Bir e-ticaret sitesinin dağıtım merkezinde bulunan toplam \( 1200 \) adet kargo paketi; \( A \), \( B \) ve \( C \) kargo firmalarına sırasıyla \( 3 \), \( 5 \) ve \( 7 \) ile doğru orantılı olacak şekilde paylaştırılacaktır.
Buna göre, C kargo firmasının dağıtacağı paket sayısı, A kargo firmasının dağıtacağı paket sayısından kaç fazladır?
- \( 240 \)
- \( 320 \)
- \( 400 \)
- \( 560 \)
1. Sorunun Çözümü
Strateji: Doğru orantı problemlerinde her bir parçayı aynı orantı sabiti \( k \) cinsinden yazarak, verilerin bütünü üzerinden ana denklemi kurmalısın.
1. Adım: Firmaların alacağı paket sayılarını sırasıyla \( 3k \), \( 5k \) ve \( 7k \) olarak ifade edelim. Toplam paket sayısı üzerinden denklem kurarsak: $$3k + 5k + 7k = 1200$$ $$15k = 1200 \implies k = 80$$ bulunur. Bizden \( C \) ve \( A \) firmaları arasındaki fark isteniyor. \( 7k – 3k = 4k \) hesaplanmalıdır.
Sonuç: Bulduğumuz \( k \) değerini fark denkleminde yerine yazarsak: $$4 \cdot 80 = 320$$ paket fazladır.
Doğru cevap B seçeneğidir.
Bir teknoloji tasarım atölyesinde bulunan 3 boyutlu (3D) yazıcı, robotik bir proje için özdeş dişli çarklar üretmektedir. Yazıcının üretim loglarına ait tablo yukarıda verilmiştir. Bu yazıcıda üretilen parça sayısı ile harcanan filament (yazıcı plastiği) miktarı arasında doğru orantı bulunmaktadır.
Buna göre, aynı ayarlarda \( 15 \) adet özdeş dişli çark üretmek için yazıcının toplam kaç gram filament harcaması gerekir?
- \( 180 \)
- \( 200 \)
- \( 225 \)
- \( 240 \)
2. Sorunun Çözümü
Strateji: Doğru orantı problemlerinde aynı birimlerin alt alta gelmesine dikkat ederek denklemi kurmalı ve içler dışlar çarpımı yapmalısın.
1. Adım: Tablodaki verilere göre \( 4 \) adet parça için \( 60 \text{ gram} \) filament harcanmaktadır. İstenen durum \( 15 \) parça için harcanacak miktardır (\( x \)). Doğru orantı denklemi şu şekildedir:
$$\frac{4 \text{ adet}}{15 \text{ adet}} = \frac{60 \text{ gram}}{x \text{ gram}}$$
İçler dışlar çarpımı yapıldığında \( 4 \cdot x = 15 \cdot 60 \) elde edilir. Buradan \( 4x = 900 \) ve \( x = \frac{900}{4} = 225 \) bulunur.
Sonuç: \( 15 \) adet dişli çark üretimi için toplam \( 225 \text{ gram} \) filament harcanması gerekir.
Doğru cevap C seçeneğidir.
Bir geri dönüşüm tesisine getirilen cam, plastik ve kâğıt atıkların kütleleri, yukarıdaki görselde belirtilen sayılarla doğru orantılıdır.
Tesise getirilen toplam atık miktarı görselde verildiğine göre, dönüştürülen plastik atık miktarı kaç kilogramdır?
- \( 60 \)
- \( 180 \)
- \( 240 \)
- \( 300 \)
3. Sorunun Çözümü
Strateji: Doğru orantı problemlerinde, her bir çokluğu orantılı olduğu sayının bir katı \( (k) \) olarak ifade edip bütüne eşitleyerek denklemi kurmalıyız.
