1 Katı iletkenlerde negatif (−) yüklerin hareketi ile oluşan enerji aktarımına ne denir?
- Potansiyel fark
- Elektrik akımı
- Gerilim
- Direnç
1. Sorunun Çözümü
Bu soru, katı iletkenlerde yük taşınmasıyla ortaya çıkan enerji aktarımının adını sorguluyor. Öncelikle şıkları tek tek inceleyelim ve kavramları netleştirelim:
- Elektrik akımı (B şıkkı): Katı iletkenlerde serbest elektronların (negatif yüklerin) düzenli hareketi sonucunda bir noktanan başka bir noktaya taşınan yük miktarıdır. Yüklerin bu düzenli hareketi enerji aktarımını sağlar ve “amper” birimiyle ölçülür. Elektrik akımı, negatif yüklerin hareketiyle tanımlandığı için doğru cevaptır.
- Potansiyel fark (A şıkkı): İki nokta arasındaki elektriksel potansiyel enerjisi farkıdır. Bu fark, yükleri hareket ettiren kuvveti tanımlar ancak akımın kendisi değildir.
- Gerilim (C şıkkı): Yaygın olarak potansiyel fark ile eş anlamlı kullanılır. Yükleri hareket ettiren itici kuvveti belirtir; ancak enerji aktarımı terimi olarak akımı ifade etmez.
- Direnç (D şıkkı): İletkende yük akışına karşı gösterilen zorluktur. Direnç, akımın miktarını sınırlar; fakat akımın ne olduğunu tarif etmez.
Yüklerin hareketiyle direkt olarak enerji taşınmasını sağlayan kavram “elektrik akımı”dır. Diğer şıklar ise bu akımın oluşmasına etki eden veya akımı sınırlayan fiziksel büyüklükleri tanımlamaktadır.
Bu nedenle doğru cevap “B” şıkkı — Elektrik akımıdır.
2 Elektrik devresindeki akımı ölçmek için aşağıdaki araçlardan hangisi kullanılır?
- Voltmetre
- Stetoskop
- Teleskop
- Ampermetre
2. Sorunun Çözümü
Bu soru, elektrik devresindeki akımı ölçmeye yarayan cihazı sormaktadır. Şıkları tek tek inceleyerek doğru cevabı bulalım:
- Voltmetre (A şıkkı): Voltmetre, devredeki potansiyel farkı yani gerilimi ölçer. Akımı değil, iki nokta arasındaki gerilim değerini “volt” birimiyle gösterir.
- Stetoskop (B şıkkı): Stetoskop, tıbbi bir cihazdır ve kalp atışı gibi sesleri dinlemek için kullanılır. Elektrik devresi ölçümleriyle ilgisi yoktur.
- Teleskop (C şıkkı): Teleskop, uzak cisimleri gözlemlemek için optik bir alettir. Elektrik devresindeki büyüklükleri ölçme işlevi bulunmaz.
- Ampermetre (D şıkkı): Ampermetre, devreden geçen akıma doğrudan bağlanarak veya seri devreye eklenerek amper (A) birimiyle ölçüm yapar. Akımın büyüklüğünü belirlememizi sağlar.
Özetle, devredeki yük taşınımı miktarını ölçen cihaz ampermetredir. Diğer cihazlar ya farklı büyüklükleri ölçer (voltmetre) ya da elektrikle ilgisi olmayan tıbbi/optik aletlerdir.
Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkı — Ampermetredir.
3 Aşağıdaki devre elemanlarından hangisi devreye daima paralel bağlanır?
- Voltmetre
- Ampermetre
- Ampul
- Batarya
3. Sorunun Çözümü
Bu soru, elektrik devresinde hangi elemanın her zaman paralel bağlandığını soruyor. Şıkları teker teker inceleyerek kavramları açıklayalım:
- Voltmetre (A şıkkı): Voltmetre, devredeki iki nokta arasındaki potansiyel farkı ölçer. Gerilim ölçümü yapabilmesi için devreye paralel bağlanması gerekir; aksi takdirde akım akışı değişir ve doğru ölçüm alınamaz. Bu nedenle voltmetreler her zaman paralel bağlanır.
- Ampermetre (B şıkkı): Ampermetre, devreden geçen akımı ölçer ve akımı doğru okumak için seri bağlanmalıdır. Paralel bağlanırsa devre kısa devre olur ve cihaz zarar görür.
