Yazım kuralları ile ilgili bazı temel ilkeler şunlardır:
- Düşünce, hayat tarzı ve politika gibi anlamlar bildirdiğinde “doğu” ve “batı” sözcüklerinin ilk harfleri büyük yazılır.
- Ara yönleri belirten sözcükler (kuzeydoğu, güneybatı vb.) bitişik yazılır.
- Yer-yön bildiren kelimeler (kuzey, güney, doğu, batı); tek başına ya da özel isimden sonra kullanıldıklarında küçük harfle, özel isimden önce kullanıldıklarında ise büyük harfle başlar.
Bu açıklamalara göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır?
- Rönesans dönemiyle birlikte Batı düşünce sisteminde köklü değişiklikler yaşanmıştır.
- Önümüzdeki hafta sonu Ankara’nın Güneyine kısa bir gezi düzenleyeceğiz.
- Ekipler, yangının rüzgarın etkisiyle kuzeydoğu yönüne ilerlediğini bildirdi.
- Yapılan araştırmalar Güney Amerika ormanlarındaki canlı çeşitliliğini ortaya koyuyor.
1. Sorunun Çözümü
Yer-yön bildiren kelimeler özel isimden sonra gelirse küçük, önce gelirse büyük harfle başlar.
- A Şıkkı: “Batı” sözcüğü burada bir yönü değil, medeniyet ve düşünce tarzını kastettiği için büyük harfle başlamıştır. Doğrudur.
- B Şıkkı: “Güney” sözcüğü özel isimden (Ankara’dan) sonra geldiği için küçük harfle (Ankara’nın güneyine) yazılmalıydı. Yanlıştır.
- C Şıkkı: Ara yönler her zaman bitişik yazılır. “Kuzeydoğu” yazımı doğrudur.
- D Şıkkı: “Güney” sözcüğü özel isimden (Amerika) önce gelerek o yerin bir bölümünü nitelediği için büyük harfle başlamıştır. Doğrudur.
Cevap B seçeneğidir.
2024 yılında gök bilimciler, Kuzey Yarım Küre’deki (I) bir gözlemevinde heyecan verici bir keşif yaptı. Teleskoplar, Andromeda Galaksisi’nde (II) parlayan yeni bir yıldız kümesini görüntüledi. Yaklaşık dörtyüz elli (III) ışık yılı uzaklıktaki bu yapı, evrenin oluşumuna dair önemli ipuçları taşıyor. Bilim dünyası her an (IV) gelecek yeni verileri bekliyor.
Bu metinde numaralanmış bölümlerin hangisinde bir yazım yanlışı vardır?
- I
- II
- III
- IV
2. Sorunun Çözümü
Birden fazla kelimeden oluşan sayılar metin içerisinde yazıyla yazıldığında her zaman ayrı yazılır.
- A Şıkkı: Yer adlarında yön bildiren kelimeler (Kuzey, Güney vb.) özel isimden önce gelirse büyük harfle başlar. “Kuzey Yarım Küre” yazımı doğrudur.
- B Şıkkı: Gezegen ve yıldız adları büyük harfle başlar. “Andromeda Galaksisi” yazımı doğrudur.
- C Şıkkı: Sayılar ayrı yazılmalıdır. “dörtyüz elli” bitişik yazıldığı için yanlıştır; doğrusu “dört yüz elli” şeklinde olmalıdır.
- D Şıkkı: “Her an” kelime grubu her zaman ayrı yazılır, yazımı doğrudur.
Cevap C seçeneğidir.
Bağlaç olan “de / da”: Cümleleri veya kelimeleri birbirine bağlar. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz, sadece daralır. Kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır.
Ek olan “-de / -da”: Eklendiği kelimeye bulunma veya zaman anlamı katar. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. Kendinden önceki kelimeye bitişik yazılır.
Bu bilgilere göre aşağıdakilerin hangisinde “de / da”nın yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- Gök bilimciler, Samanyolu Galaksisi’nde yeni bir öte gezegen keşfettiler.
- Bu önemli keşif, sadece bilim insanlarını değil, bizleri de heyecanlandırdı.
- Elde edilen görüntüler, uluslararası dergilerde yayımlanarak dünyaya duyuruldu.