1. Adım: Atık kütlelerini cam \( (3k) \), plastik \( (4k) \) ve kâğıt \( (5k) \) olarak belirleyelim. Toplam kütleyi \( 720 \) kg’a eşitlediğimizde: $$3k + 4k + 5k = 720$$ $$12k = 720 \implies k = 60 \text{ bulunur.}$$
Sonuç: Plastik atık miktarı \( 4k \) olduğu için; \( 4 \cdot 60 = 240 \) kg olarak hesaplanır.
Doğru cevap C seçeneğidir.
Bir teknoloji mağazasında gün içinde satılan akıllı saat sayısı ile kablosuz kulaklık sayısı sırasıyla \( 4 \) ve \( 9 \) ile doğru orantılıdır.
Gün sonunda yapılan sayımda, satılan kablosuz kulaklık sayısının akıllı saat sayısından \( 35 \) adet daha fazla olduğu tespit edilmiştir.
Buna göre, bu mağazada o gün toplam kaç adet akıllı saat satılmıştır?
- \( 7 \)
- \( 28 \)
- \( 63 \)
- \( 91 \)
4. Sorunun Çözümü
Strateji: Orantı problemlerinde bilinmeyen her bir parçaya “\( k \)” diyerek cebirsel modelleme yapmak, aralarındaki farkı veya toplamı bulmanı kolaylaştırır. “Sırasıyla” ifadesine dikkat edilmelidir.
1. Adım: Akıllı saat sayısına \( 4k \), kulaklık sayısına \( 9k \) diyelim. Aradaki fark \( 35 \) olduğuna göre; \( 9k – 4k = 35 \), buradan \( 5k = 35 \) ve \( k = 7 \) bulunur.
Sonuç: Akıllı saat sayısı \( 4k \) olarak belirlendiği için \( 4 \cdot 7 = 28 \) adet satılmıştır.
Doğru cevap B seçeneğidir.
Yeni nesil tarım teknolojileri kullanan bir ziraat mühendisi, tarlayı ilaçlamak için otonom bir drone kullanmaktadır. Drone tankına hazırlanan karışımdaki tarım ilacı miktarının, saf su miktarına oranı \( \frac{2}{15} \)’tir.
Ziraat mühendisi bu karışım için \( 4,5 \) kg saf su kullandığına göre, kaç gram tarım ilacı kullanmıştır?
- \( 60 \)
- \( 300 \)
- \( 600 \)
- \( 900 \)
5. Sorunun Çözümü
Strateji: Oran-orantı problemlerinde farklı ölçü birimleri (kilogram ve gram) verildiğinde, işleme başlamadan önce mutlaka birimleri eşitlemelisin!
1. Adım: İstenen birim gram olduğu için \( 4,5 \text{ kg} = 4500 \text{ gram} \) çevrimi yapılır. Orana göre saf su \( 15k \) temsil eder: \( 15k = 4500 \implies k = 300 \) gramdır.
Sonuç: Tarım ilacı \( 2k \) olduğuna göre; \( 2 \cdot 300 = 600 \text{ gram} \) tarım ilacı kullanılmıştır.
Doğru cevap C seçeneğidir.
Bir su tesisatçısı, görselde verilen \( 150 \text{ cm} \) uzunluğundaki PVC boruyu, onarım yapacağı iki farklı bölge için \( 2 \) ve \( 3 \) sayıları ile ters orantılı olacak biçimde iki parçaya ayırıyor.
Buna göre, kesim işleminden sonra elde edilen 2. parçanın uzunluğu kaç cm’dir?
- \( 50 \)
- \( 60 \)
- \( 75 \)
- \( 90 \)
6. Sorunun Çözümü
Strateji: Ters orantı denildiğinde, parçaların uzunlukları ile orantılı oldukları sayıların çarpımının sabit bir \( k \) değerine eşit olacağını unutma. Doğru orantıdaki gibi doğrudan \( 2k \) ve \( 3k \) diyerek paylaştırmak hata payını artırır.