- Ampul (C şıkkı): Ampul, devrenin yük elemanıdır ve seri veya paralel bağlanabilir; kullanım amacına ve devre tasarımına bağlıdır. “Daima paralel” kuralı yoktur.
- Batarya (D şıkkı): Bataryalar, devreye enerji sağlamak için kullanılır ve genellikle diğer elemanlarla birlikte seri veya paralel gruplar oluşturabilir. Tek başına da seri bağlanır; “daima paralel” bağlanma zorunluluğu yoktur.
Özetle, voltmetre haricindeki cihazlar ve elemanlar kullanım amacına göre farklı bağlantı şekillerine sahipken; voltmetreler gerilimi doğru ölçebilmek için her zaman paralel bağlanır. Bu nedenle doğru cevap “A” şıkkı — Voltmetredir.
4 Aşağıda basit elektrik devrelerinde kullanılan araçlar verilmiştir. Bu araçlardan hangisi gerilim ölçer?
- Ampermetre
- Voltmetre
- Güç kaynağı
- Ampul
4. Sorunun Çözümü
Bu soruda, basit elektrik devrelerinde kullanılan araçlardan hangisinin gerilim (potansiyel fark) ölçtüğü sorgulanmaktadır. Gerilim ölçümü ile akım ölçümü, birbirinden farklı cihazlarla yapılır. Şıkları teker teker inceleyelim:
- Ampermetre (A şıkkı): Devreden geçen akıma ölçüm yapan cihazdır. Akımı ölçebilmesi için devreye seri bağlanmalıdır. Gerilimi değil, akımı amper (A) birimiyle gösterir.
- Voltmetre (B şıkkı): Devredeki iki nokta arasındaki potansiyel farkı ölçer. Bu ölçümü doğru almak için cihaz devreye paralel bağlanır ve sonucu volt (V) birimiyle verir. Gerilim ölçme işlevi yalnızca voltmetreye aittir.
- Güç kaynağı (C şıkkı): Devre elemanlarına gerekli enerjiyi sağlayan cihazdır. Gerilim kaynağı olarak belirli bir voltaj üretir, ancak ölçüm yapmaz.
- Ampul (D şıkkı): Işık kaynağı olarak kullanılan yük elemanıdır. Elektrik enerjisini ışık enerjisine dönüştürür; ne akım ne de gerilim ölçüm cihazıdır.
Özetle, gerilimi ölçme görevi voltmetre‘ye aittir. Diğer cihazlar ya akımı ölçer (ampermetre), ya enerji kaynağıdır (güç kaynağı), ya da ışık üretir (ampul). Bu nedenle doğru cevap “B” şıkkı — Voltmetredir.
5 Aşağıdakilerden hangisi devrede bulunmasa da ampul ışık verir?
- Pil
- Kablo
- Anahtar
- Ampul
5. Sorunun Çözümü
Bu soruda, bir elektrik devresinde hangi elemanın olmamasına rağmen ampulün ışık vermeye devam edeceği sorulmaktadır. Devrenin çalışması için hangi öğelerin zorunlu olduğunu ve hangisinin devrede bulunmasa bile devreyi tamamlayabileceğimizi adım adım inceleyelim:
- Pil (A şıkkı): Pil, devreye enerji sağlar. Pil olmadığında devrede hiç enerji kaynağı kalmaz, bu yüzden ampul ışık veremez.
- Kablo (B şıkkı): Kablo, devredeki elemanları birleştirerek akımın akış yolunu oluşturur. Kablo eksikse devre tamamlanamaz, akım iletilmez ve ampul yanmaz.
- Anahtar (C şıkkı): Anahtar, akımı açıp kapama işlevi görür. Anahtar devrede yoksa genellikle yerine doğrudan bağlantı (iletken bir köprü) düşünülür ve akım kesilmez; böylece devre sürekli kapalı konumda kalır ve ampul ışık verir.
- Ampul (D şıkkı): Ampul, devrenin yük elemanıdır ve ışık kaynağıdır. Ampul yoksa devrede ışık üretilecek hiçbir eleman kalmaz.
Görüldüğü gibi, enerjisiz bir devre elemanı (pil) veya iletimsiz bir eleman (kablo) eksik olduğunda ampul ışık veremez. Ampul kendisi yoksa yük sıfırlanır ve ışık oluşmaz. Ancak anahtar yalnızca akımı kontrol eder; devrede olmasa bile genellikle akım devrede kesilmez, bu durumda ampul yanmaya devam eder.
