Kerem, Türkçe dersi sunumu için tahtaya bazı maddeler yazacaktır:
1. Öğrendiği dilin adını
2. Buluştuğu meydanın adını
3. Okuduğu romanın adını
4. Çaldığı enstrümanın adını
Kerem, bu maddelerdeki isimleri yazarken hangisinde büyük harf kullanmamalıdır?
- 1
- 2
- 3
- 4
Sorunun Çözümü
Türkçede özel adlar (dil, yer, eser adları vb.) büyük harfle başlarken; tür (cins) adları cümle başı değilse küçük harfle başlar.
- A) Dil adları (Türkçe, İngilizce vb.) millet isminden türediği için daima büyük harfle yazılır.
- B) Meydan, bulvar, cadde isimleri (Taksim Meydanı, Zafer Meydanı vb.) özel isimdir ve büyük harfle başlar.
- C) Kitap, dergi, roman isimleri (Çalıkuşu, Sefiller vb.) eser adıdır ve büyük harfle yazılır.
- D) Enstrüman isimleri (gitar, piyano, saz) özel bir marka belirtilmediği sürece tür adıdır ve küçük harfle yazılır.
Cevap: D
Türkçede bağlaç olan “ki” kendinden önceki sözcükten ayrı yazılırken, sıfat yapan veya ilgi zamiri olan “-ki” eki sözcüğe bitişik yazılır.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde bitişik yazılması gereken “-ki”, yanlışlıkla ayrı yazılmıştır?
- Desem ki vakitlerden bir nisan akşamıdır.
- Öyle bir geçer zaman ki şaşırıp kalırsın.
- Vitrinde ki mavi kazağı harçlığımla aldım.
- Derslerine planlı çalış ki hedeflerine ulaşasın.
Sorunun Çözümü
Soruyu çözmek için “ki”nin olduğu kelimeye -ler/lar çoğul ekini getiririz. Kelime anlamlı oluyorsa “-ki” bitişik, anlamsız oluyorsa ayrı yazılır.
- A) “Desemkiler” anlamsızdır. Buradaki “ki” bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
- B) “Zamankiler” mantığına değil, bağlamına bakılır. Burada eylemden sonra gelen “ki” bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
- C) “Vitrindekiler” diyebiliyoruz, anlam bozulmuyor. Bu “-ki” işaret bildiren sıfat yapan ektir. “Vitrindeki” şeklinde bitişik yazılmalıydı.
- D) “Çalışkiler” anlamsızdır. Buradaki “ki” eylemden sonra gelmiştir, bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
Cevap: C
Türkçede ek olan “-ki” kendinden önceki kelimeye bitişik yazılırken, bağlaç olan “ki” kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde ayrı yazılması gereken “ki”, yanlışlıkla bitişik yazılmıştır?
- Tam evden çıkacaktımki telefonum çaldı.
- Masadaki kitapları kütüphaneye götürdüm.
- Yarınki sınava çok iyi hazırlanmalısın.
- Seninki yine okulda kalemini unutmuş.
Sorunun Çözümü
Fiillerden sonra gelen “ki” her zaman bağlaçtır ve kelimeden ayrı yazılmalıdır.
- A) “Çıkacaktım” bir çekimli fiildir. Fiilden sonra gelen “ki” bağlaç olduğu için “çıkacaktım ki” şeklinde ayrı yazılmalıydı. Burada yazım yanlışı yapılmıştır.
- B) “Masadaki” sözcüğünde “-ki” sıfat yapan ektir ve işaret bildirdiği için bitişik yazılması doğrudur.
- C) “Yarınki” sözcüğünde “-ki” zaman bildiren bir ektir. İstisnai olarak ses uyumuna girmese de bitişik yazılması doğrudur.
- D) “Seninki” sözcüğünde “-ki” ismin yerini tutan ilgi zamiridir ve zamirler kelimeye bitişik yazılır.
