba’ veya ‘kitap’ kelimeleri gibi. Cins isim, bir nesneyi sınıflandırır ve genel özellik taşır. Şimdi seçenekleri teker teker inceleyerek neden sadece birinin cins isim olduğunu bulalım:
- A şıkkı – Mustafa: Bu kelime bir kişinin adıdır ve özel isim kategorisindedir. Belirli bir kişiyi tanımladığından cins isim özelliği taşımaz.
- B şıkkı – Muğla: Coğrafi bir yer adıdır, yine özel isimtir. Genel bir sınıflandırma yapmadığı için cins isim değildir.
- C şıkkı – Kış: Bir mevsim adıdır. Mevsimler sınıfına ait genel bir kavramı ifade eder; bu nedenle cins isim niteliği taşır.
- D şıkkı – Abant Gölü: Belirli bir gölün adıdır, özel isim kategorisine girer ve cins isim tanımına uymaz.
Özetle, yalnızca C şıkkı seçeneği genel bir sınıflandırma yapar ve mevsimleri kapsar; diğerleri ise tekil, belirli adları temsil ettiği için özel isimdir. Bu ayrımı doğru kavramak dil bilgisi sorularında sağlam bir temel oluşturur ve sınavlarda benzer sorularla karşılaştığınızda size avantaj sağlar. Analiz etmeye devam edin, her şıkkı bu şekilde sorgulayarak başarıya ulaşın!
Bu nedenle doğru cevap “C” şıkkıdır.
2 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özel isim kullanılmamıştır?
- İstanbul tarih bakımından çok eskilere dayanır.
- Salih büfeden gazete almaya gitti.
- Askerler sabah erkenden uyanıyor.
- Yeni aldığım köpeğimin adını Ateş koydum.
2. Sorunun Çözümü
Sevgili öğrenciler, bu soruda özel isim ve cins isim ayrımına odaklanıyoruz. Özel isim, belli bir kişi, yer veya varlığı işaret eden, ilk harfi büyük yazılan isimlerdir. Buna karşılık, bir meslek, nesne veya canlı türünü genel olarak adlandıran kelimeler cins isim olarak adlandırılır. Şimdi şıkları tek tek inceleyelim:
- A şıkkı – “İstanbul”: Türkiye’nin bir kenti olan “İstanbul” özel bir coğrafi adı temsil eder; bu nedenle özel isimdir, cins isim kategorisine girmez.
- B şıkkı – “Salih”: Burada bahsedilen Salih, belirli bir kişiyi tanımlayan özel bir addır; yine özel isimtir ve soruda aranan genel isim özelliğini sağlamaz.
- C şıkkı – “Askerler”: “Asker” kelimesi, herhangi bir kişiyi değil mesleği ya da sınıfı tanımlar. Belirli bir orduyu ya da kişiyi işaret etmez, dolayısıyla cins isim kategorisine girer.
- D şıkkı – “Ateş”: Köpeğin adı olarak kullanılan “Ateş” burada belirli bir canlıyı işaret eder ve özel isimdir; cins isim niteliği taşımaz.
Özetle, yalnızca C şıkkı (“Askerler”) genel bir meslek adını temsil eder ve özel bir varlığı işaret etmez. Diğer tüm şıklar belirli kişi, yer veya köpeğin adı gibi tekil varlıklara ait özel isimlerdir. Bu açıklamalar sayesinde sorularda isim türlerini kolaylıkla ayırt edebilirsiniz. Başarılar dilerim!
Bu nedenle doğru cevap “C” şıkkıdır.
3 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir topluluk ismi kullanılmamıştır?
- Türk ordusunun önünde hiç bir güç duramaz.
- Çıkan orman yangınında ciddi kayıp oldu.
- Babam anneme bir demet çiçek hediye etti.
- Ahmet çok uslu bir çocuktur.
