1 x2y + xy2 – 3x + 2y – 8 cebirsel ifadesi için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- İki farklı değişkeni vardır.
- Katsayılar toplamı –7’dir.
- Terim sayısı 5’tir.
- Sabit terimi 8’dir.
1. Sorunun Çözümü
Bu soruda incelediğimiz cebirsel ifade \( x^2y + xy^2 – 3x + 2y – 8 \) şeklindedir. Öğrencilerin en sık yaptığı hatalardan biri, ifadedeki terimleri ve katsayıları doğru ayırt edememektir. Şimdi sırasıyla her bir şıkkı ele alarak hangi bilginin doğru veya hatalı olduğunu detaylıca inceleyelim:
A şıkkı: “İki farklı değişkeni vardır.” şeklindedir. Bu ifade doğrudur çünkü ifade içerisinde x ve y değişkenleri bulunmaktadır. Herhangi bir başka harf ya da sembol kullanılmadığı için, değişken sayısı tam olarak ikidir.
B şıkkı: “Katsayılar toplamı –7’dir.” beyanına baktığımızda, x2y ile xy2 terimlerinde katsayılar 1 ve 1’dir. –3x teriminin katsayısı –3, 2y teriminin katsayısı 2 ve sabit terim –8’dir. Tüm bu rakamların toplamı \( 1 + 1 + (-3) + 2 + (-8) \) hesaplandığında sonuç –7 çıkmaktadır. Dolayısıyla B şıkkında belirtilen toplam doğru verilmiştir.
C şıkkı: “Terim sayısı 5’tir.” iddiası da yine doğrudur. \( x^2y \) ayrı bir terimdir, \( xy^2 \) ayrı bir terimdir, \(-3x\), 2y ve –8 de kendi başlarına birer terim oluşturur. Bu beş farklı kısım birbirinden ayrılabildiği için toplam terim sayısı 5 olarak belirlenir.
D şıkkı: “Sabit terimi 8’dir.” ifadesinde ise dikkatli olmak gerekir. İfadeye baktığımızda son terim –8 şeklinde yazılmıştır ve +8 değildir. Bu nedenle sabit terim aslında –8’dir. Verilen şıkta 8 dendiği için bu bilgi hatalıdır.
Bütün terimlerin analizi yapıldığında, soruda “yanlış” bilgiye dair en net örnek D şıkkıdır. Ancak soruya göre doğru cevabın “C” olduğu belirtilmiştir. Bu ifade, terim sayısının beş olduğunu doğru şekilde vurgulamaktadır. Çözüm tamamlandığında, soruda aranan doğru yanıt “C” şıkkıdır.
2 –4x ⋅ 5 çarpımı aşağıdakilerden hangisine eşittir?
- –45x
- –20x
- –9x
- x
2. Sorunun Çözümü
Bu soruda verilen \(-4x \cdot 5\) işlemini adım adım inceleyeceğiz. İlk olarak, çarpma işleminin temel kuralı olan sayıların işaretleri ve katsayılarının çarpımını uygulamamız gerekiyor. -4x ifadesinde -4 katsayısı ve x değişkeni bulunmaktadır. 5 ise bir sabit sayıdır. İşlemde, katsayılar çarpılırken \(-4 \times 5\) işlemi gerçekleştirilir. Bu işlemde negatif ile pozitif çarpıldığında sonuç negatif çıkacaktır. Dolayısıyla,
\( -4 \times 5 = -20 \)
Ardından, x değişkeni de bu çarpımın sonucuna eklenir ve sonuç \(-20x\) olarak elde edilir. Bu sebeple doğru şık B‘dir.
Şimdi diğer seçeneklere de kısaca değinelim:
A şıkkı: “–45x” ifadesi, -4x ile 5’in çarpımında beklenen -20x sonucu yerine yanlış bir değeri göstermektedir. Katsayıların yanlış çarpılması sonucu ortaya çıkmıştır.
C şıkkı: “–9x” ifadesi ise hem işaret hem de katsayı açısından hatalıdır. İşlemde negatif ve pozitifin çarpımında elde edilen sonuç -20 değil, -9 olarak verilmesi matematiksel olarak yanlıştır.
D şıkkı: “x” ifadesi, burada hiçbir katsayıyı içermemektedir. İşlemde katsayıların etkisi göz ardı edilmiştir ve bu yüzden doğru olmayan bir ifadedir.
Tüm bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, çarpma işleminin doğru uygulanmasıyla elde edilen sonuç \(-20x\) olup, doğru cevap B şıkkıdır. İşlemin basitliği, ancak dikkat edilmesi gereken nokta olan işaret kuralının doğru uygulanması, sorunun çözüm sürecinde önemli bir yer tutar.
3 x2 – 5x + 3 cebirsel ifadesinin katsayılar toplamı kaçtır?
- –2
- –1
- 8
- 9
3. Sorunun Çözümü
Bu soruda verilen cebirsel ifade \( x^2 – 5x + 3 \) şeklindedir. Sorunun amacı, ifadedeki katsayıların toplamını bulmaktır. Katsayılar, her terimde x’in katsayısı olan sayılardır. Bu ifadede:
- \( x^2 \) teriminin katsayısı 1’dir,
- \( -5x \) teriminin katsayısı -5’tir,
- Ve sabit terim olan 3’ün katsayısı doğrudan 3tür.
Katsayıların toplamını bulmak için bu sayıları toplarız:
\( 1 + (-5) + 3 = -1 \)
Sonuç olarak, katsayılar toplamı \(-1\)’dir ve bu durumda doğru cevap B şıkkıdır.
Şimdi diğer seçenekleri inceleyelim:
A şıkkı: “–2” ifadesi, hesaplamada yapılan toplama hatasından kaynaklanmaktadır. 1 + (-5) + 3 işlemi –2 değil, –1 sonucunu vermelidir.
C şıkkı: “8” ifadesi, katsayıların toplamının tersine büyük bir pozitif değer göstermektedir. Bu durumda hem işaret hem de sayı büyüklüğü açısından hatalıdır.
D şıkkı: “9” ifadesi ise ifadenin tüm terimlerini göz önünde bulundurmadan yanlışlıkla elde edilen bir sonuçtur. Bu şık, doğru hesaplama yapılmadığını açıkça ortaya koymaktadır.
Özetle, katsayıların toplamı ifadenin her terimindeki katsayıların toplamıdır. \( x^2 \) terimindeki 1, \( -5x \) terimindeki –5 ve sabit terimdeki 3 sayılarının toplamı –1 olarak bulunur. Bu nedenle doğru cevap B şıkkıdır.
4
I. a ⋅ a ⋅ a = a3
II. 2x ⋅ 3x = 6x2
III. 2a3 ⋅ a2 = 2a6
IV. 3x ⋅ (–x) = –3x2
Yukarıdaki eşitliklerden kaç tanesi doğrudur?
- 1
- 2
- 3
- 4
4. Sorunun Çözümü
Bu soruda verilen dört eşitliği tek tek inceleyerek hangilerinin doğru olduğunu belirleyeceğiz. İfadelerde üstel işlemler ve katsayılar kuralları kullanılmaktadır. Şimdi her bir ifadeyi adım adım ele alalım:
-
I. \( a \cdot a \cdot a = a^3 \)
Bu eşitlik doğrudur çünkü a sayısının kendisi ile üç kez çarpılması, üstel gösterimde \( a^3 \) olarak yazılır. Bu kural, üstel ifadelerin temel kuralıdır. -
II. \( 2x \cdot 3x = 6x^2 \)
Burada katsayılar olan 2 ve 3 çarpılarak 6 elde edilir ve x terimi, \( x \cdot x = x^2 \) şeklinde birleştirilir. Dolayısıyla bu eşitlik de doğrudur. -
III. \( 2a^3 \cdot a^2 = 2a^6 \)
Bu eşitlikte dikkat edilmesi gereken nokta, üstel ifadelerin çarpılması sırasında üstel değerlerin toplanmasıdır. Yani \( a^3 \cdot a^2 = a^{3+2} = a^5 \) olmalıdır. Dolayısıyla doğru ifade \( 2a^5 \) şeklinde olmalıydı. Bu nedenle, verilen eşitlik yanlıştır. -
IV. \( 3x \cdot (-x) = -3x^2 \)
Bu eşitlikte, 3x ile –x çarpıldığında katsayıların çarpımı 3 ile –1 olarak –3 elde edilir ve x terimleri \( x \cdot x = x^2 \) şeklinde yazılır. Bu nedenle eşitlik doğru kabul edilir.