- Önümüzdeki günler de bu konuyla ilgili daha detaylı açıklamaların yapılması bekleniyor.
3. Sorunun Çözümü
Bağlaç olan “de/da” ayrı, bulunma hâl eki olan “-de/-da” ise bitişik yazılır. Cümleden “de/da”yı çıkardığımızda anlam bozuluyorsa o bir ektir ve bitişik yazılmalıdır.
- A Şıkkı: “Galaksisi’nde” ifadesinde ek, bulunma (yer) anlamı katmıştır. Bitişik yazılması doğrudur.
- B Şıkkı: “Bizleri de” ifadesinde “de” bağlaçtır (dahi, bile anlamında). Ayrı yazılması doğrudur.
- C Şıkkı: “Dergilerde” ifadesinde ek, bulunma (nerede?) anlamı katmıştır. Bitişik yazılması doğrudur.
- D Şıkkı: Cümledeki “günler de” ifadesi zaman (ne zaman?) bildirmektedir. Cümleden atıldığında anlam bozulur (Önümüzdeki günler… açıklamaların yapılması bekleniyor -> Anlamsız). Bu yüzden ek olan “-de” bitişik yazılarak “günlerde” şeklinde olmalıydı.
Yanlış kullanım D seçeneğindedir.
Türk Dil Kurumu yazım kurallarına göre:
- Birleşme sırasında kelimelerinden her ikisi veya ikincisi anlam değişikliğine uğrayan birleşik kelimeler bitişik yazılır.
- Birleşme sırasında kelimelerinden hiçbiri veya ikinci kelimesi anlam değişikliğine uğramayan birleşik kelimeler ayrı yazılır.
Bu açıklamaya göre aşağıdakilerin hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır?
- Bahçenin köşesine diktiğimiz aslanağzı çiçekleri rengârenk açmıştı.
- Ressam, son tablosunda ağırlıklı olarak fildişi rengini kullanmış.
- Annemin bayram için yaptığı bülbülyuvası tatlısı çok lezzetliydi.
- Belgeseldeki devasa köpekbalıkları sürüler hâlinde avlanıyordu.
4. Sorunun Çözümü
Kurala göre; birleşik kelimeyi oluşturan sözcüklerden ikincisi gerçek anlamını koruyorsa kelime ayrı, gerçek anlamını yitirip yeni bir anlam (renk, çiçek, tatlı vb.) kazandıysa bitişik yazılır.
- A Şıkkı: “Aslanağzı” sözcüğündeki ikinci kelime (ağız), gerçek anlamını yitirip bir çiçek adı olmuştur. Anlam değiştiği için bitişik yazılması doğrudur.
- B Şıkkı: “Fildişi” sözcüğündeki ikinci kelime (diş), gerçek anlamını yitirip bir renk adı olmuştur. Anlam değiştiği için bitişik yazılması doğrudur.
- C Şıkkı: “Bülbülyuvası” sözcüğündeki ikinci kelime (yuva), gerçek anlamını yitirip bir tatlı adı olmuştur. Anlam değiştiği için bitişik yazılması doğrudur.
- D Şıkkı: “Köpekbalığı” sözcüğündeki ikinci kelime olan “balık”, birleşme sonrasında da gerçek anlamını korumaktadır (O hâlâ bir balıktır). Anlam değişimi olmadığı için “köpek balığı” şeklinde ayrı yazılmalıydı.
Cevap D şıkkıdır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?
- Sınav sonuçları açıklanınca öğrenciler art arda müdürün odasına girdi.
- TBMM, 23 Nisan 1920 tarihinde açılarak ulusal egemenliği ilan etti.
- Apartman görevlimiz Hasan Efendi, altmış iki yaşında emekli oldu.
- Ülkemizin meşhur tatlılarından Maraş Dondurması, turistlerin ilgisini çekiyor.
5. Sorunun Çözümü
Yer, millet ve kişi adlarıyla kurulan birleşik kelimelerde sadece özel adlar büyük harfle başlar; ikinci kelime (tür adı) küçük harfle yazılır.
- A Şıkkı: İkilemeler ve “art arda” gibi sözcükler ayrı yazılır. Yazımı doğrudur.