3. Sorunun Çözümü
Sevgili öğrenciler, bu soruda topluluk ismi (kolektif isim) kavramını inceliyoruz. Topluluk ismi, aynı türdeki varlıkların bir araya gelmiş hâlini anlatan, tekil bir kelimeyle birden çok öğeyi ifade eden isimlerdir. Örneğin “ordu” (birden çok askerden oluşan birlik), “sürü” (birden çok hayvandan oluşan topluluk) veya “demet” (birden çok çiçekten oluşan grup) gibi. Şimdi şıkları adım adım analiz edelim:
- A şıkkı – “Türk ordusunun önünde hiç bir güç duramaz.”
- “Ordu” kelimesi, çok sayıda askerin oluşturduğu bir topluluğu ifade eder. Bu nedenle topluluk ismidir.
- B şıkkı – “Çıkan orman yangınında ciddi kayıp oldu.”
- “Orman” kelimesi, birden çok ağacın bir araya geldiği alanı tanımlar; bir topluluk ismidir. Dolayısıyla bu şıkta da topluluk ismi kullanılmıştır.
- C şıkkı – “Babam anneme bir demet çiçek hediye etti.”
- “Demet” kelimesi, birçok çiçeğin bir araya getirildiği grubu anlatır. Yine bir topluluk ismi örneğidir.
- D şıkkı – “Ahmet çok uslu bir çocuktur.”
- “Çocuk” kelimesi tek bir bireyi ifade eder; bir grup ya da topluluk anlamı taşımaz. Bu nedenle topluluk ismi değildir.
Özetle, A, B ve C şıklarındaki “ordu”, “orman” ve “demet” kelimeleri birer topluluk ismi olarak birden çok öğeyi genel bir kelimeyle anlatır. Sadece D şıkkındaki “çocuk” kelimesi tekil bir varlığı işaret eder ve topluluk isminden uzaktır. Bu ayrımı iyi kavramak, dil bilgisi sorularında size avantaj sağlayacaktır.
Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkıdır.
4
1. Yer, şehir isimleri
2. Kurum isimleri
3. Araç gereç isimleri
4. Dağ, ova, nehir isimleri
Yukarıdakilerden hangisi özel isimlerden değildir?
- 1
- 2
- 3
- 4
4. Sorunun Çözümü
Sevgili öğrenciler, bu soruda özel isim ve cins isim ayrımını pekiştireceğiz. Özel isim, belirli bir kişi, yer, kurum veya varlığı tanımlayan ve ilk harfi büyük yazılan; kendine özgü adlandırma sağlayan isimlerdir. Örneğin kişi adları, coğrafi yer adları, kurum adları veya dağ, ova ve nehir adları birer özel isimdir. Buna karşılık araç gereç isimleri genel bir türü ifade eder ve kapsamındaki tüm öğeleri kapsayan cins isim kategorisine girer. Şimdi seçenekleri detaylıca inceleyelim:
- A şıkkı – Yer, şehir isimleri: “Ankara”, “İstanbul” gibi özel bir coğrafi konumu işaret eder; bu yüzden özel isimdir.
- B şıkkı – Kurum isimleri: “Milli Eğitim Bakanlığı”, “Türk Hava Yolları” gibi belirli kuruluşları temsil eder; bunlar da özel isim kategorisindedir.
- C şıkkı – Araç gereç isimleri: “masa”, “kalem”, “araba” gibi nesnelerin genel adı olup, belirli bir varlığı tanımlamaz; bu nedenle cins isimdir ve özel isim özelliği taşımaz.
- D şıkkı – Dağ, ova, nehir isimleri: “Ararat”, “Tuna” gibi coğrafi varlık adlarını ifade eder; özel adlandırma gerektirdiği için özel isimdir.