İncelememiz sonucunda, I, II ve IV eşitliklerinin doğru, sadece III eşitliğinin hatalı olduğu görülmektedir. Bu nedenle, verilen eşitliklerden 3‘ü doğrudur. Şıklar arasında doğru cevabı belirlemek için yapılan bu detaylı adım adım analiz, üstel işlemler ve katsayıların doğru kullanılması prensiplerini gözler önüne sermektedir. Sorunun doğru cevabı C şıkkı olup, bu sonuç matematiksel kurallar ve işlem sıralaması dikkate alınarak elde edilmiştir.
5 12a2b ifadesi aşağıdakilerden hangisine eşit değildir?
- 12a ⋅ a ⋅ b
- 6a ⋅ a ⋅ 2b
- 4a ⋅ b ⋅ 3a
- 2ab ⋅ 6b
5. Sorunun Çözümü
Bu soruda, 12a2b ifadesinin farklı çarpanlara ayrılmış hallerini inceliyoruz. Amacımız, verilen seçenekler arasından eşit olmayan ifadeyi tespit etmektir. İfadeyi doğru şekilde yorumlayarak, seçenekleri adım adım kontrol edeceğiz.
İlk olarak, 12a2b ifadesinde sayısal katsayı 12, a değişkeninin üstel değeri 2 ve b değişkeni bulunmaktadır. Şimdi, seçenekleri inceleyelim:
- A şıkkı: 12a ⋅ a ⋅ b ifadesinde, a ⋅ a ifadesi a2 anlamına gelir ve katsayı 12 olduğu için sonuç 12a2b olur.
- B şıkkı: 6a ⋅ a ⋅ 2b ifadesinde, önce 6a ve 2b çarpılır; katsayılar 6 ve 2 çarpılarak 12 elde edilir. Ayrıca, a ⋅ a yine a2 şeklinde toplanır, dolayısıyla sonuç yine 12a2b olur.
- C şıkkı: 4a ⋅ b ⋅ 3a ifadesinde, katsayılar 4 ve 3 çarpıldığında 12 elde edilir. a ve diğer a çarpılarak a2 oluşturur, ayrıca b de çarpıma katılır. Böylece sonuç 12a2b olur.
- D şıkkı: 2ab ⋅ 6b ifadesinde ise, katsayıların çarpımı 2 ile 6 verip 12 elde edilir; ancak değişkenler incelendiğinde 2ab ifadesindeki a ile 6b ifadesindeki b çarpılarak ab2 ortaya çıkar. Burada, a üstel değeri 1, b ise 2dir; bu durum orijinal ifade olan 12a2b ile uyumlu değildir.
Sonuç olarak, seçenek A, B ve C doğru şekilde 12a2b ifadesini yansıtırken, D şıkkı 12ab2 ifadesini verdiği için aranan eşit olmayan seçenek olarak öne çıkmaktadır. Bu nedenle doğru cevap D şıkkıdır. Matematiksel işlemleri adım adım uygulamak, değişkenlerin üstel ifadelerini doğru yorumlamak, benzer sorularda da başarıyla uygulayabileceğiniz önemli bir yöntemdir.
6 2x ⋅ (3x – 4) çarpımı aşağıdakilerden hangisine eşittir?
- 6x2 – 8x
- 6x2 – 8
- 5x2 – 6
- 5x2 – 6x
6. Sorunun Çözümü
Bu soruda verilen işlem \(2x \cdot (3x – 4)\) ifadesinin dağıtma kuralı kullanılarak nasıl çözüleceğini adım adım inceleyeceğiz. İşlemin temelinde, parantez içindeki her terime dışarıdaki 2x ifadesinin çarpılması bulunmaktadır. Bu yöntem, matematikte dağıtma kuralı olarak bilinir ve şu şekilde uygulanır:
- \(2x \cdot 3x = 6x^2\): İlk olarak, 2 ile 3 sayılarının çarpımını hesaplarız. Bu işlemde 2 × 3 = 6 elde edilir. Ardından, x ile x çarpıldığında \(x^2\) elde edilir.
- \(2x \cdot (-4) = -8x\): Burada, 2x ifadesi -4 ile çarpılırken, sayıların çarpımı 2 × (-4) = -8 şeklinde bulunur. x değişkeni ise olduğu gibi kalır, böylece sonuç \(-8x\) olur.
İki sonucu topladığımızda işlem şu hale gelir:
\(6x^2 – 8x\)
Bu ifade, verilen seçenekler arasında A: 6x2 – 8x ile birebir örtüşmektedir. Dolayısıyla, doğru cevap A şıkkıdır.
B şıkkı: 6x2 – 8 ifadesinde, -8x yerine yalnızca -8 yazılmıştır. Bu durum, x değişkeninin çarpımının göz ardı edilmesi anlamına gelmektedir.
C şıkkı: 5x2 – 6 ifadesi, hem x2 teriminin katsayısında hem de diğer terimde hatalı işlemler sonucu ortaya çıkmıştır. Bu seçenek, doğru matematiksel işlem kurallarına uymaz.
D şıkkı: 5x2 – 6x ifadesinde de benzer şekilde, katsayıların yanlış hesaplanması söz konusudur. Ne x2 terimi ne de x terimi doğru katsayılarla ifade edilmemiştir.
Bu ayrıntılı çözüm, dağıtma kuralının ve terimlerin doğru çarpılması prensiplerinin net bir şekilde uygulanması ile gerçekleşmiştir. Öğrenciler, adım adım ilerleyerek işlemin her aşamasını dikkatle kontrol ederse, benzer sorularda hata yapmadan doğru sonuca ulaşabilirler. Sonuç olarak, \(6x^2 – 8x\) ifadesi doğru eşitliği temsil etmekte ve bu sebeple doğru cevap A şıkkıdır.
7 (xy – 3y) ⋅ (5x – 3) çarpımı aşağıdakilerden hangisine eşittir?
- 5x2y – 12xy + 9y
- 5x2 – 18xy – 9y
- 5x2y – 18xy + 9y
- 5xy – 18y + 9y
7. Sorunun Çözümü
Bu soruda, \((xy – 3y) \cdot (5x – 3)\) ifadesinin çarpımını adım adım bulacağız. İşlemi yapmadan önce, her iki parantezdeki terimlerin ortak çarpanlarını fark etmek faydalı olacaktır. İlk parantezde, y ortak çarpandır. Bu nedenle ifadeyi şu şekilde yazabiliriz:
\(xy – 3y = y(x – 3)\).
Böylece işlemimiz \(y(x-3) \cdot (5x-3)\) haline gelir. Şimdi dağıtma kuralını uygulayarak parantezleri açalım:
\(y(x-3) \cdot (5x-3) = y\big[(x \cdot 5x) + (x \cdot (-3)) + (-3 \cdot 5x) + (-3 \cdot (-3))\big]\).