Cevap: A
Türkçede bazı sözcükler anlamca kaynaşarak bitişik yazılırken, bazıları ayrı yazılır. Bu kurala uyulmaması yazım yanlışına neden olur.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uymamaktan kaynaklanan bir yazım yanlışı vardır?
- Bu projede birtakım aksaklıklar yaşanabilir.
- Sağlıklı olmak için hergün yürüyüş yapmalısın.
- Sınavdaki soruların birçoğu oldukça kolaydı.
- Konu hakkında herhangi bir bilgin var mı?
Sorunun Çözümü
“Her” sözcüğü ile kurulan tamlamalar genellikle ayrı yazılırken, istisnai olarak bazı kelimeler bitişik yazılır.
- A) “Birtakım” sözcüğü belgisizlik sıfatı olarak kullanıldığında bitişik yazılır. Doğrudur.
- B) “Hergün” sözcüğü yanlış yazılmıştır. Zaman bildiren bu ifade daima “her gün” şeklinde ayrı yazılmalıdır.
- C) “Birçoğu” sözcüğü anlamca kaynaşmış birleşik sözcük olduğu için bitişik yazılır. Doğrudur.
- D) “Herhangi” sözcüğü kalıplaşmış olarak bitişik yazılır. Doğrudur.
Cevap: B
Günlük hayatta kullandığımız bazı ekler ve bağlaçlar, telaffuzdaki benzerlikler nedeniyle karıştırılarak yanlış yazılabilmektedir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu duruma örnek bir yazım yanlışı yapılmıştır?
- Planlı çalış ki hedeflerine ulaşabilesin.
- Sen de mi bizimle kütüphaneye geleceksin?
- Bu konuyu öğretmeninle görüştün mü?
- Neden bizimle hiç konuş muyorsun?
Sorunun Çözümü
Bu soruda “soru eki” ile fiillere gelen “olumsuzluk eki”nin yazımı arasındaki fark sorgulanmaktadır.
- A) “Çalış ki” ifadesindeki “ki” bağlaçtır ve ayrı yazılır. (Doğru)
- B) “Sen de mi” ifadesindeki “de” bağlaçtır, “mi” soru ekidir; ikisi de ayrı yazılır. (Doğru)
- C) “Görüştün mü” ifadesindeki “mü” soru ekidir ve kelimeden ayrı yazılır. (Doğru)
- D) Cümledeki “konuş muyorsun” ifadesinde yer alan “-mu”, soru eki değil; şimdiki zaman kipiyle daralmaya uğramış olumsuzluk ekidir (-ma/-me). Olumsuzluk ekleri fiile bitişik yazılmalıdır: “konuşmuyorsun”.
Cevap: D
1. Toplantı salonunda derin bir sessizlik vardı.
2. Biraz müsaade et de işimi bitireyim.
3. Bende seninle aynı fikirdeyim bu konuda.
4. Olayın aslını öğrenince o da çok şaşırdı.
Numaralanmış cümlelerin hangisinde “de / da”nın yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- 1
- 2
- 3
- 4
Sorunun Çözümü
Bağlaç olan “de/da” cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz, sadece daralır ve her zaman ayrı yazılır. Bulunma hâl eki olan “-de/-da” ise çıkarıldığında anlam bozulur ve bitişik yazılır.
- A) “Salonda” sözcüğündeki ek çıkarılırsa anlam bozulur. Bitişik yazılması doğrudur.
- B) “Et de” ifadesindeki “de” cümleden çıkarılabilir. Bağlaçtır, ayrı yazılması doğrudur.
- C) “Bende seninle…” cümlesinde “de” çıkarıldığında “Ben seninle aynı fikirdeyim” anlamı korunur. Bu nedenle bağlaçtır ve “Ben de” şeklinde ayrı yazılmalıdır. Burada yanlışlık yapılmıştır.
- D) “O da” ifadesindeki “da” örtülü anlam katar (başkaları şaşırdı, o da şaşırdı). Bağlaçtır, ayrı yazılması doğrudur.