Özetle, yalnızca araç ve gereçlerin genel adını veren C şıkkı özel isim tanımına uymaz ve bir cins ismi temsil eder. Diğer tüm şıklarda ise belirli kişi, kurum veya coğrafi varlık adları yer alır ve bunlar özel isim kategorisindedir. Bu ayrımı kavradığınızda isim türleriyle ilgili sorularda benzer analizleri kolayca yapabilirsiniz.
Bu nedenle doğru cevap “C” şıkkıdır.
5 Aşağıdaki cümlelerin hangisi yüklemin türüne göre diğerlerinden farklıdır?
- Yarın hava güneşlidir.
- Çocuklar çiçekleri suluyordu.
- Annem mutfakta pasta yaptı.
- Masanın ayağı kırıldı.
5. Sorunun Çözümü
Sevgili öğrenciler, bu soruda yüklemin türüne göre cümleleri inceleyeceğiz. Türkçede cümle yüklemi iki ana başlıkta toplanır: isim cümleleri ve fiil cümleleri. İsim cümlelerinde yüklem bir isim veya sıfat + ek-fiil’den oluşarak bir durumu veya niteliği anlatır; fiil cümlelerinde ise yüklem bir fiil olup eylemin gerçekleşme zamanını ve çatısını ifade eder. Bu ayrımı anlayarak, seçenekler arasında farklı yüklem türü taşıyan cümleyi bulacağız.
- A şıkkı – “Yarın hava güneşlidir.”
- Yüklem: isimalan yüklem (sıfat + ek-fiil “dir”). “güneşli” sıfatı, “-dir” ekiyle çekimlenerek durumu bildirir ve eylem içermez.
- Neden diğer şıklar gibi değil? Çünkü eylem bildirmeyip hava durumunu bir nitelik olarak ifade eder.
- B şıkkı – “Çocuklar çiçekleri suluyordu.”
- Yüklem: fiilsel yüklem (şimdiki zamanın hikâyesi). “suluyordu” eylemi, gerçekleşen bir eylemi sürekli hâlde anlatır.
- Neden yanlış? Çünkü yüklemi bir fiildir ve eylem bildirir; fiil cümlesidir.
- C şıkkı – “Annem mutfakta pasta yaptı.”
- Yüklem: fiilsel yüklem (geçmiş zaman). “yaptı” eylemi, tamamlanmış bir eylemi aktarır.
- Neden yanlış? Yine yüklem bir fiildir ve durum değil eylem bildirir.
- D şıkkı – “Masanın ayağı kırıldı.”
- Yüklem: fiilsel yüklem (geçmiş zamanın edilgen çatı). “kırıldı” eylem sonucunu bildirir.
- Neden yanlış? Yüklemde pasif fiil kullanılmış, ancak hâlâ fiilden oluşan bir yüklemdir.
Sonuç olarak, B, C ve D şıklarındaki yüklemler hepsi birer fiil cümlesi oluştururken; A şıkkındaki yüklem bir isim cümlesidir ve durumu nitelendirir. Bu nedenle A şıkkı, yüklemin türü bakımından diğerlerinden farklıdır.
Bu nedenle doğru cevap “A” şıkkıdır.
6 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük soyut isimdir?
- Yanakları sıcaktan kıpkırmızı oldu.
- Manavdan iki kilo muz aldım.
- Kırtasiyeden yeni aldığım kalem kırıldı.
- Gece vakti korku içerisinde eve gittim.
6. Sorunun Çözümü
Sevgili öğrenciler, bu soruda soyut isim ve somut isim ayrımını yapacağız. Soyut isimler, beş duyu ile doğrudan algılanamayan duygu, düşünce veya durumları; somut isimler ise elle tutulur, gözle görülür varlıkları ifade eder. Soruda altı çizili sözcüğün hangisinin soyut isim olduğunu bulmamız isteniyor.
- A şıkkı – “Yanakları”: Vücudun bir parçasıdır ve dokunulduğunda hissedilir; bu nedenle somut isim kategorisine girer.
