Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde, kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır. Ancak kısaltma, bir kelime gibi okunabiliyorsa (NATO, UNESCO vb.) ek, bu okunuşa göre getirilir. Türkçede “K” sesiyle biten kısaltmaların “Ka” değil, “Ke” şeklinde okunduğuna dikkat edilmelidir.
Bu açıklamaya göre aşağıdakilerin hangisinde kısaltmaların yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- GAP’ın bölge halkına sağladığı olanaklar artırılıyor.
- DSİ’nin yeni sulama kanalları projesi onaylandı.
- Halamın emeklilik işlemleri için SGK’ya başvurduk.
- Enflasyon verileri bu ay TÜİK’ten beklenecek.
Sorunun Çözümü
Büyük harfli kısaltmalarda son harfin okunuşu esastır; Türkçede sonu “K” ile biten kısaltmalar “Ke” sesiyle biter.
- A) GAP, kelime gibi okunan bir kısaltmadır (Gap-ın). Yazımı doğrudur.
- B) DSİ, harf harf okunur (De-Se-İ’nin). Yazımı doğrudur.
- C) SGK kısaltması “Se-Ge-Ka” değil, “Se-Ge-Ke” şeklinde okunur. Bu nedenle gelen ek “SGK’ya” değil, “SGK’ye” şeklinde olmalıdır. Yazımı yanlıştır.
- D) TÜİK, kelime gibi okunan bir kısaltmadır (Tüik-ten). Yazımı doğrudur.
Cevap: C
Türkçede bazı sözcükler kalıplaşarak bitişik yazılırken, bazıları ayrı yazılmaktadır. Özellikle “şey” sözcüğü, belgisiz sıfatlar ve ikilemelerin yazımı sıklıkla karıştırılmaktadır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır?
- Kütüphanedeki birçok kitap, öğrenciler tarafından ilgiyle incelendi.
- Tören alanında toplanan herkes heyecanla sonuçları bekliyordu.
- Bu zorlu süreçte pek çok sorunun üstesinden gelmeyi başardık.
- Başarıya ulaşmak için herşeyden önce kendine inanmalısın.
Sorunun Çözümü
Türkçede “şey” sözcüğü daima ayrı yazılır (bir şey, her şey, çok şey vb.).
- A) “Birçok” kelimesi, anlamca kaynaşmış birleşik sıfat olduğu için bitişik yazılır. Kullanım doğrudur.
- B) “Herkes” sözcüğü “s” harfi ile biter (herkez değil), yazımı doğrudur.
- C) “Pek çok” ifadesi her zaman ayrı yazılır. Kullanım doğrudur.
- D) Cümlede “herşeyden” şeklinde bitişik yazılmıştır. Kural gereği “şey” kelimesi daima ayrı yazılmalıdır. Doğrusu “her şeyden” olmalıdır.
Cevap: D
Bağlaç olan “de/da” her zaman sözcükten ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı tamamen bozulmaz, sadece daralır. Hâl eki olan “-de/-da” ise sözcüğe bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde “de/da”nın yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Yaz tatilinde köyde geçirdiğimiz günleri özlüyorum.
- Bu projede senin de fikrini almak istiyoruz.
- Vitrindeki o mavi gömleğide çok beğenmiştim.
- Sabahki toplantıya da vaktinde yetişemedik.
Sorunun Çözümü
Bağlaç olan “de / da” cümleye “dahi, bile, başkaları gibi” anlamları katar ve sözcükten her zaman ayrı yazılır.
- A) “Köyde” sözcüğündeki “-de” bulunma hâl ekidir, bitişik yazılması doğrudur.
- B) “Senin de” ifadesindeki “de” bağlaçtır, ayrı yazılması doğrudur.
- C) “Gömleğide” sözcüğündeki “-de”, cümleye bağlaç anlamı katmaktadır (Gömleği dahi beğendim). Bu nedenle “gömleği de” şeklinde ayrı yazılmalıdır. Yazımı yanlıştır.