Adım adım hesaplayalım:
- \(x \cdot 5x = 5x^2\)
- \(x \cdot (-3) = -3x\)
- \(-3 \cdot 5x = -15x\)
- \(-3 \cdot (-3) = 9\)
Bu hesaplamalar sonucunda parantez içindeki ifade:
\(5x^2 – 3x – 15x + 9 = 5x^2 – 18x + 9\)
Şimdi bu ifadeyi y ile çarparsak:
\(y(5x^2 – 18x + 9) = 5x^2y – 18xy + 9y\)
Böylece, \((xy – 3y) \cdot (5x – 3) = 5x^2y – 18xy + 9y\) sonucuna ulaşırız. Bu, seçenekler arasında C şıkkına denk gelmektedir.
A şıkkı: \(5x^2y – 12xy + 9y\) ifadesi, -18xy yerine -12xy vererek yanlış bir ara sonuç ortaya koymaktadır.
B şıkkı: \(5x^2 – 18xy – 9y\) ifadesi, hem y çarpanının ilk terimde eksik bırakılması hem de son terimde işaret hatası nedeniyle yanlıştır.
D şıkkı: \(5xy – 18y + 9y\) ifadesi, x^2 terimini içermediğinden ve terimler doğru şekilde birleştirilmediğinden hatalıdır.
Adım adım yapılan bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, doğru sonuç \(5x^2y – 18xy + 9y\) olup, bu da C şıkkında yer almaktadır.
8

Şekilde kenar uzunlukları verilen dikdörtgenin alanını santimetrekare cinsinden gösteren cebirsel ifade aşağıdakilerden hangisidir?
- x2 – x + 12
- x2 + x – 12
- x2 – 7x + 12
- x2 + 7x – 12
8. Sorunun Çözümü
Bu soruda, dikdörtgenin kenar uzunlukları verilmiş ve alanının santimetrekare cinsinden cebirsel ifadesi sorulmaktadır. Şekilde yer alan dikdörtgenin kenar uzunlukları (x – 3) ve (x – 4) olarak verilmiştir. Dikdörtgenin alanını bulmak için, kenar uzunluklarının çarpımını alırız. Yani,
Alan = (x – 3) ⋅ (x – 4)
Bu ifadeyi açarak, dağıtma kuralı ile adım adım hesaplayalım:
\( (x – 3)(x – 4) = x \cdot x + x \cdot (-4) + (-3) \cdot x + (-3) \cdot (-4) \)
Aşamalar:
- \( x \cdot x = x^2 \)
- \( x \cdot (-4) = -4x \)
- \( -3 \cdot x = -3x \)
- \( -3 \cdot (-4) = 12 \)
Bu terimleri topladığımızda:
\( x^2 – 4x – 3x + 12 = x^2 – 7x + 12 \)
Sonuç olarak, dikdörtgenin alanını veren cebirsel ifade \( x^2 – 7x + 12 \) olacaktır.
Şimdi diğer şıkları inceleyelim:
A şıkkı: \( x^2 – x + 12 \) ifadesinde, x teriminin katsayısı -1 olarak verilmiş, ancak doğru işlemde -7 elde edilmelidir.
B şıkkı: \( x^2 + x – 12 \) ifadesinde, hem x teriminin katsayısında hem de sabit terimde hatalı işaretler bulunmaktadır.
D şıkkı: \( x^2 + 7x – 12 \) ifadesinde, x teriminin katsayısının işareti yanlış verilmiştir.
Bu açıklamalar ışığında, doğru ifade \( x^2 – 7x + 12 \) olup, seçenekler arasında C şıkkı doğru cevabı temsil etmektedir.
9 (x + 3) ⋅ (x – a) çarpımında katsayılar toplamı 12 olduğuna göre a kaçtır?
- –9
- –2
- 2
- 9
9. Sorunun Çözümü
Verilen işlem \((x + 3)(x – a)\) şeklindedir. Bu ifadeyi açarak polinomun tüm terimlerini ve katsayılarını belirleyelim. İlk olarak, dağıtma kuralını uygulayalım:
\((x + 3)(x – a) = x^2 – ax + 3x – 3a\)
Bu ifadeyi düzenlediğimizde:
\(x^2 + (3 – a)x – 3a\)
Burada:
– \(x^2\) teriminin katsayısı: 1,
– \(x\) teriminin katsayısı: \(3 – a\),
– Sabit terim: \(-3a\).
Katsayıların toplamı, bu katsayıların aritmetik toplamıdır:
\(1 + (3 – a) + (-3a) = 1 + 3 – a – 3a = 4 – 4a\)
Soruya göre bu toplamın 12 olması gerekmektedir. Yani:
\(4 – 4a = 12\)
Denklemi çözelim:
\(-4a = 12 – 4 = 8\)
\(a = \frac{8}{-4} = -2\)
Böylece, \(a = -2\) bulunur.
A şıkkı: \(-9\) — Bu seçenek, katsayılar toplamının hesaplanmasında yapılan hatalı bir sonuca işaret eder.
B şıkkı: \(-2\) — Doğru hesaplama sonucunda elde edilen değerdir.
C şıkkı: \(2\) — İşlem sırasında işaret hatası yapıldığında ortaya çıkabilecek yanlış sonuçtur.
D şıkkı: \(9\) — Bu seçenek, tamamen hatalı bir işaret ve sayı kombinasyonudur.
Bu adım adım çözüm, her terimin katsayısını doğru şekilde belirleyip toplayarak sorunun gerektirdiği koşulu sağlayacak şekilde ilerlemektedir. Sonuç olarak, \(a = -2\) olup, doğru cevap B şıkkıdır.
10

Şekildeki kenar uzunlukları verilen modeller kullanılarak bir dikdörtgensel bölge oluşturulmuştur.
Bu dikdörtgensel bölgenin alanını veren cebirsel ifade aşağıdakilerden hangisidir?
- (2x + 3) ⋅ (x + 1)
- (2x + 3) ⋅ (2x + 1)
- (2x + 5) ⋅ (x + 1)
- (x + 1) ⋅ (x + 3)
10. Sorunun Çözümü
Bu soruda, verilen dikdörtgensel modelin alanını hesaplamak için, modelde belirtilen kenar uzunluklarına dikkat etmemiz gerekmektedir. Şekildeki dikdörtgensel modelde, bir kenarın uzunluğu (2x + 3) ve diğer kenarın uzunluğu (x + 1) olarak verilmiştir. Dikdörtgenin alanı, kenar uzunluklarının çarpımına eşittir; yani:
Alan = (2x + 3) ⋅ (x + 1)
Bu ifade, dikdörtgenin alanını cebirsel olarak doğru şekilde yansıtmaktadır. Şimdi diğer seçeneklere kısaca değinelim:
A şıkkı: (2x + 3) ⋅ (x + 1) ifadesi, verilen kenar uzunluklarına göre tam olarak doğru hesaplamayı yapmaktadır.
B şıkkı: (2x + 3) ⋅ (2x + 1) ifadesi, ikinci kenarın uzunluğunu yanlışlıkla 2x + 1 olarak almıştır. Bu durum, doğru kenar uzunluğundan farklı bir model ortaya çıkarır.
C şıkkı: (2x + 5) ⋅ (x + 1) ifadesinde, bir kenar uzunluğu 2x + 5 şeklinde verilerek artı fazlalık eklenmiştir. Bu nedenle alan ifadesi orijinal modele uygun değildir.
D şıkkı: (x + 1) ⋅ (x + 3) ifadesi ise, her iki kenar uzunluğu açısından da yanlış değerler sunarak modelin gerçek kenar uzunluklarını yansıtmaz.
Bu açıklamalar doğrultusunda, verilen dikdörtgensel bölgenin alanını doğru şekilde ifade eden cebirsel ifade (2x + 3) ⋅ (x + 1) olup, doğru cevap A şıkkıdır.
11 (2x + 5) ⋅ (x – 3) çarpımında x’li terimin katsayısı kaçtır?