- B şıkkı – “muz”: Yenilebilen bir meyvedir, rengi, tadı ve kokusuyla beş duyuya hitap eder; dolayısıyla somut isimdir.
- C şıkkı – “kalem”: Yazı yazmak için kullanılan bir araçtır ve fiziksel olarak varlığı hissedilir; bu da onu somut isim yapar.
- D şıkkı – “korku”: İnsanların iç dünyasında oluşan bir duygu durumunu anlatır, elle tutulamaz ve gözle görülemez; bu yüzden soyut isimdir.
Yukarıdaki açıklamalara göre yalnızca D şıkkındaki korku sözcüğü beş duyu ile algılanamayan bir duygu durumunu ifade eder; diğer tüm şıklar somut varlıkları işaret eder.
Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkıdır.
7 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde topluluk ismi yoktur?
- Yukarıdaki çeşmenin başında biraz dinlendik.
- Ormanları koruyarak çevremizi koruyabiliriz.
- Koyun sürüleri dağlarda otlayabilir.
- Bir grup olarak gezmek en doğrusu olabilir.
7. Sorunun Çözümü
Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkçede topluluk ismi (kolektif isim) kavramını inceleyeceğiz. Topluluk isimleri, aynı türdeki öğeleri bir araya getirerek tek bir kelimeyle ifade eden isimlerdir. Örneğin “ordu”, “sürü”, “ormançayırı” veya “grup” gibi. Şimdi şıkları adım adım değerlendirerek hangi cümlenin topluluk ismi içermediğini bulalım:
- A şıkkı – “Yukarıdaki çeşmenin başında biraz dinlendik.”
- “çeşme” tek bir nesneyi işaret eder; birden çok öğeyi kapsamaz ve topluluk ismi değildir.
- B şıkkı – “Ormanları koruyarak çevremizi koruyabiliriz.”
- “orman” birçok ağacın bir araya gelmesiyle oluşan topluluğu ifade eder; bir topluluk ismidir.
- C şıkkı – “Koyun sürüleri dağlarda otlayabilir.”
- “sürü” birden fazla koyunun topluluğunu anlatır ve kolektif isim kategorisine girer.
- D şıkkı – “Bir grup olarak gezmek en doğrusu olabilir.”
- “grup” farklı bireylerin bir araya gelmesiyle oluşan topluluğu tanımlar; bu da topluluk ismidir.
Görüldüğü gibi B, C ve D şıklarında “orman”, “sürü” ve “grup” kelimeleri bir topluluğu ifade eden isimlerdir. Sadece A şıkkındaki “çeşme” tekil bir varlığı gösterir ve topluluk ismi tanımına uymaz. Bu analizi yaparak sorularda hangi isimlerin kolektif olduğunu kolayca ayırt edebilirsiniz.
Bu nedenle doğru cevap “A” şıkkıdır.
8
Defne, arkadaşlarıyla top oynamaya gitti.
Yukarıdaki cümlede aşağıdaki isim çeşitlerinden hangisi yoktur?
- Özel isim
- Çoğul isim
- Cins isim
- Topluluk ismi
8. Sorunun Çözümü
Sevgili öğrenciler, bu soruda cümledeki isim çeşitlerini inceleyeceğiz. Cümlemiz: “Defne, arkadaşlarıyla top oynamaya gitti.” Verilen dört isim türünden hangisi yok, bunu bulmamız gerekiyor: özel isim, çoğul isim, cins isim ve topluluk ismi. Öncelikle cümlede hangi isimlerin geçtiğine bakalım ve her birinin türünü belirleyelim.
- A şıkkı – Özel isim
- “Defne” bir kişiyi tanımlayan, ilk harfi büyük yazılan adıdır ve kesinlikle özel isim kategorisindedir.
- B şıkkı – Çoğul isim
- “arkadaşlarıyla” sözcüğünde “arkadaş” kelimesi birden çok kişiyi işaret eder; “-lar” çoğul eki sayesinde çoğul isim oluşmuştur.