Cevap: C
Türkçede özel isimlere gelen yapım ekleri, çokluk eki (-lar/-ler) ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde “-lar / -ler” ekinin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Bu topraklarda nice Fatihler, Mustafalar yetişti.
- Müdür Beyler henüz toplantıdan çıkmadı.
- Yarın akşam teyzemler bize oturmaya gelecek.
- Sınıfın en çalışkanı Ayşe’ler bu binada oturuyor.
Sorunun Çözümü
Özel isimlere getirilen -ler / -lar çoğul eki, cümleye “aile, grup, benzerleri” anlamı katsa bile kesme işaretiyle ayrılmaz.
- A) “Fatihler, Mustafalar” özel isme gelen çoğul ekidir, bitişik yazılması doğrudur.
- B) “Müdür Beyler” saygı anlamı katmıştır, özel isim statüsündedir ve bitişik yazılması doğrudur.
- C) “Teyzemler” kelimesinde akrabalık/aile anlamı vardır, bitişik yazılması doğrudur.
- D) “Ayşe’ler” ifadesinde özel isme gelen çoğul eki yanlışlıkla kesme işaretiyle ayrılmıştır. Doğrusu “Ayşeler” şeklinde bitişik olmalıdır.
Cevap: D
Türkçede sonu “a” veya “e” ile biten fiillere “-yor” eki geldiğinde ünlü daralması meydana gelir. Ancak bu kuralın dışında yapılan daralmalar yazım yanlışı sayılır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uymamaktan kaynaklanan bir yazım yanlışı vardır?
- Olayı titizlikle inceleyen ekipler rapor hazırladı.
- Her gün düzenli kitap okuyan bireylerin ufku genişler.
- Sözlerime hiç kulak asmıyan kardeşim sonunda pişman oldu.
- Geleceğe her zaman umutla bakan gençler yetiştirmeliyiz.
Sorunun Çözümü
Fiillere gelen “-an/-en” sıfat-fiil ekleri veya “-ma/-me” olumsuzluk ekleri, “-yor” eki dışında genellikle daralmaya uğramaz.
- A) “İnceleyen” sözcüğünde daralma olmamıştır, yazımı doğrudur.
- B) “Okuyan” sözcüğünde kaynaştırma harfi vardır, yazımı doğrudur.
- C) “Asmıyan” sözcüğü yanlıştır. Olumsuzluk eki “-ma” daralmamalıdır. Doğrusu “asmayan” olmalıdır.
- D) “Bakan” sözcüğünün yazımı doğrudur.
Cevap: C
1. Törene katılım yoğun oldu.
2. Fransızca’yı çabuk öğrenmiş.
3. Bahçeyi ben temizliyeceğim.
4. Bizi dinlemiyecekmisiniz?
Numaralanmış cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yoktur?
- 1
- 2
- 3
- 4
Sorunun Çözümü
Bu soruda kesme işaretinin kullanımı, ünlü daralması ve soru ekinin yazımıyla ilgili kuralları inceleyeceğiz.
- A) “Törene katılım yoğun oldu.” cümlesinde herhangi bir yazım yanlışı yoktur.
- B) Özel isimlere gelen yapım ekleri (Türk-çe, İngiliz-ce) ve bunlardan sonra gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz. Doğrusu: “Fransızcayı” olmalıdır.
- C) Türkçede “-yor” eki haricinde fiil köklerinde daralma (a-e sesinin ı-i sesine dönüşmesi) olmaz. “Temizle-y-ecek-im” sözcüğünde daralma yanlıştır. Doğrusu: “temizleyeceğim” olmalıdır.
- D) Bu cümlede iki hata vardır. Birincisi, “dinleme-y-ecek” fiilinde gereksiz daralma yapılmıştır. İkincisi, soru eki “mi” her zaman ayrı yazılır. Doğrusu: “dinlemeyecek misiniz?” olmalıdır.