Bu nedenle doğru cevap “C” şıkkı — Anahtardır.
6 Sürtünme ile elektriklenmenin nedeni nedir?
- Sürtünen cisimler ısınır.
- Sürtünen cisimler havadaki iyonları alarak elektriklenir.
- Sürtünen cisimler elektron alarak veya vererek elektriklenirler.
- Sürtünme kuvveti, kinetik enerjide azalmaya neden olabilir.
6. Sorunun Çözümü
Bu soruda, sürtünme ile elektriklenmenin temel mekanizmasının ne olduğu sorulmaktadır. Sürtünme, iki farklı malzemenin yüzeylerinin birbirine sürtünmesiyle gerçekleşir; bu sırada atom veya moleküller arasındaki yük dengesi değişir. Şıkları teker teker inceleyerek doğru cevabı belirleyelim:
- Sürtünen cisimler ısınır (A şıkkı): Gerçekten sürtünme ısıl enerji açığa çıkarır ve malzemeler ısınabilir. Ancak ısınma, elektriklenme sürecinin nedeni değil, yalnızca yan üründür.
- Sürtünen cisimler havadaki iyonları alarak elektriklenir (B şıkkı): Havadaki iyonlar farklı bir elektriklenme mekanizmasıdır (korona deşarjı vb.). Sürtünme sırasında iyon transferi çok sınırlıdır ve temel elektriklenme şekli değildir.
- Sürtünen cisimler elektron alarak veya vererek elektriklenirler (C şıkkı): Aslında doğru mekanizma budur. Farklı malzemeler sürtündüğünde, elektronların bağlanma enerjileri farklı olduğu için bir malzeme elektron kaybeder, diğeri kazanır. Bu net elektron transferi sonucu biri pozitif, diğeri negatif yükle yüklenir. Bu temel sürtünme elektriğinin kaynağıdır.
- Sürtünme kuvveti, kinetik enerjide azalmaya neden olabilir (D şıkkı): Sürtünme kuvveti iş yapar ve kinetik enerjiyi bazı durumlarda azaltabilir; fakat bu enerji dönüşümü, elektriklenme ile doğrudan ilişkili değildir.
Özetle, sürtünme sırasında iki yüzey arasındaki doğrudan elektron transferi, cisimlerin zıt işaretle yüklenmesine yol açar. Diğer şıklar ise ısınma veya farklı fiziksel olaylarla ilgilidir ama elektriklenmenin temel nedeni değildir.
Bu nedenle doğru cevap “C” şıkkı — Sürtünen cisimler elektron alarak veya vererek elektriklenirlerdir.
7
Şekildeki devrede her bir ampulün direnci R olduğuna göre, devrenin eşdeğer direnci kaç R’dir?
- 7/3
- 3/7
- 5
- 1/5
7. Sorunun Çözümü
Şekilde her bir ampulün direncinin R olduğu belirtilmiş. Devrenin eşdeğer direncini bulmak için önce üstteki üç ampulün nasıl bağlandığına, sonra da yanlardaki iki ampule bakmamız gerekir. Üstteki üç ampul birbirine paralel bağlanmış, yanlardaki bir ampul ise her iki paralel kolun serisine bağlanmıştır.
- Paralel koldaki eşdeğer direnç:
Paraleldeki üç eşit direnç için \( \displaystyle \frac{1}{R_p} = \frac{1}{R} + \frac{1}{R} + \frac{1}{R} = \frac{3}{R} \) → \( R_p = \frac{R}{3} \). - Seri toplam:
Üst kolun eşdeğeri olan \(R_p\), sol ve sağdaki ampullerle seri bağlandığından \( R_{\text{eş}} = R + R_p + R = R + \frac{R}{3} + R = \frac{7R}{3} \).
Bu nedenle devrenin toplam direnci \( \tfrac{7R}{3} \) olup, seçeneklerde “A” şıkkı — 7/3 doğru cevaptır.
Diğer şıkların neden yanlış olduğuna da değinelim:
- “B” şıkkı — 3/7: Bu değer paralel eşdeğeri olan \(R_p = \tfrac{R}{3}\)’ün tersine (yani \(3/R\)) denk düşer; fakat toplam seri direnci ifade etmez.
- “C” şıkkı — 5: Dirençler R cinsinden verilmiş; 5 şeklinde bir ani katsayı anlamsızdır.