- C şıkkı – Cins isim
- “top” kelimesi genel olarak “oyun aracı” anlamında kullanılır ve belirli bir varlığı tanımlamaz; bu nedenle cins isimdir.
- D şıkkı – Topluluk ismi
- Topluluk isimleri, aynı türdeki öğelerin bir araya gelmiş hâlini tek kelimeyle ifade eder (örneğin “ordu”, “sürü”).
- Cümlemizde ise böyle bir grup kavramını ifade eden tekil bir sözcük yoktur.
Özetle, cümlede Defne adlı özel isim, arkadaşları çoğul isim olarak ve top cins isim olarak yer almıştır. Ancak grup veya topluluk anlamı taşıyan tekil bir sözcük olmadığı için topluluk ismi eksiktir. Bu analizle, hangi isim öğesinin bulunmadığını kolayca görebiliriz.
Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkıdır.
9 “Dünya” sözcüğü hangi seçenekte özel isim olarak kullanılmamıştır?
- Dünya’nın uydusu Ay’dır.
- Dünya hem kendi çevresinde hem de güneşin çevresinde döner.
- Dünya kadar işi vardı Yusuf’un.
- Dünya, üçüncü büyük gezegendir.
9. Sorunun Çözümü
Sevgili öğrenciler, bu soruda özel isim ve cins isim ayrımını derinlemesine öğreneceğiz. Özel isim, tek ve benzersiz bir varlığı adlandıran, baş harfi büyük yazılan kelimelerdir. Buna karşılık, cins isim ya da ortak isim, genel anlamda bir nesneyi, kavramı veya durumu ifade eder ve büyük harfle başlamaz. “Dünya” sözcüğünün farklı kullanımlarına bakarak hangi cümlede özel isim yerine genel bir anlamla, yani cins isim olarak kullanıldığını bulacağız. Her şıktaki “Dünya” kullanımını adım adım inceleyelim.
- A şıkkı – “Dünya‘nın uydusu Ay’dır.”
- Burada “Dünya”, Güneş Sistemi’ndeki gezegenimiz olan Earth anlamında kullanılmıştır ve baş harfi büyük yazılmış; özel isimtir.
- B şıkkı – “Dünya hem kendi çevresinde hem de Güneş’in çevresinde döner.”
- Bu cümlede de “Dünya” gezegen adıyla, benzersiz bir varlık olarak kullanılmış; özel isim kategorisindedir.
- C şıkkı – “Dünya kadar işi vardı Yusuf’un.”
- Burada “dünya” ifadesi mecaz anlamda “çok miktar” demek için kullanılmıştır. Küresel gezegen değil, evrensel sayı miktarına gönderme yaptığı için cins isimtir ve özel isim niteliği taşımaz.
- D şıkkı – “Dünya, üçüncü büyük gezegendir.”
- “Dünya” yine gezegen adıyla kullanılmış ve benzersiz bir varlığı işaret ettiği için özel isimdir.
Özetle, A, B ve D şıklarında “Dünya” sözcüğü gezegen adı olarak benzersiz bir varlığı gösterir ve özel isimdir. Sadece C şıkkında “dünya” genel anlamda miktarı ifade eden cins isim kullanımındadır. Bu nedenle doğru seçeneği kolayca ayırt edebiliriz.
Bu nedenle doğru cevap “C” şıkkıdır.
10 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çoğul eki almış bir kelime yoktur?
- Defterler renk renk masada duruyordu.
- Çiçekler etrafı renklendirmişti.
- Masadaki yemeklerden hiç yiyememişti.
- Duvara çarpınca burnum kanadı.
