Türkçede özel isimler, unvanlar ve eser adları yazılırken belirli kurallara uyulması gerekir. Bu kurallara uyulmadığında yazım yanlışı ortaya çıkar.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yoktur?
- Okul kütüphanesinden “Leyla İle Mecnun” kitabını ödünç aldım.
- Projesi ödül alınca sanki Dünyalar onun olmuştu.
- Mahallemize yeni taşınan avukat Selim Bey, herkesle tanıştı.
- Dün akşam Zeynep Hanım, apartman toplantısına katıldı.
Sorunun Çözümü
Büyük harflerin kullanımında eser adlarındaki bağlaçlar, gezegen adlarının mecaz kullanımı ve unvan sıfatlarının yazımı önemlidir.
- A) Eser adlarında sadece baş harfler büyükse aradaki “ile, ve, veya, yahut” gibi bağlaçlar küçük harfle yazılmalıdır. (“Leyla ile Mecnun” olmalıydı.)
- B) “Dünya” kelimesi gezegen anlamı dışında, mecaz veya deyim içinde kullanıldığında küçük harfle başlar. (“dünyalar” olmalıydı.)
- C) Kişi adlarından önce ve sonra gelen unvanlar, saygı sözleri ve rütbe adları büyük harfle başlar. (“Avukat Selim Bey” olmalıydı.)
- D) “Zeynep Hanım” ifadesinde özel isim ve saygı bildiren unvan doğru şekilde büyük harfle yazılmıştır.
Cevap: D
Aşağıdaki panoda bazı sayıların yazımı ile ilgili örnekler numaralanarak gösterilmiştir:
II. 3’üncü
III. 6’şar 6’şar
IV. 20.45’te
Buna göre numaralanmış ifadelerin hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır?
- I
- II
- III
- IV
Sorunun Çözümü
Üleştirme sayıları (paylaştırma bildiren sayılar) rakamla değil, her zaman yazıyla yazılır.
- A) Sayılar harflerle yazıldığında ayrı yazılır (on iki). Yazım doğrudur.
- B) Sıra sayıları ekle gösterilirken rakamdan sonra kesme işareti ve derece eki (3’üncü) doğru kullanılmıştır.
- C) Üleştirme sayıları rakamla gösterilmez. “6’şar” ifadesi yanlıştır, doğrusu “altışar” şeklinde yazıyla olmalıdır.
- D) Saat ve dakika arasına nokta konur ve gelen ek ses uyumuna göre yazılır (20.45’te). Yazım doğrudur.
Cevap: C
Türkçede sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten sayılara gelen ekler, ünsüz benzeşmesi kuralına uyarak sertleşir ve sert ünsüzle başlar.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde tarihlerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Kütüphanemizdeki tadilat çalışmaları 15 Nisan 2023’te tamamlanacak.
- Büyük turnuvanın final maçı 28 Ekim 2015’de oynanmıştı.
- Dedem, bu sahil kasabasına 12 Eylül 1974’te yerleşmiş.
- Okulumuzdaki bilim fuarı 04 Mart 2014’te açılacak.
Sorunun Çözümü
Sayılar okunurken son harfi sert ünsüz (ç, f, h, k, p, s, ş, t) ise gelen ek de sertleşerek (t) ile başlamalıdır.
- A) 2023 sayısı “üç” ile biter. Sert olduğu için “-te” eki gelmesi doğrudur.
- B) 2015 sayısı “beş” ile biter. “Ş” sert ünsüz olduğu için ek “-de” değil, “-te” olmalıydı. (2015’te)
- C) 1974 sayısı “dört” ile biter. Sert olduğu için “-te” eki gelmesi doğrudur.
- D) 2014 sayısı “dört” ile biter. Sert olduğu için “-te” eki gelmesi doğrudur.
Cevap: B
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sayıların yazımı ile ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Anket sonuçlarına göre halkın %60’ı bu fikri destekliyor.
- Takımımız turnuvayı 2.’nci sırada tamamlayarak kupa kazandı.
- Dedemler sokağın sonundaki 4. binada oturuyor.
- Öğretmenimiz kalemleri öğrencilere ikişer ikişer dağıttı.
Sorunun Çözümü
Sıra sayıları ya nokta ile (2.) ya da kesme işareti ve ek ile (2’nci) gösterilir; hem nokta hem ek aynı anda kullanılmaz.
- A) Yüzde işareti ve sayıların yazımında bir hata yoktur.
- B) 2.’nci ifadesi yanlıştır. Nokta işareti zaten “-nci” ekinin yerini tutar. Doğrusu “2. sırada” veya “2’nci sırada” olmalıydı.
- C) Sıra bildirmek amacıyla rakamın sonuna nokta konması doğrudur.
- D) Üleştirme sayıları (ikişer) rakamla değil, her zaman yazıyla yazılır. Kullanım doğrudur.
Cevap: B
Türkçede soru eki olan “mi/mı/mu/mü”, kendinden önceki kelimeden her zaman ayrı yazılır. Kendisinden sonra gelen ekler ise bu eke bitişik yazılır.
Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde “mi” soru ekinin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Bu güzel havalarda hiç evde oturulur mu?
- Yarınki deneme sınavına hazır hissediyor musun?
- Bize biraz müsaade eder misiniz, diye sordu.
- Kardeşinin okuldan servisle döndüğünü gördünmü?
Sorunun Çözümü
Soru eki “mi”, sözcükten ayrı yazılır; ancak şahıs ekleri soru ekiyle birleşebilir.
- A) “Oturulur mu” ifadesinde soru eki ayrı yazılarak doğru kullanılmıştır.
- B) “Hissediyor musun” ifadesinde soru eki ayrı, şahıs eki soru ekine bitişik yazılarak doğru kullanılmıştır.
- C) “Eder misiniz” ifadesinde soru eki ayrı yazılarak kurala uyulmuştur.
- D) “Gördünmü” ifadesinde soru eki, fiile bitişik yazılmıştır. Doğrusu “gördün mü” şeklinde ayrı olmalıdır.
Cevap: D
7/A sınıfı öğrencileri, Türkçe dersinde “da / de” bağlacının ve ek olan “-da / -de”nin yazımıyla ilgili örnek cümleler kurmuşlardır.
Buna göre hangi öğrencinin kurduğu cümlede yazım yanlışı yapılmıştır?
- Konferans salonunda yer kalmayınca ayakta bekledik.
- Bence sen de bu konuda haksız sayılmazsın.
- Projeyi tamamladı, raporuda masanın üzerine bıraktı.
- Gökyüzünde tek bir bulut bile yoktu bugün.
Sorunun Çözümü
Bağlaç olan “da / de” her zaman ayrı yazılır ve cümleye “dahi, bile, üstelik” anlamı katar. Ek olan “-da / -de” ise kelimeye bitişik yazılır ve bulunma anlamı katar.
- A) “Salonunda” kelimesindeki “-da” eki bulunma bildirdiği için bitişik yazılmıştır. (Doğru)
- B) “Sen de” ifadesindeki “de” bağlaçtır ve “sen dahi” anlamı kattığı için ayrı yazılmıştır. (Doğru)
- C) “Raporuda” kelimesindeki “-da” eki cümleye “raporu bile/dahi” anlamı kattığı için bağlaçtır. Bu yüzden “raporu da” şeklinde ayrı yazılmalıydı. (Yanlış)
- D) “Gökyüzünde” kelimesindeki “-de” eki bulunma bildirdiği için bitişik yazılmıştır. (Doğru)
Cevap: C
Bağlaç olan “ki” her zaman ayrı yazılırken, eklendiği kelimeye aitlik veya yer ilgisi katan “-ki” eki bitişik yazılır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bitişik yazılması gereken “-ki” ekinin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Öyle bir yağmur yağdı ki her yer göle döndü.
- Balkonda ki çiçeklerin hepsini içeri taşıdık.
- Sen ki zorluklara göğüs germiş birisin, pes etme.
- Anladım ki bu iş sandığımızdan daha uzun sürecek.
Sorunun Çözümü
Sıfat yapan “-ki” (genellikle -de/-da hal ekinden sonra gelir) ve ilgi zamiri olan “-ki” kelimeye bitişik yazılır. Fiillerden sonra gelen “-ki” ise bağlaçtır ve ayrı yazılır.
- A) “Yağdı ki”: Fiilden sonra gelen bağlaçtır, ayrı yazılması doğrudur.
- B) “Balkonda ki”: Yer bildiren ve ismin önüne gelerek onu işaret eden sıfat görevindedir. “Balkondaki” şeklinde bitişik yazılmalıydı.
- C) “Sen ki”: Özneden sonra gelen ve pekiştirme yapan bağlaçtır, ayrı yazılması doğrudur.
- D) “Anladım ki”: Fiilden sonra gelen bağlaçtır, ayrı yazılması doğrudur.
Cevap: B
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde koyu yazılan ifadenin yazımında yanlışlık yapılmıştır?
- Kütüphanedeki birkaç kitabı incelemek için izin istedi.
- Hayatta her şey planladığımız gibi gitmeyebilir.
- Yolculuğumuz ilerledikçe hava git gide kararıyordu.
- Misafirlerle kapının önünde ayaküstü sohbet ettik.
Sorunun Çözümü
Zarf görevinde kullanılan ve kalıplaşmış olan “gitgide” sözcüğü her zaman bitişik yazılır.
- A) Belirsizlik bildiren “birkaç, birçok, hiçbir” gibi sözcükler bitişik yazılır. Doğrudur.
- B) “Şey” sözcüğü istisnasız her zaman ayrı yazılır (her şey, bir şey). Doğrudur.
- C) “Git gide” şeklinde ayrı yazılması yanlıştır. Doğrusu “gitgide” olmalıdır.
- D) Alt ve üst sözcükleri somut bir yer bildirmiyorsa bitişik yazılır (ayaküstü, akşamüstü, suçüstü). Doğrudur.