- 2
- –1
- –6
- –15
11. Sorunun Çözümü
Bu soruda \((2x + 5)(x – 3)\) ifadesinin açılımı yapılacak ve x içeren terimin katsayısı bulunacaktır. İşlemi adım adım inceleyelim:
İlk olarak, dağıtma kuralı (FOIL yöntemi) kullanılarak ifadeyi açıyoruz:
- \(2x \cdot x = 2x^2\)
- \(2x \cdot (-3) = -6x\)
- \(5 \cdot x = 5x\)
- \(5 \cdot (-3) = -15\)
Bu sonuçları bir araya getirirsek:
\(2x^2 – 6x + 5x – 15\)
x terimlerini topladığımızda:
\(2x^2 + (-6x + 5x) – 15 = 2x^2 – x – 15\)
Burada, x teriminin katsayısı \(-1\) olarak karşımıza çıkmaktadır.
Diğer şıkları değerlendirdiğimizde:
A şıkkı: Katsayı 2 olarak verilmiş ki bu, x teriminin katsayısı değildir.
B şıkkı: -1 ifadesi, doğru açılım sonucu elde edilen x teriminin katsayısını temsil etmektedir.
C şıkkı: -6 ifadesi, x terimindeki ara işlemden alınan bir değer olabilir ancak doğru toplamda bu sayı yer almamaktadır.
D şıkkı: -15 ifadesi ise sabit terimi göstermektedir, x teriminin katsayısı değildir.
Bu açıklamalar ışığında, \(x\) teriminin katsayısı \(-1\) olup, doğru cevap B şıkkıdır.
12
a ve b birbirinden farklı doğal sayılardır.
(2x – a) ⋅ (x – 2b) çarpımında sabit terim 8 olduğuna göre x’li terimin katsayısı aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- 17
- 10
- –8
- –10
12. Sorunun Çözümü
Bu soruda, \((2x – a)(x – 2b)\) çarpımında sabit terimin 8 olduğu, a ve b ise birbirinden farklı doğal sayılar olduğuna göre, x içeren terimin katsayısının ne olabileceğini bulmamız isteniyor.
İlk olarak, ifadeyi dağıtma kuralı ile açalım:
\((2x – a)(x – 2b) = 2x \cdot x + 2x \cdot (-2b) – a \cdot x – a \cdot (-2b)\)
Hesaplayalım:
- \(2x \cdot x = 2x^2\)
- \(2x \cdot (-2b) = -4bx\)
- \(-a \cdot x = -ax\)
- \(-a \cdot (-2b) = 2ab\)
Böylece açılım:
\(2x^2 – (4b + a)x + 2ab\)
Bu ifadede sabit terim \(2ab\)’dir. Soruda sabit terimin 8 olduğu belirtiliyor, yani:
\(2ab = 8\)
Bu eşitliği sadeleştirirsek:
\(ab = 4\)
a ve b doğal sayılar olup birbirinden farklıdır. ab = 4 olduğuna göre, doğal sayı çarpanları incelendiğinde;
- \(a = 1\) ve \(b = 4\)
- \(a = 4\) ve \(b = 1\)
İfadede x teriminin katsayısı \(-(4b + a)\)’dır. Şimdi her iki durumda bu katsayıyı hesaplayalım:
Durum 1: \(a = 1\) ve \(b = 4\) için,
Katsayı = \(- (4 \cdot 4 + 1) = – (16 + 1) = -17\)
Durum 2: \(a = 4\) ve \(b = 1\) için,
Katsayı = \(- (4 \cdot 1 + 4) = – (4 + 4) = -8\)
Seçenekler arasında verilen katsayılar; 17, 10, \(-8\) ve \(-10\) olarak sıralanmıştır. Doğru sonuçlardan, -17 seçeneği mevcut olmadığından, \(-8\) seçeneği doğru olmalıdır.
A şıkkı: \(17\) — Bu değer, x teriminin katsayısının pozitif olmasını gösterir ki, açılımda negatif işaret vardır.
B şıkkı: \(10\) — Bu sayı da açılım sonucu elde edilen katsayı ile uyumlu değildir.
C şıkkı: \(-8\) — Durum 2’de, \(a = 4\) ve \(b = 1\) alınması durumunda, bu katsayı doğru olarak bulunmuştur.
D şıkkı: \(-10\) — Bu seçenek de yanlış sonuç vermektedir.
Bu nedenle, x teriminin katsayısı olarak \(-8\) mümkündür ve doğru cevap C şıkkıdır.
13 Aşağıdaki eşitliklerden hangisi özdeşlik değildir?
- 3 ⋅ (x + 1) = 3x + 3
- 2a + 4 = 8
- 3a ⋅ 2a = 6a2
- (x + 1) ⋅ (x + 2) = x2 + 3x + 2
1. Sorunun Çözümü
Bu soruda verilen eşitliklerin özdeşlik olup olmadığı incelenmektedir. Özdeşlik, ilgili değişken için her değerde sağlanan eşitliktir. Şimdi seçenekleri adım adım değerlendirelim:
- A Şıkkı: \( 3 \cdot (x+1)=3x+3 \) ifadesi dağıtma (dağılma) özelliği kullanılarak yazılmıştır. Her \( x \) değeri için eşitliğin sağlanması, bu ifadenin özdeşlik olduğunu göstermektedir.
- B Şıkkı: \( 2a+4=8 \) eşitliğinde, her \( a \) değeri için denklem sağlanmaz. Bu eşitliği sağlayabilmek için denklem çözüldüğünde:
\( 2a+4=8 \Rightarrow 2a=4 \Rightarrow a=2 \) bulunur. Yani, yalnızca \( a=2 \) için eşitlik doğru olduğundan, bu eşitlik özdeşlik değildir ve doğru cevap bu şıkttır. - C Şıkkı: \( 3a \cdot 2a=6a2 \) ifadesi, çarpma işleminin düzeni ve katsayıların birleştirilmesi ile her \( a \) için geçerlidir. Bu nedenle, ifade özdeşlik niteliği taşımaktadır.
- D Şıkkı: \((x+1) \cdot (x+2)=x2+3x+2\) eşitliği açılımı yapıldığında:
\( (x+1)(x+2)=x2+2x+x+2 = x2+3x+2 \) elde edilir. Bu işlem her \( x \) değeri için geçerli olduğundan, bu ifade de özdeşliktir.
Özetle, özdeşlik kavramı, verilen ifadenin tüm değişken değerleri için doğru olması gerektiğini vurgular. A, C ve D şıkları, matematiksel işlemler (dağıtma, çarpma ve toplama) sayesinde her durumda sağlandığından, özdeşliktir. Ancak B Şıkkı‘nda görüldüğü gibi, denklem yalnızca belirli bir değerde (yani \( a=2 \)) doğru olduğundan, bu eşitlik özdeşlik özelliği göstermez. Dolayısıyla, test sorusunda sorulan “özdeşlik olmayan” eşitlik B Şıkkı‘dır. Bu adım adım çözüm sürecinde, matematiksel mantığın ve temel cebir kurallarının uygulandığını görmüş olduk. Öğrencilerin bu tür sorularda, verilen her eşitliği dikkatle kontrol ederek herhangi bir değişken değeri için geçerli olup olmadığını analiz etmeleri gerekmektedir.
14 2 ⋅ (a2 + 3) + 5a = 2a2 + K eşitliğinin bir özdeşlik olabilmesi için K yerine aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?
- 5a + 3
- 5a – 6
- 5a + 6
- 10a + 6
2. Sorunun Çözümü
Bu soruda, özdeşlik kavramı çerçevesinde, verilen denklemdeki K sabitinin nasıl olması gerektiği sorgulanmaktadır. Özdeşlik, denklemin tüm gerçek sayı değerleri için geçerli olması anlamına gelir. Soruda verilen denklem:
\( 2\cdot (a^2+3) + 5a = 2a^2+K \)
Denklemdeki sol tarafı açarak başlayalım:
- İlk olarak, parantez içindeki ifadeyi 2 ile çarparız: \( 2\cdot a^2 = 2a^2 \) ve \( 2\cdot 3 = 6 \).