- “D” şıkkı — 1/5: Bu değer hem paralel hem seri hesaplamalarla uyuşmaz; 1/5 R, ne paralel eşdeğer ne de toplam sonuçtur.
Özetle, sol ve sağdaki R’ler ile paralel kolun eşdeğerini topladığımızda \( \tfrac{7R}{3} \) elde edilir. Bu nedenle doğru cevap A şıkkıdır.
8
Özdeş lambalardan oluşan şekildeki devrede kaç lamba ışık verir?
- 2
- 3
- 4
- 5
8. Sorunun Çözümü
Bu devredeki lambaların hangi koşullarda ışık vereceğini belirlemek için önce bağlantı noktalarını ve kısa devre iletken yollarını tanımlayalım. Şemada göreceğiniz gibi:
- Mid dalındaki lamba: Soldan gelen kablo üzerindeki orta yatay kola bağlı. Alt kol ile birleşim noktasına (junction) doğrudan bağlandığı için kısa devre unsuru yok; bu lamba bataryanın uçları arasında kalır ve ışık verir.
- Üst kol lambası: Sol dikey lambayı izleyip üst yatayda devam eder. Bu hat da doğrudan bataryanın uçlarına döner; kısa devre yolu bulunsa da bu lambayı atlayan bir paralel yol yoktur.
- Sol dikey lamba: Bataryanın artı ucundan yukarı çıkar; orta nokta ve üst kola devam eder. Kısa devrelenmediği için akım geçer ve yanar.
- Sağ dikey lamba: Üst kolun sağ ucundan iner ve alt yataydaki noktaya ulaşır. Burada alt yatayın sol tarafıyla bir iletken diyagonal hattı kısa devre yaptığı için alt kol lambası atlanır, ancak bu dikey lamba hâlâ seri akım yolundadır ve ışık verir.
- Alt kol lambası: Sağ dikey lambanın aşağısında alt yatayda yer alır. Ancak sağ dikey lambadan inen düğüm, alt lambanın sol terminali yerine doğrudan bataryanın eksi ucuna kısa devre edilmiştir. Yani alt kol lambası iki ucu aynı potansiyele bağlandığı için ışık vermez.
Özetle, toplam beş lambadan dört tanesi aktif akım yolu üzerinde kalır ve ışık verir. Alt kol lambası, diyagonal kısa devre nedeniyle atlanır ve yanmaz.
Bu nedenle doğru cevap “C” şıkkı — 4 lambadır.
9
Şekildeki devrede hangi ampuller ışık verir?
- P ve S
- P, S ve T
- R, S ve T
- S ve T
9. Sorunun Çözümü
Bu devredeki lambaların yanıp yanmadığını anlamak için, her bir lambanın bağlı olduğu noktalardan geçen akım yollarını inceleyelim:
- R lambası: Pilin negatif ucundan çıkan akım, alt yatay hattı takip ederek R lambasına ulaşır, buradan sol alt köşeye, ardından sol dikey hatta ve pilin pozitif ucuna geri döner. Bu seri yol üzerinde başka bir seçenek olmadığından R ışık verir.
- P lambası: Sol alt köşe ile sol üst köşe arasında diyagonal bir yol üzerinde yer alır. Ancak aynı iki nokta arasında sol kenar hattı boyunca iletken bir yol vardır. Akım, direncin olmadığı bu yol üzerinden geçtiği için P ışık vermez.
- S lambası: Pilin pozitif ucundan çıkan akım üst yatay hattı takiben S lambasına, oradan alt yatay hatta geçip pilin negatif ucuna ulaşır. Bu tek yol sayesinde S ışık verir.
- T lambası: S lambasıyla paralel bir kol oluşturan ikinci yol T lambasından geçer. Paralel bağlantı nedeniyle akım hem S’den hem de T’den geçer; dolayısıyla T de ışık verir.
Sonuç olarak, devrede akım yolu üzerinde kalan R, S ve T lambaları yanarken, P lambası sol kenar kısa devresi yüzünden atlanır. Bu nedenle doğru cevap “C” şıkkı — R, S ve T’dir.
10
Özdeş ampullerden oluşan şekildeki devrede I anahtarı kapatılıp, II anahtarı açılırsa X, Y ve Z ampulleri için ne söylenebilir?
- X ve Y söner, Z yanar.
- X ve Y yanar, Z söner.