Cevap: C
Dilimizde “Dünya, Güneş, Ay” sözcükleri gök cismi olarak, yani coğrafi ve astronomik bir terim anlamında kullanıldığında büyük harfle başlar; bunun dışındaki mecaz veya yan anlamlarında küçük harfle yazılır.
Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde “Dünya” sözcüğünün yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Bu üzücü haberi alınca sanki dünyası başına yıkıldı.
- Ay, Dünya’nın etrafındaki dönüşünü belli bir sürede tamamlar.
- Yazar, son romanında okuyucuyu bambaşka bir dünyaya götürüyor.
- Astronotlar, uzay istasyonundan bakınca dünya’yı izlemeye doyamadı.
Sorunun Çözümü
Gezegen ve yıldız adları (Dünya, Güneş, Ay vb.) terim anlamında kullanıldığında özel isim kabul edilir ve büyük harfle başlar.
- A) “Dünyası başına yıkılmak” bir deyimdir ve mecaz anlamdadır. Küçük yazılması doğrudur.
- B) “Dünya” burada gezegen anlamında (terim) kullanıldığı için büyük harfle yazılmış ve kesme işaretiyle ayrılmıştır. Doğrudur.
- C) “Bambaşka bir dünya” ifadesi hayal alemi/yaşam tarzı anlamında mecazdır. Küçük yazılması doğrudur.
- D) “Dünya’yı” ifadesi burada gezegen anlamındadır. Cümlede küçük harfle başlatılarak yazım yanlışı yapılmıştır.
Cevap: D
İkilemeler, anlatımı pekiştirmek amacıyla kurulan ve kalıplaşmış söz öbekleridir. Türkçe yazım kurallarına göre ikilemeler, istisnalar dışında her zaman ayrı yazılır.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde ikilemelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Bu proje için dişini tırnağına takıp gece gündüz çalıştı.
- Eski püskü eşyaları tavan arasına kaldırmaya karar verdik.
- Öğrenciler tören alanında yanyana dizilmiş, müdürü bekliyordu.
- Kardeşimle aramızdaki sorunları konuşa konuşa hallettik.
Sorunun Çözümü
Türkçede ikilemeler (pekiştirme sözcükleri) daima ayrı yazılır. Bitişik yazılanlar (gitgide, birdenbire vb.) istisnadır ve kalıplaşmıştır.
- A) “Gece gündüz” zıt anlamlı kelimelerle kurulmuş bir ikilemedir ve ayrı yazılır. (Doğru)
- B) “Eski püskü” biri anlamlı diğeri anlamsız kelimelerle kurulmuş bir ikilemedir ve ayrı yazılır. (Doğru)
- C) “Yanyana” ifadesi bir ikilemedir ve kural gereği ayrı yazılmalıdır. Doğrusu “yan yana” olmalıdır. (Yanlış)
- D) “Konuşa konuşa” aynı kelimenin tekrarıyla kurulan bir ikilemedir ve ayrı yazılır. (Doğru)
Cevap: C
Türkçede tarihlerin yazımıyla ilgili kuralları hatırlatan öğretmen, tahtaya şu örnekleri yazmıştır:
- 23 Nisan 1920
- 23.04.1920
- 23.Nisan.1920
Numaralanmış tarihlerin hangisinde veya hangilerinde yazım yanlışı yapılmıştır?
- Yalnız 1
- 1 ve 2
- 2 ve 3
- Yalnız 3
Sorunun Çözümü
Tarihler yazılırken ay adları harfle yazılmışsa gün, ay ve yıl arasına herhangi bir noktalama işareti konmaz.
- 1) Ay adı yazıyla (Nisan) yazıldığı için nokta kullanılmaması doğrudur.
- 2) Ay adı rakamla (04) yazıldığı için araya nokta konması doğrudur.
- 3) Ay adı yazıyla yazılmasına rağmen araya nokta konulması yanlıştır.
Cevap: D
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde pekiştirilmiş sözcüğün yazımı yanlıştır?
- Bahçedeki yemyeşil ağaçların gölgesinde dinlendik.
- Proje ödevi için tertemiz bir dosya kâğıdı çıkardı.
- Sabah uyandığımızda gökyüzü mas mavi ve pırıl pırıldı.
- Soğuktan elleri mosmor olmuş, titriyordu.
Sorunun Çözümü
Pekiştirme sıfatları (m, p, r, s ünsüzleriyle yapılanlar) her zaman bitişik yazılır, ayrı yazılamaz.
- A) “Yemyeşil” sözcüğü doğru pekiştirilmiş ve bitişik yazılmıştır.
- B) “Tertemiz” sözcüğü kurala uygun ve bitişik yazılmıştır.
- C) “Mas mavi” ifadesi yanlıştır. Pekiştirmeler ayrı yazılmaz, doğrusu “masmavi” olmalıdır.
- D) “Mosmor” sözcüğünün yazımı doğrudur.
Cevap: C