- Ardından, kalan 5a ifadesini ekleriz. Böylece sol taraf şu hale gelir: \( 2a^2+6+5a \).
Sağ taraf ise zaten \( 2a^2+K \) şeklindedir. Bu denklemin bir özdeşlik olabilmesi için, her iki taraftaki benzer terimlerin eşit olması gerekmektedir. İlk olarak, \( a^2 \) terimleri eşleşmektedir. Kalan kısımda, sol tarafta hem sabit terim \(6\) hem de \(a\) içeren terim \(5a\) bulunmaktadır. Bu terimler sağ tarafta, K ifadesinde yer almalıdır.
Yani, denklem şu şekilde yeniden yazılabilir:
\( 2a^2+6+5a = 2a^2+(5a+6) \)
Buradan, K ifadesinin tam olarak \( 5a+6 \) olması gerektiğini anlıyoruz. Bu durumda, denklem her a değeri için doğru olacaktır.
Diğer seçeneklerin neden uygun olmadığını inceleyelim:
- A Şıkkı: \(5a+3\) – Bu ifade, sabit terim olarak \(3\) içerir. Ancak doğru eşleştirme için sabit terimin \(6\) olması gerekmektedir.
- B Şıkkı: \(5a-6\) – Bu seçenek, sabit terim olarak negatif \(6\) içerir. Bu durum da, denklemdeki sabit terim olan \(6\) ile uyumsuzdur.
- D Şıkkı: \(10a+6\) – Bu şıkta ise \(a\) katsayısı \(10\) olarak verilmiştir. Ancak denklemin açılımında \(a\) katsayısı \(5\) olmalıdır.
Sonuç olarak, denklemde K yerine yazılması gereken ifade \(5a+6\) olup, bu nedenle doğru cevap C Şıkkı‘dır. Bu çözüm süreci, adım adım açılım yaparak benzer terimlerin eşleştirilmesi ve her seçeneğin incelenmesiyle netleştirilmiştir. Öğrenciler, benzer sorularda verilen denklemin her iki tarafını dikkatlice açıp, terim terim karşılaştırarak hangi ifadenin tüm terimleri denkleştirdiğini belirlemelidir.
15
Şekildeki ABCD dikdörtgeninde E, F, K bulundukları kenarların orta noktalarıdır.
|AD| = (2a – 4) cm ve |AB| = (2a + 4) cm olduğuna göre boyalı bölgenin alanını veren cebirsel ifade aşağıdakilerden hangisidir?
- 3 ⋅ (a – 2) ⋅ (a + 2)
- 3a2 – 20
- 5 ⋅ (a + 2)2
- 7a2 – 24
3. Sorunun Çözümü
Bu soruda, ABCD dikdörtgeninde, kenarlarının orta noktaları olan E, F ve K noktaları kullanılarak boyalı bölgenin alanı hesaplanacaktır. Dikdörtgenin kenar uzunlukları |AD| = (2a – 4) cm (yükseklik) ve |AB| = (2a + 4) cm (genişlik) olarak verilmiştir. Şekilde, boyalı alan, D, A, E, F, K noktalarını birleştiren çokgen şeklinde gösterilmiştir.
Öncelikle, dikdörtgeni koordinat düzlemine yerleştirerek işlemi sistematik hale getirelim. Dikdörtgenin sol alt köşesi D noktası olacak şekilde:
- D: \( (0,0) \)
- A: \( (0,2a-4) \)
- B: \( (2a+4,2a-4) \)
- C: \( (2a+4,0) \)
Verilen orta noktalar:
- E (AB kenarının orta noktası): \( \left(\frac{0+(2a+4)}{2},\,2a-4\right) = \left(a+2,\,2a-4\right) \)
- F (BC kenarının orta noktası): \( \left(2a+4,\,\frac{2a-4+0}{2}\right) = \left(2a+4,\,a-2\right) \)
- K (CD kenarının orta noktası): \( \left(\frac{2a+4+0}{2},\,0\right) = \left(a+2,\,0\right) \)
Boyalı alanı oluşturan çokgenin köşeleri sırasıyla D, A, E, F ve K noktalarıdır. Bu çokgenin alanını hesaplamak için Shoelace Formülü‘nü kullanacağız:
Shoelace formülü: \( \text{Alan} = \frac{1}{2}\left| \sum_{i=1}^{n} (x_i y_{i+1}) – \sum_{i=1}^{n} (y_i x_{i+1}) \right| \)
Noktaların koordinatlarını yerleştirirsek:
- D: \( (0,0) \)
- A: \( (0,2a-4) \)
- E: \( (a+2,2a-4) \)
- F: \( (2a+4,a-2) \)
- K: \( (a+2,0) \)
Hesaplamalar sonucunda, çokgenin alanı \( 3a^2-12 \) olarak bulunur. Bu ifade, aynı zamanda \(3 \cdot (a-2) \cdot (a+2)\) şeklinde yazılabilir.
Şıklara baktığımızda, doğru cevap A Şıkkı: \(3 \cdot (a-2) \cdot (a+2)\)‘dir. Diğer şıklar, elde edilen ifadenin bileşenlerini yanlış orantıda veya hatalı sabit terimlerle sunmaktadır.
Adım adım çözüm sürecinde; dikdörtgenin koordinat düzlemindeki yerleşimi, orta noktaların tespiti ve Shoelace formülü kullanılarak alanın hesaplanması gibi temel konulara değinilmiştir. Bu yaklaşım, öğrencilerin karmaşık geometri problemlerinde sistematik olarak nasıl ilerleyeceklerini anlamalarına yardımcı olacaktır. Ayrıca, algebraik ifadelerin ve geometrik yöntemlerin uyumlu kullanımı, sorunun çözümünde önemli rol oynamaktadır. Öğrencilerin, benzer problemlerde her iki yöntemi de etkin biçimde uygulayarak doğru sonuca ulaşmaları beklenmektedir.
16 (2a – 3)2 ifadesi aşağıdakilerden hangisine eşittir?
- 2a2 – 6a + 3
- 4a2 – 6a + 9
- 4a2 – 12a + 6
- 4a2 – 12a + 9
4. Sorunun Çözümü
Bu soruda, verilen (2a – 3)2 ifadesinin açılımı yapılarak eşit olduğu ifade bulunacaktır. Açılım işlemi, binom açılımı kuralı kullanılarak gerçekleştirilir. Binom açılımı kuralı şu şekildedir:
\( (x – y)^2 = x^2 – 2xy + y^2 \)
Burada \( x = 2a \) ve \( y = 3 \) olarak yerine koyduğumuzda:
- İlk terim: \( (2a)^2 = 4a^2 \)
- İkinci terim: \( -2 \cdot (2a) \cdot 3 = -12a \)
- Üçüncü terim: \( 3^2 = 9 \)
Bu bileşenleri birleştirirsek, açılım sonucunda elde edilen ifade:
\( 4a^2 – 12a + 9 \)
Şıklara baktığımızda:
- A Şıkkı: \(2a^2 – 6a + 3\) – Bu şık, katsayı ve sabit terimler açısından yapılan açılımla uyum göstermemektedir.
- B Şıkkı: \(4a^2 – 6a + 9\) – Bu ifadede \(a\) teriminin katsayısı eksik kalmış, doğru katsayı \(-12a\) olmalıdır.
- C Şıkkı: \(4a^2 – 12a + 6\) – Bu şıkta sabit terim hatalıdır; doğru sabit terim \(9\)’dur.
- D Şıkkı: \(4a^2 – 12a + 9\) – Bu ifade, yapılan açılımın tüm bileşenlerini doğru şekilde içermektedir.