- D) “Toplantıya da” ifadesindeki “da” bağlaçtır, ayrı yazılması doğrudur.
Cevap: C
” Birçok kişi hava soğuyunca pikniğe gitmekten vazgeçti, ancak ablamda bizimle gelmek için ısrar etti. “
Yukarıda verilen cümlede yapılan yazım yanlışını düzeltmek için aşağıdaki seçeneklerden hangisini seçmemiz gerekmektedir ?
- “Birçok” sözcüğü “bir çok” şeklinde yazılmalıdır.
- “Ablamda” sözcüğü “ablam da” şeklinde yazılmalıdır.
- “Gitmekten” sözcüğü “gitmek ten” şeklinde yazılmalıdır.
- “Bizimle” sözcüğü “bizim le” şeklinde yazılmalıdır.
Sorunun Çözümü
Bağlaç olan “da/de” her zaman ayrı yazılır; cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz ancak daralabilir.
- A) “Birçok” sözcüğü kalıplaşmış birleşik sözcüktür, bitişik yazılması doğrudur.
- B) Cümlede “ablam dahi/bile” anlamı vardır. Buradaki “-da” bağlaçtır, bu yüzden kelimeden ayrı yazılmalıdır.
- C) “Gitmekten” sözcüğündeki “-ten” eki, ünsüz benzeşmesi kuralına uygun olarak bitişik yazılmıştır.
- D) “Bizimle” sözcüğündeki “-le” eki (ile) bitişik yazılabilir, doğrudur.
Cevap: B
“Yazın köy de geçirdiğimiz o güzel günleri, bel ki sen de özlüyorsundur.”
Yukarıdaki cümlede altı çizili sözcüklerden hangilerinin yazımında yanlışlık yapılmıştır?
- köy de – bel ki
- sen de – köy de
- bel ki – özlüyorsundur
- Yazın – sen de
Sorunun Çözümü
Bulunma durumu eki olan “-de/-da” sözcüğe bitişik yazılır. Kalıplaşmış olan bazı “ki” bağlaçları (SOMBAHÇEM kodlaması) her zaman bitişik yazılır.
- A) “Köy” sözcüğündeki ek, yer bildirdiği için bulunma hâl ekidir ve “köyde” şeklinde bitişik yazılmalıdır. “Belki” sözcüğündeki “ki” ise kalıplaşmış olduğu için her zaman bitişik yazılır; “belki” doğrudur. İkisi de yanlış yazılmıştır.
- B) “Sen de” ifadesindeki “de” bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
- C) “Özlüyorsundur” sözcüğünün yazımı doğrudur.
- D) “Yazın” sözcüğünün yazımı doğrudur.
Cevap: A
Türkçede noktalama işaretleri, cümlenin yapısını ve anlamını belirginleştirmek için belli kurallara göre kullanılır. Yay ayraç ( ) ve köşeli ayraç [ ] sıklıkla karıştırılan iki işarettir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde köşeli ayraç [ ] doğru kullanılmıştır?
- Ünlü yazarın bu eseri (Yaban [1932]) oldukça ses getirmişti.
- Türkiye’nin başkenti [Ankara] tarihi dokusuyla büyülüyor.
- Halikarnas Balıkçısı [Cevat Şakir Kabaağaçlı (1890-1973)] Bodrum’da yaşamıştır.
- Toplantıya herkes [öğretmenler, veliler ve öğrenciler] katıldı.
Sorunun Çözümü
Ayraç içinde ayraç kullanılması gereken durumlarda, en dışta köşeli ayraç [ ], içte ise yay ayraç ( ) kullanılır.
- A) Sıralama yanlıştır. Dışta köşeli, içte yay ayraç olmalıydı:
[Yaban (1932)]. - B) Cümledeki açıklama için normal yay ayraç
( )yeterlidir. Köşeli ayraç gereksizdir. - C) Yazarın adı verilirken doğum ve ölüm tarihleri yay ayraçla
( )gösterildiği için, tüm bu ifadeyi kapsayan dış ayraç köşeli[ ]olmuştur. Kullanım doğrudur. - D) Ekstra açıklama olduğu için sadece yay ayraç
( )kullanılmalıdır.