- X yanar, Y ve Z söner.
- Y yanar, X ve Z söner.
10. Sorunun Çözümü
Bu soruda I anahtarının kapalı ve II anahtarının açık olduğu durumda devredeki ampullerin durumunu belirlememiz gerekiyor. Devre, üç ana bölüm içerir:
- X ve Y ampulleri: Sol kısımda X ve Y ampulleri, üst ve alt hatlar arasında bir kol üzerinde yer alıp aralarında I anahtarı bulunur. I anahtarı kapatıldığında kısa devre oluşur ve teller arasında dirençsiz yol sağlanır. Akım doğrudan anahtardan geçtiği için X ve Y ampullerinin uçları arasında potansiyel fark kalmaz ve her ikisi de söner.
- Z ampulü ve II anahtarı: Sağ kısımda Z ampulü, üst-alt hatlar arasında seri bir yol oluşturur. Üstteki kol II anahtarı açık olduğunda kopuk kalır; bu durumda Z ampulü, pilin oluşturduğu tek kapalı yol üzerinden beslenir ve yanar.
Şıkları incelediğimizde:
- A şıkkı — X ve Y söner, Z yanar: Tam da bu durumu tanımlar ve doğru cevaptır.
- B şıkkı — X ve Y yanar, Z söner: I kısa devre yaptığından X ve Y yanmaz, bu şık tutarsızdır.
- C şıkkı — X yanar, Y ve Z söner: Hem X hem Y kısa devre edildiği için bu şık da yanlış olur.
- D şıkkı — Y yanar, X ve Z söner: X yine kısa devre edilir ve Z yanarken bu seçenek çatışma yaratır.
Sonuç olarak, I anahtarı X ve Y ampullerini bypass ederek söndürürken, Z ampulünün yolu kapalı kaldığından Z ampulü yanar. Bu yüzden doğru cevap “A” şıkkı — X ve Y söner, Z yanar olarak belirlenir.
11
Özdeş ampullerden oluşan şekildeki devrede voltmetrelerin gösterdiği değerler oranı VI/VII kaçtır?
- 1/3
- 1
- 1/2
- 2
11. Sorunun Çözümü
Bu soru, özdeş ampullerden oluşan devrede iki farklı noktadaki potansiyel farklarının ölçülmesi sonucu elde edilen VI ve VII okumalarının oranını bulmamızı istiyor. Öncelikle devredeki bağlantıları ve ölçüm cihazlarının etkisini adım adım inceleyelim:
- Devre yapısı ve akım yolu: Diyagonal kol üzerinde voltmetre VII ideal bir cihaz olduğundan (sonsuz iç direnci) akım buradan geçmez. Böylece devre, pil ile seri bağlanmış üç ampulden oluşan basit bir seri devreye indirgenir (her bir ampul direnci R).
- Toplam direncin bulunması:
Seri bağlı üç ampulün eşdeğer direnci \( R_{\text{eş}} = R + R + R = 3R \). - Devreden geçen akım:
Pil gerilimi \(V\) ise, \[ I = \frac{V}{R_{\text{eş}}} = \frac{V}{3R}. \] - Sol ampul üzerindeki gerilim (VI):
İlk ampulün uçlarındaki potansiyel farkı ölçen VI, \[ V_I = I \cdot R = \frac{V}{3R}\;\times R = \frac{V}{3}. \] - Diyagonal uçlar arasındaki gerilim (VII):
Voltmetre VII, birinci ampulün sol ucu ile üçüncü ampulün sağ ucu arasındaki potansiyel farkı ölçer. Bu iki ampulün toplam düşüşüne eşittir: \[ V_{II} = I\cdot R + I\cdot R = 2 \times \frac{V}{3} = \frac{2V}{3}. \]
Bu değerleri oranladığımızda:
\(\displaystyle \frac{V_I}{V_{II}} = \frac{\frac{V}{3}}{\frac{2V}{3}} = \frac{1}{2}\)
Diğer şıkların neden doğru olmadığını kısaca özetleyelim:
- A şıkkı — 1/3: Sadece tek ampul gerilimini tek ampul gerilimine bölme hatası içerir.
- B şıkkı — 1: Tüm gerilimi bir ampul gerilimine bölmeye çalışır; ampuller eşit olsa da her birinin gerilim düşüşü toplamın üçte biridir.