- B Şıkkı: Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. Yazımı doğrudur.
- C Şıkkı: Kişi adlarından sonra gelen saygı sözleri (Efendi) büyük harfle başlar; sayılar ayrı yazılır. Yazımı doğrudur.
- D Şıkkı: “Maraş Dondurması” ifadesinde “Maraş” özel isimdir ve büyük yazılır, ancak “dondurması” tür adıdır ve küçük yazılmalıdır (Doğrusu: Maraş dondurması).
Yanlışlık D seçeneğinde yapılmıştır.
Okul yönetimi tarafından düzenlenen “Okuma Seferberliği” projesi kapsamında, 8. sınıf öğrencilerine yaz tatili boyunca okumaları amacıyla 5’er kitap hediye edildiği duyuruldu.
Bu cümlede yapılan yazım yanlışının nedeni, aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?
- Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarının büyük harfle başlaması gerekirken küçük yazılması
- Üleştirme (paylaştırma) sayılarının yazıyla değil, rakamla belirtilmesi
- Ayrı yazılması gereken birleşik bir kelimenin bitişik olarak yazılması
- Özel ada dâhil olmayan unvan ve lakapların büyük harfle başlatılması
6. Sorunun Çözümü
Türk Dil Kurumu yazım kurallarına göre üleştirme (paylaştırma) sayıları asla rakamla yazılmaz, her zaman harflerle (yazıyla) yazılmalıdır.
- A Şıkkı: Cümlede tarih bildiren bir ifade veya bu kurala aykırı bir kullanım bulunmamaktadır.
- B Şıkkı: Metinde geçen “5’er” ifadesi yanlıştır. Kural gereği rakam ve kesme işareti kullanılmadan, doğrudan “beşer” şeklinde yazılmalıydı. Bu seçenek hatanın nedenini doğru açıklamaktadır.
- C Şıkkı: Cümlede birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir hata yapılmamıştır.
- D Şıkkı: Özel ad veya unvanlarla ilgili bir yazım yanlışı söz konusu değildir.
Doğru cevap B seçeneğidir.
Aşağıdaki yazım kuralları ile ilgili bazı hatırlatmalar yapılmıştır:
- Sıra sayıları ekle gösterildiklerinde rakamdan sonra sadece kesme işareti ve ek yazılır, ayrıca nokta konmaz.
- Bayağı kesirlere getirilecek ekler alttaki sayı esas alınarak yazılır.
- Yüzde ve binde işaretleri yazılırken sayılarla işaret arasında boşluk bırakılmaz.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu bilgilerden biri örneklendirilmemiştir?
- Atmosferdeki azot oranının %78 olduğu bilinmektedir.
- Şirket hisselerinin 1/2’sine yabancı yatırımcılar talip oldu.
- Yarışmayı 6’ncı sırada bitirmesine rağmen pes etmedi.
- Kütüphanenin inşası için 5 milyon 400 bin lira harcandı.
7. Sorunun Çözümü
Soruda verilen öncüllerle şıklardaki kullanımları eşleştirerek dışta kalanı bulmalıyız.
- A Şıkkı: “%78” ifadesi, yüzde işaretinin sayıyla bitişik yazılması kuralını örneklendirir.
- B Şıkkı: “1/2’sine” ifadesi, kesirlere gelen eklerin paydaya (ikide bir-ine) göre belirlenmesi kuralını örneklendirir.
- C Şıkkı: “6’ncı” ifadesi, sıra sayılarının rakamla yazılışında kesme işareti ve ek kullanımını örneklendirir.
- D Şıkkı: “5 milyon 400 bin” ifadesi, çok basamaklı sayıların okunabilirliği artırmak için yazıyla karışık yazılabilmesi kuralıdır; ancak bu kural öncüllerde verilmemiştir.
Doğru cevap D şıkkıdır.
Etmek, edilmek, eylemek, olmak yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiiller; ilk kelimesinde herhangi bir ses düşmesi veya ses türemesi (ünsüz türemesi) meydana gelirse bitişik, ses olayı olmazsa ayrı yazılır.
Bu kurala göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?
- Bu zorlu süreçte bize yardım ettiğiniz için size çok teşekkür ederiz.