Cevap: C
Kısa çizgi (-); cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için, sözcükler arasında “ile, ve, ila, …-den …-e” anlamlarını vermek için ve dil bilgisinde kökleri veya ekleri göstermek için kullanılır. Ancak ikilemelerin arasına noktalama işareti konmaz.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısa çizginin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Bu yılki planımızda Aydın-İzmir kara yolunu kullanmak var.
- Yeni gelen arkadaşımız -Ali- hemen arka sıraya oturdu.
- Bahçedeki ağaçlardan üç-beş elma toplayıp getirdi.
- Türkçede “-lık / -lik” eki isimden isim türeten işlek bir ektir.
Sorunun Çözümü
Kısa çizgi, ikilemelerin veya yaklaşıklık bildiren sayı gruplarının arasına konmaz.
- A) Sözcükler arasında “ile / arasında” anlamı kattığı için kullanımı doğrudur.
- B) Cümledeki ara sözü (Ali) belirtmek için kullanılmıştır, doğrudur.
- C) “Üç beş” ifadesi yaklaşıklık bildiren bir ikilemedir. İkilemelerin arasına hiçbir noktalama işareti konmaz. Doğrusu “üç beş” şeklinde olmalıydı.
- D) Ekleri göstermek amacıyla kullanılmıştır, doğrudur.
Cevap: C
Aşağıda verilen cümlelerin hangisinde noktalı virgül (;) yanlış kullanılmıştır?
- Sayısal derslerden matematik, feni; sözel derslerden Türkçe, sosyali seviyorum.
- Kel ölür, sırma saçlı olur; kör ölür, badem gözlü olur.
- Murat; Hasan, Ali ve Cemil’den daha hızlı koşuyor.
- Sabah erkenden uyandı; elini yüzünü yıkayıp kahvaltıya oturdu.
Sorunun Çözümü
Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için virgül (,) kullanılır. Noktalı virgül ise sadece ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümlelerde kullanılır.
- A) Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırdığı için kullanımı doğrudur.
- B) Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırdığı için kullanımı doğrudur.
- C) İkiden fazla eş değer öge arasında virgül bulunan cümlelerde, özneyi belirtmek için kullanılmıştır. Doğrudur.
- D) Bu cümlede ögeler arasında virgül bulunmamaktadır. Bu yüzden sıralı cümleleri ayırmak için noktalı virgül değil, virgül (,) kullanılmalıydı.
Cevap: D
1. Projeyi Mimar Sinan çizmiş.
2. Hastayı Doktor Selim muayene etti.
3. Sabah sütçü Ramazan kapıyı çaldı.
4. Gemiyi Kaptan Arif yönetiyor.
Numaralanmış cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır?
- 1
- 2
- 3
- 4
Sorunun Çözümü
Kişi adlarıyla birlikte kullanılan unvanlar, saygı sözleri, rütbe adları ve meslek isimleri büyük harfle başlar.
- A) “Mimar Sinan” ifadesinde meslek adı unvan olarak kullanıldığı için büyük yazılmıştır. Doğrudur.
- B) “Doktor Selim” ifadesinde meslek adı unvan olarak kullanıldığı için büyük yazılmıştır. Doğrudur.
- C) “sütçü Ramazan” ifadesinde “sütçü” sözcüğü bir meslek adıdır ve kişi adıyla birlikte unvan olarak kullanılmıştır. Bu nedenle “Sütçü Ramazan” şeklinde büyük harfle başlamalıydı. Yanlıştır.
- D) “Kaptan Arif” ifadesinde meslek adı unvan olarak kullanıldığı için büyük yazılmıştır. Doğrudur.