10. Sorunun Çözümü
Sevgili öğrenciler, bu soruda çoğul eki alıp almadıklarına göre cümleleri inceleyeceğiz. Türkçede çoğul eki genellikle “-lar” veya “-ler” şeklinde kelimeye eklenir ve birden fazla varlığı ifade eder. Şimdi şıkları adım adım ele alarak hangi cümlede çoğul eki olmadığını bulalım:
- A şıkkı – “Defterler renk renk masada duruyordu.”
- “Defterler” kelimesine baktığımızda “defter” köküne eklenen “-ler” eki var; bu bir çoğul kullanımını ifade eder.
- B şıkkı – “Çiçekler etrafı renklendirmişti.”
- Burada da “çiçek” köküne eklenen “-ler” eki, birden fazla çiçeği işaret ederek çoğul eki kullanımını gösterir.
- C şıkkı – “Masadaki yemeklerden hiç yiyememişti.”
- “Yemek” sözcüğü tek başına olsa da “-lerden” eki, yemek köküne hem çoğul hem de ayrılma hâli ekini getirir; yani çoğul eki içermektedir.
- D şıkkı – “Duvara çarpınca burnum kanadı.”
- “Burnum” kelimesinde herhangi bir çoğul eki yoktur; bu, tekil bir varlığı işaret eder ve çoğul eki almış kelime kategorisine girmez.
Özetle, A, B ve C şıklarındaki “defterler”, “çiçekler” ve “yemeklerden” kelimeleri çoğul eki içerirken; D şıkkındaki “burnum” kelimesi tekildir ve çoğul eki almaz. Bu kriterle doğru cevabı rahatça seçebiliriz.
Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkıdır.
11 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük cins isim değildir?
- Yarın en yakın arkadaşım Tuğçe gelecek.
- Defterimi geri vermesini söyledim.
- Ayakkabısının bağını bağlıyor.
- Dışarda yağmur yağıyor.
11. Sorunun Çözümü
Sevgili öğrenciler, bu soruda cins isim (ortak isim) kavramını tekrar ele alacağız. Cins isim, belirli bir varlığı değil, aynı türdeki tüm varlıkları genel olarak adlandıran kelimelerdir. Örneğin “kitap”, “kalem”, “şehir” gibi sözcükler cins isimdir çünkü hangi kitap, hangi şehir olduğu belirsizdir. Buna karşılık özel isim, tekil bir kişi, yer veya varlığı tanımlayan; ilk harfi büyük yazılan adlardır. Şıklardaki altı çizili sözcüklerin hangisi cins isim özelliği taşımıyor, birer birer inceleyelim:
- A şıkkı – “Tuğçe”: Belli bir kişiye ait addır, özel isim kategorisine girer ve tüm “Tuğçe”leri değil sadece tek bir bireyi gösterir. Bu yüzden cins isim değildir.
- B şıkkı – “Defterimi”: “Defter” kelimesi genel olarak herhangi bir defteri ifade eder; hangi defter olduğu belli değildir. “-imi” iyelik eki eklense de temel anlam cins isimdir.
- C şıkkı – “Ayakkabısının”: “Ayakkabı” da genel bir nesnedir, hangi ayakkabı olduğu özel bağlamda anlaşılabilir ama sözcük olarak cins isim özelliğindedir.
- D şıkkı – “yağmur”: Atmosferdeki su damlacıklarının düşmesi olayıdır ve adlandırması herhangi bir yağmura özgü değildir; bu nedenle cins isimdir.
Özetle, B, C ve D şıklarındaki “defterimi”, “ayakkabısının” ve “yağmur” sözcükleri genel bir varlık veya olayı ifade eden cins isim özelliği taşır. Yalnızca A şıkkındaki “Tuğçe” özel bir kişi adıdır ve cins isim değildir. Bu ayrımı net kavradığınızda benzer sorular da zor gelmeyecektir.
Bu nedenle doğru cevap “A” şıkkıdır.
12 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özel isim kullanılmamıştır?
- Ferdi müzik dinlemeyi çok seviyordu.