- Hatanı kabul edip samimiyetle özür dilersen seni affederim.
- Dosyaları incelerken projedeki o küçük hatayı geç de olsa farkettik.
- Yıllardır görmediği dedesini karşısında görünce mutluluktan kahroldu.
8. Sorunun Çözümü
Kural şudur: Birleşik fiili oluşturan sözcükler birleşirken ses düşmesi (ünlü düşmesi) veya ses türemesi (ünsüz ikizleşmesi) varsa bitişik; yoksa ayrı yazılır.
- A Şıkkı: “teşekkür” ve “etmek” kelimeleri birleşirken ses olayı yaşanmadığı için “teşekkür ederiz” şeklinde ayrı yazılmıştır. Doğrudur.
- B Şıkkı: “af” ve “etmek” kelimeleri birleşirken ‘f’ sesi türediği için (ünsüz türemesi) “affederim” şeklinde bitişik yazılmıştır. Doğrudur.
- C Şıkkı: “fark” ve “etmek” kelimeleri birleşirken herhangi bir ses düşmesi veya türemesi olmaz. Bu yüzden “fark ettik” şeklinde ayrı yazılması gerekirken bitişik yazılarak yanlışlık yapılmıştır.
- D Şıkkı: “kahır” ve “olmak” kelimeleri birleşirken ‘ı’ sesi düştüğü için (ünlü düşmesi) “kahroldu” şeklinde bitişik yazılmıştır. Doğrudur.
Cevap C şıkkıdır.
Aşağıdaki tabloda bazı cümleler ve bu cümlelerdeki yazım yanlışı durumu değerlendirilmiştir.
| Cümleler | Var | Yok |
|---|---|---|
| A) Akşam ki yemeğe ne yazık ki katılamayacağım. | + | |
| B) Ankara Kalesi’nin restorasyon çalışmaları bitti. | + | |
| C) Seninle bu konuyu başbaşa görüşmemiz gerek. | + | |
| D) Bahçede ki çiçekler susuzluktan kurumuştu. | + |
Buna göre, tablodaki cümlelerin hangisinde hatalı bir değerlendirme yapılmıştır?
- A
- B
- C
- D
9. Sorunun Çözümü
Sıfat yapan “-ki” eklendiği kelimeye bitişik yazılırken, bağlaç olan “ki” ayrı yazılır. İkilemeler ise her zaman ayrı yazılır.
- A Şıkkı: “Akşamki” sözcüğündeki “-ki” zaman bildiren bir ektir ve kalıplaşmış olarak bitişik yazılmalıdır. Cümlede ayrı (“Akşam ki”) yazılarak hata yapılmıştır. Tabloda “Var” denilerek doğru değerlendirme yapılmıştır.
- B Şıkkı: Tarihî yapı isimleri (Ankara Kalesi) büyük harfle başlar ve gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır. Yazım doğrudur. Tabloda “Yok” denilerek doğru değerlendirme yapılmıştır.
- C Şıkkı: İkilemeler (baş başa, el ele) daima ayrı yazılır. Cümlede “başbaşa” şeklinde bitişik yazılarak hata yapılmıştır. Tabloda “Var” denilerek doğru değerlendirme yapılmıştır.
- D Şıkkı: “Bahçedeki” sözcüğünde yer bildiren ve sıfat yapan “-ki” kullanılmıştır, bitişik yazılmalıdır. Cümlede ayrı (“Bahçede ki”) yazılarak bir hata yapılmıştır. Ancak tabloda “Yok” işaretlenmiştir. Bu yanlış bir değerlendirmedir.
Cevap D şıkkıdır.
I. Türk Dil Kurumu’nun son yayımladığı sözlük, kütüphanedeki yerini aldı.
II. Van Gölü’nün turkuaz suları, fotoğraf tutkunlarını bölgeye çekiyor.
III. Projeyi zamanında teslim edemeyeceğini oda arkadaşlarınada söylemişti.
IV. Batı Karadeniz’in kıyı şeridi, doğal güzellikleriyle insanı büyülüyor.
Yukarıda numaralanmış cümlelerin hangilerinde yazım yanlışı yoktur?