- D şıkkı — 2: İki ampul toplam gerilimini tek ampul gerilimine bölme yönünden ters orantı hatası yapar.
Sonuç olarak, doğru cevap “C” şıkkı — 1/2‘dir.
12 Fosil yakıtların ve nükleer maddelerin kullanılarak elektrik enerjisinin üretildiği santrallere ne denir?
- Jeotermal enerji santrali
- Termik santral
- Hidroelektrik santrali
- Yüksek gerilim santralleri
12. Sorunun Çözümü
Bu soruda, elektrik enerjisi üretiminde hangi tür santrallerde fosil yakıtlar (kömür, petrol, doğalgaz vb.) ve nükleer maddeler kullanıldığı soruluyor. Şıkları inceleyerek doğru terimi tespit edelim:
- Termik santral (B şıkkı): Isı enerjisi elde etmek için kömür, petrol, doğalgaz veya nükleer yakıtların yakılması ya da çekirdek bölünmesi yoluyla yüksek sıcaklık oluşturulur. Elde edilen bu ısı, buhar türbinlerini döndürür ve jeneratörler elektrik üretir. Hem fosil yakıtları hem de nükleer maddeleri kapsadığı için “termik santral” ifadesi doğru kavramdır.
- Jeotermal enerji santrali (A şıkkı): Yeraltındaki doğal sıcak su ve buharın enerjisinden yararlanır. Fosil veya nükleer yakıt kullanmadan, jeotermal kaynaklardan gelen ısı doğrudan türbinleri döndürür.
- Hidroelektrik santrali (C şıkkı): Akarsu veya baraj sularının potansiyel enerjisini türbinlere aktararak elektrik üretir. Yakıt kullanılmaz, suyun hareketi esas alınır.
- Yüksek gerilim santralleri (D şıkkı): Böyle bir terim santral türü olarak kullanılmaz. “Yüksek gerilim” iletim hattı kavramını tanımlar, üretim biçimini değil.
Özetle, fosil yakıtlar ve nükleer maddelerle çalışan santralin genel adı termik santraldir. Diğer seçenekler ya farklı enerji kaynağına işaret eder (A ve C) ya da yanlış bir kavramdır (D). Bu nedenle doğru cevap “B” şıkkı — Termik santral‘dır.
13 Aşağıdakilerden hangisi temiz enerji kaynağıdır?
- Kömür
- Rüzgar türbini
- Termik santraller
- Güneş paneli
13. Sorunun Çözümü
Bu soruda “temiz enerji kaynağı” ifadesiyle, geri dönüştürülebilir, atmosfere zararlı emisyonlar bırakmayan ve sürekli kullanılabilir enerji üretim yöntemleri kastedilmektedir. Şıkları tek tek inceleyelim:
- Kömür (A şıkkı): Fosil yakıt olan kömürün yakılması sonucu karbon dioksit (CO₂) ve diğer kirleticiler açığa çıkar. Hem iklim değişikliğine neden olur hem de hava kalitesini bozar; bu yüzden temiz sayılmaz.
- Rüzgar türbini (B şıkkı): Rüzgar enerjisini elektriğe çeviren bir cihaztır. Rüzgar kaynağı temiz olmasına rağmen burada “rüzgar türbini” bir üretim aracı olarak verilmiştir; soru “kaynak” olarak enerji türünü sorduğu için tam karşılık değildir.
- Termik santraller (C şıkkı): Fosil veya nükleer yakıtlarla çalışır. Yakıtın yanması veya çekirdek bölünmesi sırasında ısı elde edilir, fakat atmosfere zararlı gazlar ve atıklar salar. Temiz enerji tanımının dışındadır.
- Güneş paneli (D şıkkı): Güneş ışığını doğrudan elektriğe dönüştüren teknolojidir. Sürekli, yenilenebilirdir ve işletme sırasında emisyon üretmez. Hem iklim dostu hem de sürdürülebilir elektrik kaynağıdır.
Özetle, şıklarda verilen fosil yakıtlar ve cihaz adlandırmaları yerine “enerji kaynağı” olarak tanımlanabilen tek seçenek, güneş enerjisini temsil eden güneş panelidir. Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkı — Güneş paneli’dir.
14 Aşağıdakilerden hangisi enerji tasarrufu sağlamaz?
- Kullanmadığımız cihazların fişlerini prizden çekmeliyiz.
- Enerji tasarrufu sağlayan ampuller kullanmalıyız.