1. Adım: 1. Parçanın uzunluğuna \( x \), 2. Parçanın uzunluğuna \( y \) diyelim. Ters orantı kuralına göre şu denklemi kurarız:
$$ 2 \cdot x = 3 \cdot y = k $$
Buradan parçaları \( x = \frac{k}{2} \) ve \( y = \frac{k}{3} \) olarak ifade edebiliriz.
2. Adım: Toplam uzunluk \( 150 \text{ cm} \) olduğuna göre denklemi kuralım:
$$ \frac{k}{2} + \frac{k}{3} = 150 $$
Paydaları \( 6 \) sayısında eşitlediğimizde \( \frac{3k + 2k}{6} = 150 \) yani \( \frac{5k}{6} = 150 \) sonucuna ulaşırız.
3. Adım: İçler dışlar çarpımı ile \( k \) sabitini bulalım:
$$ 5k = 900 \implies k = 180 $$
Sonuç: Bizden istenen \( 3 \) ile ters orantılı olan 2. parçadır (\( y \)):
$$ y = \frac{180}{3} = 60 \text{ cm} $$
Doğru cevap B seçeneğidir.
Bir fabrikadaki makinede bulunan ve birbirini çeviren iki dişli çarkın diş sayıları yukarıdaki görselde verilmiştir. Bu makine çalıştırıldığında iki çark toplam \( 90 \) tam tur dönmüştür.
Birbirini çeviren çarklarda diş sayısı ile tur sayısının ters orantılı olduğu bilindiğine göre, küçük çark kaç tam tur dönmüştür?
- \( 40 \)
- \( 45 \)
- \( 50 \)
- \( 55 \)
7. Sorunun Çözümü
Strateji: Birbirini çeviren dişli çarklarda diş sayısı ile tur sayısı ters orantılıdır. Yani diş sayısı az olan çark daha fazla tur atar. Ters orantıda çoklukların çarpımı sabittir.
1. Adım: Küçük çarkın tur sayısına \( x \), büyük çarkın tur sayısına \( y \) diyelim. Ters orantı kuralına göre diş ve tur sayılarını çarpalım: $$16 \cdot x = 20 \cdot y$$
2. Adım: Denklemi \( 4 \) ile sadeleştirdiğimizde \( 4x = 5y \) elde ederiz. Bu durumda orantı sabiti cinsinden \( x = 5k \) ve \( y = 4k \) olur.
3. Adım: Toplam tur sayısı \( 90 \) olarak verildiğine göre: $$5k + 4k = 90 \implies 9k = 90 \implies k = 10 \text{ bulunur.}$$
Sonuç: Küçük çarkın tur sayısı \( x = 5k = 5 \cdot 10 = 50 \) tam tur olarak hesaplanır.
Doğru cevap C seçeneğidir.
Bir tarım dronunun havada uçuş yaparken harcadığı batarya yüzdesi ile havada kalma süresi (dakika) arasında doğru orantı bulunmaktadır.
Kontrol paneli verilerine göre bu drone, \( \%5 \) batarya tüketimiyle \( 12 \) dakika havada kalabilmektedir.
Buna göre, aynı drone aynı koşullarda \( \%15 \) batarya tükettiğinde havada kaldığı süre (\( x \)) kaç dakika olur?
- \( 22 \)
- \( 36 \)
- \( 45 \)
- \( 60 \)
8. Sorunun Çözümü
Strateji: Doğru orantı kurarken birimleri aynı hizada yazmalısın. Doğru orantıda değişkenler arasında kat ilişkisi aranması çözümü hızlandırır.
1. Adım: Batarya yüzdesi ile süre arasındaki doğru orantı denklemini kuralım: $$ \frac{5}{12} = \frac{15}{x} $$ Burada paydaki \( 15 \), \( 5 \)’in tam \( 3 \) katıdır.
Sonuç: Orantının korunması için paydadaki sürenin de \( 3 \) katına çıkması gerekir: \( x = 12 \cdot 3 = 36 \) dakika bulunur.