- Babam hafta sonu uçakla İstanbul’a gitti.
- Çağrı, çok iyi basketbol oynuyor.
- Annesi bugün oğlunun okuluna uğradı.
12. Sorunun Çözümü
Sevgili öğrenciler, bu soruda özel isim (proper noun) kavramını pekiştireceğiz. Özel isim, belirli bir kişi, yer veya varlığı adlandıran ve ilk harfi büyük yazılan kelimelerdir. Şimdi her seçenekteki altı çizili sözcüğün özel isim olup olmadığını adım adım inceleyelim:
- A şıkkı – “Ferdi müzik dinlemeyi çok seviyordu.”
- “Ferdi” burada bir kişinin adı olarak kullanılmıştır. Kişi adları özel isimdir ve ilk harfleri büyüktür.
- B şıkkı – “Salih büfeden gazete almaya gitti.”
- Bu şıkta altı çizili özel isim “Salih”dir; belirli bir kişiyi gösterir ve özel isim özelliği taşır.
- C şıkkı – “Çağrı, çok iyi basketbol oynuyor.”
- “Çağrı” da özel bir kişi adıdır. Bu nedenle ilk harfi büyük yazılır ve özel isimdir.
- D şıkkı – “Annesi bugün oğlunun okuluna uğradı.”
- Bu cümlede hiçbir altı çizili sözcük özel isim değildir. “Annesi”, “oğlu” ve “okul” genel anlamlıdır ve cins isim kategorisine girer.
Özetle, A, B ve C şıklarındaki “Ferdi”, “Salih” ve “Çağrı” özel isim örnekleridir; ancak D şıkkında özel isim kullanılmamıştır. Cümledeki tüm sözcükler genel nitelikte olduğundan özel isim tanımına uymaz.
Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkıdır.
13 Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili sözcüklerden hangisi bir varlığın adı değildir?
- Bir deftere tüm derslerin notlarını yazıyordu.
- Durakta otobüs bekliyorduk.
- Mağazadan mont ve pantolon aldı.
- Tencerenin kapağını kapatmayı unutma.
13. Sorunun Çözümü
Sevgili öğrenciler, bu soruda varlığın adı kavramını inceleyeceğiz. İsimler, canlı ya da cansız her türlü varlığı adlandırır. Bu bağlamda soruda altı çizili sözcüklerin hangisinin bir varlığın adı (isim) olmadığını bulmamız isteniyor. Yani hangi sözcük eylem, durum ya da başka bir kelime türü olarak kullanılmıştır? Şimdi şıkları adım adım inceleyelim ve her bir altı çizili sözcüğün türüne bakalım.
- A şıkkı – “Bir deftere tüm derslerin notlarını yazıyordu.”
- “Defter” bir nesneyi adlandırır ve elle tutulur fiziksel bir varlıktır; bu nedenle isimdir.
- B şıkkı – “Durakta otobüs bekliyorduk.”
- “Otobüs” de belirli bir taşıma aracını ifade eden, fiziksel bir varlığın adıdır; isim kategorisine girer.
- C şıkkı – “Mağazadan mont ve pantolon aldı.”
- “Aldı” kelimesi bir eylemi (fiili) anlatır; varlık değil, yapılan hareketi gösterdiği için isim değildir.
- D şıkkı – “Tencerenin kapağını kapatmayı unutma.”
- “Tencere” mutfakta kullanılan bir gereci belirtir; fiziksel bir varlığın adıdır ve isimdir.
Bu açıklamalara göre yalnızca C şıkkındaki “aldı” sözcüğü isim değil, fiil olduğu için soruda aranan kriteri karşılamaktadır. Diğer üç şıkta geçen altı çizili sözcükler fiziksel varlıkları adlandıran isim türündendir.
Bu nedenle doğru cevap “C” şıkkıdır.