- I ve II
- I ve III
- II ve IV
- III ve IV
10. Sorunun Çözümü
Kurum, kuruluş ve kurul adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz; bağlaç olan “de/da” her zaman ayrı yazılır.
- I. Cümle: “Türk Dil Kurumu’nun” ifadesi yanlıştır. Kurum adlarına gelen ekler ayrılmaz, doğrusu “Türk Dil Kurumunun” şeklinde olmalıdır.
- II. Cümle: “Van Gölü” özel isimdir ve gelen ek kesme işaretiyle ayrılır. Yazımı doğrudur.
- III. Cümle: “arkadaşlarınada” ifadesindeki “da” bağlaçtır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz, ayrı yazılmalıdır: “arkadaşlarına da”.
- IV. Cümle: Yön bildiren sözcükler yer adının başına geldiğinde büyük harfle başlar (Batı Karadeniz). Yazımı doğrudur.
Bu durumda II ve IV numaralı cümlelerde yazım yanlışı yoktur.
Güneydoğu Anadolu Bölgesi, zengin mutfak kültürüyle yerli ve yabancı turistlerin her daim ilgisini çeker. Özellikle 2020 yılında tescillenen coğrafi işaretli ürünler, bölge ekonomisine büyük bir can suyu olmuştur. Yöre halkının en önemli geçim kaynaklarından biri olan Antep Fıstığı, dünya pazarlarında “yeşil altın” olarak adlandırılmaktadır.
Bu metindeki yazım yanlışı aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir?
- Sayıların yazımı
- Birleşik kelimelerin yazımı
- Büyük harflerin yazımı
- “Ki” bağlacının yazımı
11. Sorunun Çözümü
Yer, millet ve kişi adlarıyla kurulan birleşik kelimelerde sadece özel adlar büyük harfle başlar; tür adları küçük harfle yazılır.
- A Şıkkı: Metindeki “2020 yılında” ifadesinde sayıların yazımı doğrudur.
- B Şıkkı: Metinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir hata (bitişik/ayrı yazma hatası) yoktur.
- C Şıkkı: “Antep Fıstığı” ifadesindeki “Fıstığı” kelimesi tür adı olduğu için küçük yazılmalıdır. Doğrusu “Antep fıstığı” şeklindedir.
- D Şıkkı: Metinde “ki” bağlacının yazımıyla ilgili bir kullanım hatası bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, hata büyük harflerin kullanımıyla ilgilidir.
Kural: Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle, belirli bir tarih bildirmeyenler ise küçük harfle başlar.
Bu açıklamaya göre aşağıdakilerin hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır?
I. Yayla şenlikleri bu yıl Temmuz ayında yapılacak. II. İlk ders zili 9 Eylül 2024 tarihinde çalacak. III. Randevumuz 14 Mart perşembe gününe ertelendi.
Numaralanmış cümlelerin hangilerinde yazım yanlışı vardır?
- Yalnız I
- Yalnız II
- I ve III
- II ve III
12. Sorunun Çözümü
Temel Kural: Ay ve gün adlarının büyük yazılabilmesi için yanında mutlaka sayısal bir veri (gün veya yıl rakamı) bulunmalıdır.
- A Şıkkı (I. Cümle): “Temmuz” kelimesinin yanında bir sayı (tarih) yoktur. Bu nedenle küçük harfle (temmuz) yazılmalıydı. Hata vardır.
- B Şıkkı (II. Cümle): “9” ve “2024” sayıları olduğu için “Eylül” kelimesinin büyük yazılması doğrudur.
- C Şıkkı (III. Cümle): “14 Mart” belirli bir tarihtir. Tarihe bağlı gün adı olan “perşembe” kelimesi büyük harfle (Perşembe) başlamalıydı. Hata vardır.
- Sonuç: I. ve III. cümlelerde kural ihlali yapılmıştır.
Doğru Cevap: C
Test tam kvamında çözerken en son kafayı yiyiyodum testi hazırlayan ve yayımlayan ekibe eya kişiye teşekkürlerimi sunarım.
Çok teşekkür ederiz Çınar. Öğretmen arkadaşlarıma teşekkürlerini ileteceğim. Başarılar diliyorum.