Doğru cevap B seçeneğidir.
Bir teknoloji kulübü öğrencileri, tasarladıkları robotik proje için 3 boyutlu (3D) yazıcı kullanarak özdeş dişli çarklar üretmektedir. Yukarıdaki yazıcı bilgi ekranında, belirli bir üretim sonrasındaki veriler ile yazıcının haznesinde anlık olarak bulunan mevcut filament (plastik hammadde) miktarı gösterilmektedir.
Öğrencilerin projelerini tamamlamak için toplam \( 48 \) adet dişli çarka ihtiyacı vardır.
Buna göre, hedeflenen üretimin tamamlanabilmesi için yazıcıya en az kaç gram daha filament eklenmelidir?
- \( 360 \)
- \( 260 \)
- \( 240 \)
- \( 160 \)
9. Sorunun Çözümü
Strateji: Unutma, sorunun sonunda senden istenen “toplam miktar” değil, “eklenmesi gereken” miktardır. Orantı denklemini kurduktan sonra eldeki mevcut malzemeyi toplamdan çıkarmayı atlamamalısın!
1. Adım: \( 48 \) adet dişli çark için toplam ne kadar filamente ihtiyaç olduğunu doğru orantı kurarak bulalım. \( 6 \) adet için \( 45 \) gram harcanıyorsa, \( 48 \) adet için \( x \) gram harcanır: $$\frac{6}{45} = \frac{48}{x}$$
2. Adım: Üretilecek parça sayısı \( 8 \) katına (\( 48 \div 6 = 8 \)) çıktığına göre, harcanacak filament miktarı da \( 8 \) katına çıkmalıdır: $$x = 45 \cdot 8 = 360 \text{ gram}$$ Bu miktar üretim için gereken toplam filamenttir.
Sonuç: Yazıcının haznesinde halihazırda \( 100 \) gram filament bulunduğu verilmiştir. Eklenmesi gereken miktar: $$360 – 100 = 260 \text{ gram}$$ bulunur.
Doğru cevap B seçeneğidir.
Antarktika’da görev yapan bir araştırma istasyonunda, mevcut ekibe yetecek kadar acil durum erzağı bulunmaktadır. Görselde bu erzağın başlangıçtaki planlanan dayanma süresi ve istasyona civar kamplardan \( 4 \) araştırmacının daha sığınmasıyla güncellenen yeni dayanma süresi verilmiştir.
Tüketim hızı kişi başına sabit olduğuna göre, başlangıçta istasyonda bulunan araştırmacı sayısı kaçtır?
- \( 6 \)
- \( 8 \)
- \( 10 \)
- \( 12 \)
10. Sorunun Çözümü
Strateji: Erzak miktarının sabit olduğu durumlarda kişi sayısı ile yetecek gün sayısı ters orantılıdır. Ters orantıda çoklukların çarpımı daima birbirine eşittir (\( x \cdot y = k \)).
1. Adım: Başlangıçtaki ekip sayısına \( x \) diyelim. \( x \) kişiye bu erzak \( 45 \text{ gün} \) yetmektedir. İstasyona \( 4 \) kişi daha geldiğinde yeni ekip sayısı \( (x + 4) \) olur ve erzak \( 30 \text{ gün} \) yeter.
2. Adım: Ters orantı mantığına göre durumları eşitleyelim:
$$ 45 \cdot x = 30 \cdot (x + 4) $$
3. Adım: Denklemi çözelim:
$$ 45x = 30x + 120 $$
$$ 15x = 120 $$
$$ x = \frac{120}{15} = 8 $$
Sonuç: Başlangıçta istasyonda \( 8 \) araştırmacı bulunmaktadır.
Doğru cevap B seçeneğidir.