Cevap: A
Yazım kurallarına göre; bağlaç olan “de/da” her zaman ayrı yazılır. Soru eki olan “mi/mı” kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. Ayrıca kelimelerin doğru yazılışına dikkat edilmelidir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yoktur?
- Kemal de mi evde yanlız kaldı?
- Kemal demi evde yalnız kaldı?
- Kemalde mi evde yalnız kaldı?
- Kemal de mi evde yalnız kaldı?
Sorunun Çözümü
Soruda hem “de/da” bağlacının ve “mi” soru ekini yazımı hem de sık karıştırılan kelimelerin yazımı (yalnız/yanlış) sorgulanmıştır.
- A) “Yanlız” kelimesi yanlış yazılmıştır. Kelimenin kökü “yalın”dan gelir, doğrusu “yalnız” olmalıdır.
- B) “Demi” ifadesi yanlıştır. Bağlaç olan “de” ve soru eki “mi” ayrı yazılmalıdır: “de mi”.
- C) “Kemalde” ifadesi yanlıştır. Burada “de” bağlaçtır (örtülü anlam: başkaları kaldı, Kemal de kaldı), bu yüzden kesme işaretiyle değil boşlukla ayrılmalıdır: “Kemal de”.
- D) Bağlaçlar ayrı yazılmış, kelime (yalnız) doğru yazılmıştır. Cümlede hata yoktur.
Cevap: D
Türkçede “-ki” eki sıfat veya ilgi zamiri olduğunda bitişik; bağlaç olduğunda ise ayrı yazılır. Özellikle fiillerden sonra gelen “ki” daima bağlaçtır.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ki”nin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Koridordaki panoya şiirler asıldı.
- Akşamki rüzgar ağaçları devirdi.
- Bir baktımki herkes gitmiş.
- Seninki yine derse geç kaldı.
Sorunun Çözümü
Fiil çekimlerinden sonra gelen “ki” her zaman bağlaçtır ve kelimeden ayrı yazılmalıdır.
- A) “Koridordaki” sözcüğünde “-ki” işaret bildiren sıfat yapan ektir, bitişik yazılması doğrudur.
- B) “Akşamki” sözcüğünde “-ki” zaman bildiren ektir, bitişik yazılması doğrudur.
- C) “Baktım” sözcüğü bir fiildir (Görülen Geçmiş Zaman). Fiilden sonra gelen “ki” bağlaç olduğu için “baktım ki” şeklinde ayrı yazılmalıydı. Burada bir yazım yanlışı vardır.
- D) “Seninki” sözcüğünde “-ki” ismin yerini tutan ilgi zamiridir, bitişik yazılması doğrudur.
Cevap: C
Türkçede özel isimler, unvanlar, saygı sözleri ve belirli tarih bildiren ifadeler büyük harfle başlar. Bu kurala uyulmaması yazım yanlışına yol açar.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Sonbaharda Trakya bölgesi oldukça rüzgârlı olur.
- Dedem bize sık sık Kurtuluş Savaşı anılarını anlatır.
- Dün hastanede doktor Selim’i koridorda gördüm.
- Toplantı için Zeynep Hanım notlarını hazırladı.
Sorunun Çözümü
Kişi adlarından önce ve sonra gelen unvanlar, saygı sözleri, rütbe adları ve lakaplar büyük harfle başlar.
- A) Yer adları (Trakya) büyük harfle başlar. Doğrudur.
- B) Tarihî olay, çağ ve dönem adları büyük harfle başlar. Doğrudur.
- C) “Doktor” sözcüğü bir meslek unvanı olarak özel isimle birlikte kullanıldığında büyük harfle başlamalıdır. Doğrusu “Doktor Selim’i” olmalıdır.
- D) Saygı bildiren sözler (Hanım) özel isimden sonra geldiğinde büyük harfle başlar. Doğrudur.
Cevap: C