14 Aşağıdaki sözcüklerden hangi ikisi, birden çok varlığı ifade eder?
- Ağaçlar – Güneş
- Kediler – Haftalar
- Kapı – Horozlar
- Göller – Kuzu
14. Sorunun Çözümü
Sevgili öğrenciler, bu soruda çoğul eki konusunu pekiştiriyoruz. Türkçede birden fazla varlığı ifade etmek için kelimenin sonuna -lar veya -ler eklenir. Bu ek, sözcüğün anlamını çoğullaştırır ve söz konusu nesnelerin veya kavramların bir topluluğunu tanımlar. Sorumuzda verilen dört seçenekteki sözcük çiftlerinin hangisinin her ikisinin de çoğul ek almış olduğunu bulmamız isteniyor.
- A şıkkı – “Ağaçlar – Güneş”: “Ağaçlar” kelimesinde -lar eki var ve birden çok ağaç ifade eder; ancak “Güneş” özel bir gök cismi olarak tekil bir varlıktır ve çoğul eki almaz.
- B şıkkı – “Kediler – Haftalar”: “Kedi” köküne gelmiş -ler ekiyle “kediler” birden fazla kediyi; “hafta” köküne gelmiş -lar ekiyle “haftalar” birden fazla haftayı ifade eder. Her iki sözcük de çoğul eki almıştır.
- C şıkkı – “Kapı – Horozlar”: “Kapı” tekil bir nesneyi belirtir ve çoğul eki almaz; “Horozlar” ise -lar ekiyle çoğul yapılmıştır.
- D şıkkı – “Göller – Kuzu”: “Göl” köküne gelmiş -ler ekiyle “göller” birden fazla gölü işaret eder; “Kuzu” ise tekildir.
Özetle, yalnızca B şıkkındaki “kediler” ve “haftalar” sözcükleri her ikisi de çoğul eki alarak birden çok varlığı tanımlar. Diğer şıklarda bir sözcük çoğul ek alırken diğeri almadığı için kriteri karşılamaz.
Bu nedenle doğru cevap “B” şıkkıdır.
15 Aşağıdakilerden hangisi topluluk ismi değildir?
- Okul
- Millet
- Ordu
- Halk
15. Sorunun Çözümü
Sevgili öğrenciler, bu soruda topluluk ismi (kolektif isim) kavramını pekiştireceğiz. Topluluk isimleri, aynı türden varlıkların bir araya gelmiş hâlini tek bir kelimeyle ifade eden isimlerdir. “Millet”, “ordu” ve “halk” bir grup insanı, askeri veya toplumu anlatırken; cins isimler ise tekil nesneleri veya kavramları genel olarak adlandırır. Şimdi seçeneklere bakalım:
- A şıkkı – “Okul”
- “Okul” kelimesi bir eğitim kurumunu veya fiziksel binayı tanımlar.
- Tek başına bir topluluğu (örneğin öğrenciler grubu) anlatmaz; bu nedenle cins isim kategorisindedir.
- B şıkkı – “Millet”
- “Millet” ortak tarih, kültür ve bağı paylaşılan insan topluluğunu gösterir.
- Tekil bireyleri değil, bir halk topluluğunu tanımladığı için topluluk ismidir.
- C şıkkı – “Ordu”
- “Ordu” birden fazla askerden oluşan askerî topluluğu ifade eder.
- Bu nedenle kolektif isim özelliği taşır.
- D şıkkı – “Halk”
- “Halk” belirli bir ülke veya toplumun tüm bireylerini kapsayan topluluğu anlatır.
- Birden çok kişiden oluştuğu için topluluk ismidir.
Özetle, B, C ve D şıklarındaki “millet”, “ordu” ve “halk” birer topluluk ismi olarak bir grup varlığı ifade eder. Sadece A şıkkındaki “okul” tekil bir kavramı adlandırır ve topluluk ismi özelliği taşımaz.
Bu nedenle doğru cevap “A” şıkkıdır.