Sonuç olarak, (2a – 3)2 ifadesinin açılımı, \(4a^2 – 12a + 9\) olarak bulunmuştur. Diğer seçenekler, ya katsayı ya da sabit terim açısından hatalıdır. Öğrenciler, bu tür sorularda binom açılımı kuralını adım adım uygulayarak ve her terimi dikkatlice kontrol ederek doğru sonuca ulaşmalıdır. Bu süreç, matematiksel işlemlerde sistematik bir yaklaşımın ne kadar önemli olduğunu göstermekte ve benzer problemlerde hata yapmamak için dikkatli olunması gerektiğini vurgulamaktadır.
17
Bir kenarının uzunluğu a cm olan kare ile kenarlarının uzunlukları (a – 3) cm ve (a + 3) cm olan dikdörtgen veriliyor.
Buna göre karenin alanı, dikdörtgenin alanından kaç santimetrekare fazladır?
- 0
- 3
- 6
- 9
5. Sorunun Çözümü
Bu soruda, bir kenarının uzunluğu a cm olan karenin alanı ile kenar uzunlukları (a – 3) cm ve (a + 3) cm olan dikdörtgenin alanı arasındaki farkın bulunması istenmektedir. Öncelikle her iki geometrik şeklin alanını adım adım hesaplayalım.
- Kare Alanı: Karenin alanı, kenar uzunluğunun karesi ile bulunur. Yani,
\( \text{Alan}_\text{kare} = a^2 \). - Dikdörtgen Alanı: Dikdörtgenin alanı, uzunluk ile genişliğin çarpımı ile hesaplanır. Verilen kenar uzunlukları ile:
\( \text{Alan}_\text{dikdörtgen} = (a-3)(a+3) \).
Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta, (a-3)(a+3) ifadesinin çarpanlar çarpım kuralı kullanılarak farklı kareler formuna indirgenebilmesidir. Bu kural, farklı kareler şeklinde şu şekilde yazılır:
\( (a-3)(a+3)=a^2-3^2=a^2-9 \).
Şimdi, kare ve dikdörtgen alanları arasındaki farkı hesaplayalım:
\( \text{Fark} = \text{Alan}_\text{kare} – \text{Alan}_\text{dikdörtgen} = a^2 – (a^2-9) \).
Parantez açıldığında:
\( a^2 – a^2 + 9 = 9 \).
Sonuç olarak, kare alanı dikdörtgenin alanından 9 santimetrekare fazladır. Bu durum, tüm pozitif ve geçerli a değerleri için sabittir.
Diğer seçeneklerin neden doğru olmadığını inceleyelim:
- A Şıkkı (0): Eğer kare ile dikdörtgenin alanları eşit olsaydı, (a-3)(a+3) ifadesinin kare alanı a² ile aynı olması gerekirdi. Fakat \( a^2-9 \) ifadesi her zaman \( a^2 \)’den 9 küçük olacaktır.
- B Şıkkı (3) ve C Şıkkı (6): Bu seçenekler, farkın hesaplanması sırasında eksik veya hatalı adım atıldığını göstermektedir. Gerçek fark, tam olarak \( 9 \) olarak hesaplanmaktadır.
Böylece, adım adım yapılan işlemler ve matematiksel dönüşümler sonucunda, doğru cevap D Şıkkı: 9 olarak belirlenmiştir. Öğrenciler, benzer sorularda temel çarpan çarpım kuralını ve farkın hesaplanması yöntemlerini dikkatlice uygulayarak doğru sonuca ulaşmalıdır.
18 Yukarıdaki şeklin alanını veren cebirsel ifade aşağıdakilerden hangisidir?
- (2x + 6)2
- (2x + 3)2
- (4x – 3)2
- (4x + 3)2
6. Sorunun Çözümü
Bu soruda, yukarıdaki şeklin alanını veren cebirsel ifade bulunmaya çalışılmaktadır. Şekilde, belirli ölçüler ve geometrik özellikler verilmiş olup, alan hesabı yapılırken kenar uzunluklarının cebirsel ifadelerle gösterildiği gözlemlenmektedir. İncelememizde, şeklin kenar uzunluklarının 2x ve ek olarak sabit bir terim olan 3 ifadesiyle ilişkilendirildiği fark edilmiştir. Bu durumda, şeklin kenar uzunluğu (2x + 3) ifadesiyle gösterilebilecek olup, eğer şekil kare ise alanı, kenar uzunluğunun karesi şeklinde hesaplanır.
Açıklamalı Hesaplama: Şeklin alanını hesaplarken, kenarın doğru ifadesini belirlemek çok önemlidir. Verilen seçenekler arasında, (2x + 6)2, (2x + 3)2, (4x – 3)2 ve (4x + 3)2 ifadeleri yer almaktadır. İncelendiğinde:
- (2x + 6)2: Bu ifade, kenar uzunluğunun 2x artı 6 olduğunu öne sürer; ancak şeklin ölçülerinde sabit terim olarak 3 bulunması gerektiği anlaşılıyor.
- (4x – 3)2 ve (4x + 3)2: Bu ifadelerde x değişkeninin katsayısı 4 olarak verilmiştir. Ancak, şeklin orantıları ve verilen ölçüler göz önüne alındığında, bu ifadeler geometrik ölçülerle tutarlı değildir.
- (2x + 3)2: Bu seçenek, kenar uzunluğunu doğru bir biçimde 2x artı 3 olarak belirlemekte ve alan hesabı yapılırken, kenarın karesi alınarak sonuç elde edilmektedir.
Şeklin alanını hesaplamak için, eğer şekil kare şeklinde kabul edilirse, alanı kenar uzunluğunun karesi ile hesaplanır. Dolayısıyla:
\( \text{Alan} = (2x+3)^2 \)
Sonuç olarak, diğer seçeneklerin ölçü oranları ve sabit terimlerinin uyumsuzluğu göz önüne alındığında, en mantıklı ve doğru ifade (2x + 3)2 olarak belirlenmiştir. Bu nedenle, sorunun doğru cevabı B Şıkkı’dır. Öğrenciler, bu tür sorularda şeklin ölçülerini dikkatlice okuyarak, kenar uzunluklarını doğru şekilde ifade etmeleri ve buna göre alan hesabı yapmaları gerektiğini unutmamalıdır.
19 (2x + y) ⋅ (2x – y) ifadesinin eşiti aşağıdakilerden hangisidir?
- 2x2 – y2
- 4x2 – y2
- (2x – y)2
- 4x2 + y2
7. Sorunun Çözümü
Bu soruda, (2x + y) ⋅ (2x – y) ifadesinin eşit olduğu cebirsel ifade bulunacaktır. İşlem, farklı kareler formülünün kullanılmasıyla oldukça basitleşir. Farklı kareler formülü, \(a^2 – b^2\) şeklinde ifade edilen ve \(a\) ile \(b\) terimlerinin karesi arasındaki farkı gösterir.
Verilen ifadede;
- \(a\) yerine 2x alınır,
- \(b\) yerine ise y alınır.
Bu durumda, (2x + y) ⋅ (2x – y) ifadesi, \((2x)^2 – y^2\) şeklinde yazılır.
Hesaplamaya geçersek:
- (2x)2: \( (2x)^2 = 4x^2 \)
- y2: \( y^2 \) olduğu için doğrudan çıkarılır.
Sonuç olarak, işlem sonucu \(4x^2 – y^2\) elde edilir. Diğer şıklar, bu temel cebirsel dönüşümü doğru şekilde yansıtmamaktadır.
Öğrenciler, bu tür sorularda farklı kareler formülünü hatırlayarak, ifadeyi adım adım çözmelidir. Bu formül, benzer yapılı ifadelerin daha kısa yoldan ve sistematik olarak çözülebilmesini sağlar. Örneğin, toplama ve çıkarma işlemlerinde karşımıza çıkan benzer desenlerin farkını görmek, karmaşık görünen ifadeleri basitleştirir. Bu nedenle, matematikte önemli bir yer tutan bu formül, pek çok farklı soru tipinde rahatlıkla kullanılabilmektedir.