- Kullanmadığımız odalardaki lambaları kapatmalıyız.
- Bir odada bulunan avizedeki tüm lambaları bağlayıp gerekenden fazla aydınlanmasını sağlamalıyız.
14. Sorunun Çözümü
Bu soru, günlük yaşamda enerji tasarrufu sağlayan uygulamaları sorguluyor. Enerji tasarrufunun temel amacı, gereksiz elektrik tüketimini önlemek ve verimli kullanım sağlamaktır. Şıkları inceleyerek hangisinin tasarrufa değil, israfa yol açtığını belirleyelim:
- A şıkkı — “Kullanmadığımız cihazların fişlerini prizden çekmeliyiz”:
Elektrikli cihazlar kapalı konumda bile stand-by akımı çekebilir. Fişi çekmek, bu israfı önler ve gerçek bir enerji tasarrufu sağlar. - B şıkkı — “Enerji tasarrufu sağlayan ampuller kullanmalıyız”:
LED veya kompakt floresan ampuller, geleneksel akkor ampullere göre çok daha az elektrik tüketir. Bu da hem ekonomik hem de çevresel açıdan tasarruf demektir. - C şıkkı — “Kullanmadığımız odalardaki lambaları kapatmalıyız”:
Bir odada ışığa ihtiyaç yokken lambayı açık bırakmak gereksiz harcamadır. Bu davranış, basit ama etkili bir enerji tasarrufu yöntemidir. - D şıkkı — “Bir odada bulunan avizedeki tüm lambaları bağlayıp gerekenden fazla aydınlanmasını sağlamalıyız”:
Gereğinden fazla lambayı sürekli açık tutmak tam tersine enerji israfına neden olur. Fazladan harcanan watt, ne ekonomik ne de çevreci bir yaklaşım sergiler.
Özetle, A, B ve C şıkları, gereksiz tüketimi önleyerek enerji tasarrufu sağlar. Ancak D şıkkı, ihtiyacın çok üzerinde aydınlatma üreterek gereksiz elektrik tüketimine yol açar. Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkı — Bir odada bulunan avizedeki tüm lambaları bağlayıp gerekenden fazla aydınlanmasını sağlamalıyızdır.
15
• Benzin
• LPG
• Güneş
• Kömür
• Jeotermal
• Rüzgar
Yukarıda verilen enerji kaynaklarından kaç tanesi yenilenebilir enerji kaynaklarındandır?
- 2
- 3
- 4
- 5
15. Sorunun Çözümü
Bu soruda, verilen enerji kaynakları arasından hangilerinin yenilenebilir olduğu sorgulanıyor. Yenilenebilir enerji, doğal süreçlerce sürekli olarak yenilenen ve tükenmeyen kaynaklardan elde edilir. Listede yer alan her bir kaynağı inceleyelim:
- Benzin: Fosil yakıt kategorisindedir. Petrol rafinerilerinden elde edilir ve sınırlı stokları vardır. Yenilenebilir değildir.
- LPG (Sıvılaştırılmış Petrol Gazı): Yine fosilden türetilmiş bir yakıttır. Depolanabilen ama yenilenemez. Yenilenebilir değildir.
- Güneş: Güneş ışınları, güneş panelleri veya termal sistemlerle sürekli elektrik veya ısı enerjisi olarak kullanılabilir. Temiz ve yenilenebilir kaynaktır.
- Kömür: Fosil kökenlidir, rezervleri sınırlıdır ve yanma sırasında CO₂ açığa çıkar. Yenilenebilir değildir.
- Jeotermal: Yeraltındaki sıcak su ve buhar kaynaklarından faydalanır. Sürekli jeotermal sıcaklık kaynağı bulunduğu sürece tükenmez. Yenilenebilir kaynaktır.
- Rüzgar: Atmosferdeki hava akımlarından yararlanır. Türbinlerle elektrik üretimi yapar ve doğrudan tükenmeyen bir kaynaktır. Yenilenebilir kaynaktır.
Yukarıdaki incelemeye göre yenilenebilir olanlar Güneş, Jeotermal ve Rüzgardır. Diğer üçü (Benzin, LPG, Kömür) fosil yakıt grubuna girer ve yenilenebilir değildir.
Bu nedenle listede 6 kaynaktan 3 tanesi yenilenebilir enerji kaynağıdır. Doğru cevap “B” şıkkı — 3 olarak belirlenir.