Bir robotik kulübünün tasarladığı otonom aracın, sabit uzunluktaki bir parkuru tamamlama süresi ile hızı ters orantılıdır. Aracın yazılımında hız değeri \( v+2 \) m/sn, bu hıza karşılık gelen parkuru tamamlama süresi ise \( 2t-1 \) saniye olarak modellenmiştir.
Aracın hız parametresi \( v=2 \) olarak ayarlandığında tamamlama süresi parametresi \( t=5 \) olduğuna göre, hız parametresi \( v=4 \) olarak ayarlanırsa \( t \) değeri kaç olur?
- \( \frac{11}{2} \)
- \( \frac{7}{2} \)
- \( 4 \)
- \( 5 \)
11. Sorunun Çözümü
Strateji: Sabit bir yolda hız ve zaman daima ters orantılıdır. Ters orantılı çoklukların çarpımı sabit bir değeri (yol uzunluğu) verir. Önce ilk durumu kullanarak bu sabiti \( (k) \) bulmalıyız.
1. Adım: İlk durumdaki değerleri yerlerine yazalım: Hız \( = v+2 = 2+2 = 4 \) m/sn Süre \( = 2t-1 = 2(5)-1 = 9 \) sn Sabit Yol \( = 4 \cdot 9 = 36 \) metre.
2. Adım: İkinci durumda \( v=4 \) için yeni hızı bulalım: Yeni Hız \( = v+2 = 4+2 = 6 \) m/sn olur. Yol sabit olduğuna göre yeni süre \( 36 \div 6 = 6 \) saniye olmalıdır.
Sonuç: Süre modelini \( 6 \)’ya eşitleyerek \( t \) değerini bulalım: $$2t – 1 = 6 \implies 2t = 7 \implies t = \frac{7}{2} \text{ bulunur.}$$
Doğru cevap B seçeneğidir.
Bir bilim şenliğinde tasarlanan robotların “Çeviklik Puanı” (\( a \)) belirli bir algoritmaya göre hesaplanmaktadır. Bu algoritmaya göre Çeviklik Puanı (\( a \)); robotun “İtme Kuvveti” ile doğru, “Sürtünme Endeksi” ile ters orantılıdır.
- İtme Kuvveti: Kullanılan motorun çapının (\( b \) cm) \( 2 \) eksiği kadardır.
- Sürtünme Endeksi: Robotun gövde kütlesinin (\( c \) kg) \( 2 \) katının \( 1 \) fazlası kadardır.
Yapılan testlerde; çeviklik puanı \( 2 \) (\( a=2 \)), motor çapı \( 5 \) cm (\( b=5 \)) ve gövde kütlesi \( 7 \) kg (\( c=7 \)) olan bir Alfa robotu üretilmiştir.
Buna göre, aynı mekanik algoritmaya sahip Beta robotunun çeviklik puanının da \( 2 \) olması için, \( 4 \) cm çapında (\( b=4 \)) motor kullanıldığında gövde kütlesi (\( c \)) kaç kilogram olmalıdır?
- \( 6 \)
- \( \frac{7}{2} \)
- \( \frac{9}{2} \)
- \( 5 \)
12. Sorunun Çözümü
Strateji: Doğru orantılı çokluklar bölüm (\( \frac{x}{y} \)), ters orantılı çokluklar ise çarpım (\( x \cdot y \)) durumundadır. Formül: \( \frac{a \cdot (2c + 1)}{b – 2} = k \)
1. Adım: Alfa robotu verileriyle orantı sabitini (\( k \)) bulalım: $$ \frac{2 \cdot (2 \cdot 7 + 1)}{5 – 2} = k \Rightarrow \frac{2 \cdot 15}{3} = 10 \Rightarrow k = 10 $$
Sonuç: Beta robotu için aynı sabiti kullanarak \( c \) değerini hesaplayalım: $$ \frac{2 \cdot (2c + 1)}{4 – 2} = 10 \Rightarrow 2c + 1 = 10 \Rightarrow c = \frac{9}{2} $$ kilogram bulunur.
Doğru cevap C seçeneğidir.