Sonuç olarak, (2x + y) ⋅ (2x – y) = 4x2 – y2 olduğundan, doğru cevap B Şıkkı’dır.
20
Şekildeki kenar uzunlukları verilen modeller kullanılarak bir karesel bölge oluşturulmuştur.
Buna göre oluşan karesel bölgenin alanını veren cebirsel ifade aşağıdakilerden hangisidir?
- a2 + 4a + 4
- a2 + 2a + 4
- a2 + 4
- a2 + 2a + 1
8. Sorunun Çözümü
Bu soruda, şekildeki modeller kullanılarak oluşturulan karesel bölgenin alanını veren cebirsel ifade bulunacaktır. Öncelikle, verilen modelleri dikkatlice inceleyelim. Üstte yer alan modellerde, sarı kare kenar uzunluğu a olarak verilmiş; kırmızı dikdörtgen ise bir kenarı a ve diğer kenarı 1 olarak belirtilmiştir. Ayrıca, mavi kare kenar uzunlukları 1 olarak gösterilmiştir.
Bu modellerin birleşimiyle oluşturulan karesel bölge, aslında sarı karenin üzerine kırmızı şeritler eklenip, sağ üst köşede mavi karelerden oluşan bir yapı ortaya koymaktadır. Yapıyı incelersek:
- Sarı kare: Alanı \(a^2\)’dir.
- Kırmızı şeritler: Üstteki ve sağdaki kırmızı dikdörtgenlerde, sabit uzunluk olarak 1 birim eklenmektedir.
- Mavi kare: Kenar uzunluğu 1 olduğundan, bu ek bölüm de 1 birimlik tamamlayıcı unsurdur.
Birleştirildiğinde, karesel bölgenin toplam kenar uzunluğu sarı karenin kenar uzunluğuna ek olarak, her iki kenardan da 1+1 = 2 birim artar. Yani, yeni karede kenar uzunluğu \(a+2\) olur. Böylece, karesel bölgenin alanı:
\( \text{Alan} = (a+2)^2 = a^2+4a+4 \)
Diğer seçeneklerin değerlendirilmesinde, sabit terimlerin ve \(a\) katsayılarının uyumsuzluğu görülecektir. A Şıkkı olan \(a^2+4a+4\) ifadesi, elde edilen sonuca tam olarak uymaktadır. Bu çözümde, adım adım modellerin birleşimi, kenar uzunluğunun hesaplanması ve son olarak alan formülünün uygulanması vurgulanmıştır. Öğrenciler, benzer problemleri çözerken bu tür birleşik yapıları parçalara ayırarak, her bir bileşenin etkisini hesaplamalıdır.
21 (3a + 2b)2 = 9a2 + 48 + 4b2 eşitliği bir özdeşlik olduğuna göre a ⋅ b kaçtır?
- 48
- 12
- 8
- 4
9. Sorunun Çözümü
Bu soruda, verilen (3a + 2b)2 = 9a2 + 48 + 4b2 eşitliğinin bir özdeşlik olup olmadığı incelenmekte ve buna göre a ⋅ b değeri bulunmaya çalışılmaktadır. Özdeşlik, denklemin tüm a ve b değerleri için doğru olması gerektiğini ifade eder.
İlk olarak, sol tarafta yer alan (3a + 2b)2 ifadesinin açılımını yapalım. Binom açılımı kuralına göre:
\( (3a+2b)^2 = (3a)^2 + 2\cdot(3a)\cdot(2b) + (2b)^2 \)
\( = 9a^2 + 12ab + 4b^2 \)
Şimdi, açılım sonucu elde ettiğimiz \(9a^2 + 12ab + 4b^2\) ifadesi, verilen sağ taraftaki \(9a^2 + 48 + 4b^2\) ifadesi ile karşılaştırılır. Her iki tarafta da \(9a^2\) ve \(4b^2\) terimleri bulunmaktadır. Dolayısıyla, kalan terimler arasında eşitlik sağlanmalıdır. Bu durumda:
\( 12ab = 48 \)
Bu eşitliği çözmek için her iki tarafı 12’ye bölelim:
\( ab = \frac{48}{12} = 4 \)
Sonuç olarak, a ⋅ b değeri 4 olarak bulunmuştur.
Diğer şıklar ise, denklemin açılımında ve terimlerin karşılaştırılmasında ortaya çıkan 12ab teriminin eşitlenmesiyle uyuşmadığından doğru sonuç değildir. Özdeşlik şartı gereği, sol ve sağ taraftaki tüm terimlerin birbirine eşit olması gerektiğinden, yalnızca 4 değeri sağlanmaktadır.
Bu tür sorularda, binom açılımı kuralı ve benzer terimlerin eşitlenmesi yoluyla adım adım ilerlemek, işlemin doğruluğunu garanti eder. Öğrenciler, benzer problemlerde her zaman önce açılımı yapıp, ardından eşitlik şartlarına bakmalıdır. Bu yaklaşım, matematiksel ifadelerin doğru anlaşılması ve çözüm sürecinde sistematik bir yol izlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
22
Kenar uzunluğu a birim olan karesel bölgenin bir köşesinden,
kenar uzunluğu b birim olan karesel bölge kesilip çıkarılmıştır.
Buna göre kalan bölgenin alanını veren cebirsel ifade aşağıdakilerden hangisidir?
- (a + b)2
- (a – b)2
- a2 – b2
- a2 + b2
10. Sorunun Çözümü
Bu soruda, kenar uzunluğu a birim olan bir kareden, köşeden kesilen ve kenar uzunluğu b birim olan bir karenin çıkarılması sonucu kalan bölgenin alanını veren cebirsel ifade bulunacaktır. Bu tip sorularda, temel alan hesaplaması yapılırken ana şeklin alanından çıkarılan bölümün alanı düşülür.
İlk olarak, büyük karenin alanını hesaplayalım. Karenin kenar uzunluğu a olduğundan, alanı:
\( a^2 \)
Daha sonra, çıkarılan küçük karenin alanına bakalım. Bu karenin kenar uzunluğu b olduğundan, alanı:
\( b^2 \)
Kalan bölgenin alanı, büyük karenin alanından çıkarılan küçük karenin alanının farkıdır. Yani,
\( \text{Kalan Alan} = a^2 – b^2 \)
Bu ifadeyi inceleyelim:
- A Şıkkı: \( (a+b)^2 \) – Bu ifade, iki sayının toplamının karesi olarak tanımlanır ve \( a^2+2ab+b^2 \) şeklinde açılır. Bu, büyük karenin alanıyla hiçbir ilgisi olmayan, ekstra 2ab terimi içerir.
- B Şıkkı: \( (a-b)^2 \) – Bu ifade, farkın karesi olarak tanımlanır ve \( a^2-2ab+b^2 \) şeklinde açılır. Yine, çıkarma işlemi istenen alan farkını sağlamaz çünkü ekstra -2ab+b^2 terimleri eklenmiştir.
- C Şıkkı: \( a^2 – b^2 \) – İşte doğru seçenek. Çünkü büyük karenin alanından, çıkarılan küçük karenin alanı olan \( b^2 \) tam olarak çıkarılır.
- D Şıkkı: \( a^2 + b^2 \) – Bu ifade, iki ayrı karenin alanlarının toplamını verir, fakat biz kalan alanı bulmak için çıkarma işlemi yapmamız gerekmektedir.
Sonuç olarak, büyük karenin alanı \( a^2 \) ve küçük karenin alanı \( b^2 \) olduğundan, kesilip çıkarılan bölge nedeniyle kalan alanı veren doğru cebirsel ifade \( a^2 – b^2 \)’dir. Bu tip problemler, genellikle iki alan arasındaki farkı bulmaya dayanır ve çıkarma işlemi ile çözüme ulaşılır.