Cevap: C
Yazım kurallarına göre kesme işareti (') özel adlara gelen çekim eklerini ayırmada kullanılırken, bazı özel durumlarda bu işaretin kullanımı yanlıştır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işaretinin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Sevimli kedimiz Pamuk’un aşılarını yaptırdık.
- Yarınki toplantıda Ahmet Bey’i de görmek isteriz.
- Sınıf arkadaşım İzmir’li olduğu için denizi çok sever.
- Kardeşim TDK’nin sözlüğünü yanından ayırmazdı.
Sorunun Çözümü
Özel adlara getirilen yapım ekleri (-lı, -lık, -cı, -sız vb.), çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
- A) Hayvanlara verilen özel adlara gelen çekim ekleri kesmeyle ayrılır. Doğrudur.
- B) Kişi adlarından sonra gelen saygı ve unvan sözlerine gelen ekler ayrılır. Doğrudur.
- C) “İzmir” özel adına gelen “-li” eki yapım ekidir. Kural gereği bitişik yazılmalıdır: “İzmirli”.
- D) Kısaltmalara getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır. Doğrudur.
Cevap: C
Türkçede “-de / -da” eki sözcüğe bitişik yazılır ve cümleye “bulunma” anlamı katar. “De / da” bağlacı ise sözcükten her zaman ayrı yazılır ve cümleye “dahi, bile, başkaları gibi” anlamı katar. Bağlaç olan “de” hiçbir zaman “te / ta” biçiminde yazılmaz.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde “-de / -da”nın yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Okul kütüphanesinde aradığım kitabı buldum.
- Bu zor soruyu Ahmet de doğru cevaplamış.
- Bence sende bu konuyu çok iyi biliyorsun.
- Dışarıda hafif bir rüzgâr esiyordu.
Sorunun Çözümü
Bağlaç olan “de” cümleden çıkarıldığında anlam tamamen bozulmaz, sadece daralır. Ancak ek olan “-de” çıkarıldığında cümle anlamsızlaşır.
- A) “Kütüphanesinde” sözcüğündeki “-de” bulunma hâl ekidir. Bitişik yazılması doğrudur.
- B) “Ahmet de” ifadesindeki “de” başkaları gibi (dahi) anlamı kattığı için bağlaçtır. Ayrı yazılması doğrudur.
- C) Cümledeki anlam “Sen dahi biliyorsun” şeklindedir. Burada “sende” sözcüğü bulunma bildirmemekte, örtülü bir karşılaştırma yapmaktadır. Bu yüzden bağlaçtır ve “sen de” şeklinde ayrı yazılmalıdır.
- D) “Dışarıda” sözcüğündeki “-da” bulunma hâl ekidir. Bitişik yazılması doğrudur.
Cevap: C
Türkçede kısaltmaların okunuşu son harfe göre belirlenir ve ekler buna göre getirilir. Küçük harfli kısaltmalarda ise kelimenin okunuşu esas alınır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısaltmaların yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Öğretmenimiz, sınav tarihlerini MEB’in takvimine göre ayarladı.
- Dilimizdeki yabancı sözcüklerin karşılığını TDK’nın sitesinde bulabilirsin.
- Dedem, yıllarca DSİ’de çalıştıktan sonra emekli oldu.
- Akşamki maç TRT’den canlı olarak yayınlanacakmış.
Sorunun Çözümü
Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen ekler, kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre belirlenir. Türkçede “K” sesi “Ka” değil, “Ke” şeklinde okunur.
- A) MEB (Me-E-Be) şeklinde okunduğu için gelen “-in” eki doğrudur.
- B) TDK, “Te-De-Ka” değil “Te-De-Ke” şeklinde okunur. Bu yüzden ek “TDK’nın” değil, “TDK’nin” olmalıydı.
- C) DSİ (De-Se-İ) şeklinde okunduğu için gelen “-de” eki doğrudur.
- D) TRT (Te-Re-Te) şeklinde okunduğu için gelen “-den” eki doğrudur.
Cevap: B