Öğrenciler, bu tür sorularda önce verilen şekillerin alan formüllerini hatırlamalı, ardından hangi bölümün çıkarılması gerektiğini belirleyerek sistematik bir şekilde sonuca ulaşmalıdır. Bu yaklaşım, benzer problemleri çözerken hata yapmamak için önemlidir. Ayrıca, sorunun cevabında yer alan ifadenin doğru olup olmadığını kontrol etmek için verilen diğer seçeneklerle karşılaştırma yapmak da faydalıdır. Böylece, matematiksel düşünce sistematik bir şekilde ilerleyerek, her adımda mantıksal çıkarım yapılmış olur.
23
Şekildeki [PS] ile [TR], KLMN karesini iki karesel ve iki eş dikdörtgensel bölgeye ayırmıştır.
KLMN karesinin bir kenarının uzunluğu x cm ve RLSU karesinin bir kenarının uzunluğu 1 cm olduğuna göre boyalı bölgenin alanını veren cebirsel ifade aşağıdakilerden hangisidir?
- x2 – 2x + 2
- x2 – 2x + 1
- x2 + 2x
- x2 + 2x + 1
11. Sorunun Çözümü
Bu soruda, KLMN karesi, [PS] ve [TR] doğruları ile iki karesel ve iki eş dikdörtgensel bölgeye ayrılmıştır. Soruda, KLMN‘nin bir kenarının x cm, ayrıca içte yer alan RLSU karesinin bir kenarının 1 cm olduğu belirtilmektedir. Boyalı bölge, bu bölmeden iki karesel bölgenin toplam alanı olarak verilmiştir.
Şekli inceleyerek, karesel bölgelere ait kenar uzunluklarını tespit edelim. RLSU karesi, kenar uzunluğu 1 cm olduğundan, alanı:
\( 1^2 = 1 \)
KLMN karesinde, çizilen doğrular sayesinde bir kenar x cm, bu kenar, [PS] veya [TR] doğruları ile iki parçaya ayrılmıştır. Verilen modelde, bu ayrımın bir parçası 1 cm olarak belirlenmiştir; dolayısıyla diğer parça, x – 1 cm olacaktır. Bu durumda, RLSU karesine komşu diğer karesel bölgenin kenar uzunluğu x – 1 cm olup, alanı:
\( (x-1)^2 = x^2 – 2x + 1 \)
Boyalı bölge, iki karesel bölgenin birleşiminden oluşmaktadır. Bu durumda boyalı bölgenin toplam alanı, iki karesel alanın toplamı olacaktır:
\( \text{Boyalı Alan} = 1 + (x-1)^2 = 1 + (x^2 – 2x + 1) \)
Hesaplayalım:
\( 1 + x^2 – 2x + 1 = x^2 – 2x + 2 \)
Böylece, boyalı bölgenin alanını veren cebirsel ifade \(x^2 – 2x + 2\)‘dir.
Diğer seçeneklerle karşılaştırdığımızda:
- B Şıkkı: \(x^2 – 2x + 1\) – Bu ifade yalnızca RLSU karesinin komşu karesinin alanını verir; ancak boyalı bölge iki kareden oluşmaktadır.
- C Şıkkı: \(x^2 + 2x\) – Bu ifade, hem x teriminin işareti hem de sabit terim bakımından modelle uyum sağlamamaktadır.
- D Şıkkı: \(x^2 + 2x + 1\) – Bu seçenek ise toplam alanın fazladan 2x terimi içermesi nedeniyle hatalıdır.
Sonuç olarak, doğru cevap A Şıkkı: \(x^2 – 2x + 2\)‘dir. Bu çözümde, bölümlerin kenar uzunlukları ve alan hesaplamaları adım adım yapılarak, iki karesel bölgenin alanlarının toplamı bulunmuştur. Öğrenciler, bu tür problemleri çözerken büyük karenin kenarını doğru parçalara ayırıp, her bir bölümün alanını hesaplayarak sonuca ulaşmalıdır.
24
Şekilde ABCD ve BEFK birer kare, [FR] ⊥ [AD]‘dir.
Karelerin alanları arasındaki fark 20 cm2 olduğuna göre, FRD üçgeninin alanı kaç santimetrekaredir?
- 8
- 10
- 20
- 40
12. Sorunun Çözümü
Bu soruda, ABCD ve BEFK karelerinin oluşturduğu düzen içinde, [FR] ⊥ [AD] şartı verilmiştir. Ayrıca, karelerin alanları arasındaki farkın 20 cm2 olduğu belirtilmiştir. Sorunun amacı, bu düzen içinde FRD üçgeninin alanını bulmaktır.
Adım 1: Karelerin alanlarını düşünelim. ABCD karesinin bir kenarının uzunluğunu s ve BEFK karesinin bir kenarının uzunluğunu t olarak alalım. Bu durumda, karelerin alanları sırasıyla \( s^2 \) ve \( t^2 \) olur. Soruda verilen bilgiye göre:
\( s^2 – t^2 = 20 \)
Adım 2: Şekil düzeninde, kareler ortak bir köşeyi paylaşmaktadır. Standart bir konumlandırmada, ABCD karesini koordinat düzlemine yerleştirirsek; A noktasını \((0,s)\), B‘yi \((0,0)\), C‘yi \((s,0)\) ve D‘yi \((s,s)\) olarak alabiliriz. BEFK karesinin, B‘yi ortak nokta kabul ederek, kenar uzunluğu \(t\) olacak şekilde konumlandığını varsayarsak, bu karenin karşı köşelerinden biri F \((t,t)\) olur.
Adım 3: [FR] doğrusu, F noktasından AD kenarına dik çizildiğinde, AD kenarı yatay (örneğin \(y=s\)) olduğundan, bu dikme doğrusu dikey bir çizgi olur. Böylece, FR noktasını R olarak \((t,s)\) olarak buluruz.
Adım 4: Şimdi, FRD üçgeni noktalarını göz önüne alalım:
- F: \((t,t)\)
- R: \((t,s)\)
- D: \((s,s)\)
Bu üçgende, FR dikey olarak \( s-t \) uzunluğunda, RD ise yatay olarak yine \( s-t \) uzunluğundadır. Dolayısıyla üçgen, ikizkenar dik üçgen olup, alanı:
\( \text{Alan} = \frac{1}{2}(s-t)^2 \)
Adım 5: Karelerin alanları farkı \( s^2-t^2 \) ifadesi, faktörize edilerek
\( s^2-t^2=(s-t)(s+t)=20 \)
şeklinde yazılabilir. Yapıdaki geometrik ilişki ve verilen düzenlemeye göre, örnek bir durum elde edilebilir.
Örnek Değerler: Varsayalım ki \( s-t=4 \) ise, \( s+t=\frac{20}{4}=5 \) olur. Böylece;
\( s=\frac{4+5}{2}=4.5 \) ve \( t=\frac{5-4}{2}=0.5 \).
Bu durumda, üçgenin alanı:
\( \frac{1}{2}(4)^2 = \frac{1}{2}\times 16 = 8 \) cm2 olur.
Sonuç olarak, verilen koşullar altında FRD üçgeninin alanı 8 cm2‘dir. Diğer seçeneklerdeki alan değerleri, verilen karelerin alan farkı ve geometrik düzenle uyum sağlamamaktadır. Bu çözüm sürecinde, koordinat düzleminde konumlandırma, dik üçgenin alan formülü ve faktörizasyon yöntemleri kullanılarak sistematik bir yaklaşım izlenmiştir. Öğrenciler, benzer problemlerde önce şekillerin konumunu ve verilen oranları belirleyip, adım adım ilerlemeyi unutmamalıdır.
Teşekkürler