1. Sorunun Çözümü

Bu soruda, altı çizili sözcüklerin yapısal olarak farklılık gösterip göstermediği araştırılıyor. Biraz sözcüğü zarf olarak miktar bildirir; yani bir fiili, sıfatı veya zarfı niteler. Diğer taraftan:

• Şık A – “Biraz”: Zarfdır, cümlede “daha düşünmek” eylemini miktar olarak sınırlar.
• Şık B – “Yaşlı”: Sıfattır, “amca” sözcüğünün nitelik özelliğini belirtir.
• Şık C – “Sanatçı”: İsimdir, kişi adıdır ve cümlenin öğesi olarak nesne görevindedir.
• Şık D – “Günlük”: İsimdir, “yazmak” eyleminin nesnesi olarak kullanılır.

Görüldüğü üzere, şıklarda “yaşlı” sıfat, “sanatçı” ve “günlük” isim iken, “biraz” zarfdır. Bu farklılık, yapıca diğerlerinden ayrılmasını sağlar.

Diğer şıkların neden yanlış olduğuna gelince:

• Şık B: “Yaşlı” sözcüğü nitelik bildiren sıfattır, zarftan farklı yapıdadır.
• Şık C: “Sanatçı” isimdir; zarf olan “biraz” ile işlev bakımından örtüşmez.
• Şık D: “Günlük” de isim olarak kullanılmıştır, zarftan ayrı bir sözcük türüdür.

Bu nedenle doğru cevap “A” şıkkıdır.

2. Sorunun Çözümü

Bu soru, sözcüklerin yapısal olarak birbirinden farkını bulmayı amaçlar. Seçeneklere baktığımızda:

• Şık A – “Kitap”: Basit isim, gövdesi tek bir kökten oluşur.
• Şık B – “Simitçi”: “simit” + -çi ekiyle türetilmiş, yapan/meslek ismi oluşturur.
• Şık C – “Çilek”: Basit isim, gövdesi tek bir kökten oluşur.
• Şık D – “Defter”: Basit isim, gövdesi tek bir kökten oluşur.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, “Simitçi” sözcüğünün bir yapım eki alarak (-çi) farklı bir anlam kazandırmasıdır. Diğer üç sözcük (kitap, çilek, defter) kök hâliyle basit isimdir ve ek almamıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğuna gelince:

• Şık A: “Kitap” basit isimdir; ek almadığından türevsel bir yapısı yoktur.
• Şık C: “Çilek” de basit isimdir; herhangi bir yapım ekine sahip değildir.
• Şık D: “Defter” basit isimdir; kökü dışında ek kullanılmamıştır.

Görüldüğü gibi Şık B “Simitçi”, köke eklenen -çi yapım eki sayesinde diğerlerinden yapıca ayrılır. Bu nedenle doğru cevap “B” şıkkıdır.

3. Sorunun Çözümü

Bu soruda, birleşik yapılı sözcükleri tanımlayıp örnekler arasından seçim yapacağız. Birleşik sözcükler, iki veya daha fazla kökün kaynaşarak yeni bir anlam taşıdığı sözcüklerdir. Seçenekleri tek tek inceleyelim:

• Şık A – “Gecekondu”: Gece + kondu köklerinin birleşmesiyle oluşmuş, yeni bir yerleşim anlamı kazanan birleşik sözcüktür.
• Şık B – “Okulumuz”: “okul” köküne iyelik eki (-umuz) gelmiştir; bu bir türemiş, ek-fiil ekiyle oluşturulmuş sözcüktür.
• Şık C – “Kalemlik”: “kalem” köküne yapım eki (-lik) eklenerek türetilmiş isimdir, birleşik değildir.
• Şık D – “Süpürge”: “süpür” kökü üzerine yapım eki (-ge) eklenerek oluşturulmuştur; bu da türemiş bir isimdir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğuna gelince:

• Şık B: “Okulumuz” yalnızca bir kök + iyelik eki içerir, iki farklı kökün birleşmesi söz konusu değildir.
• Şık C: “Kalemlik” bir kök (kalem) ve yapım eki (-lik) ile türetilmiştir, birleşik yapıda değildir.
• Şık D: “Süpürge” de benzer şekilde yapım ekiyle türetilen bir isimdir, iki kökün kaynaşması yoktur.

Bu nedenle doğru cevap “A” şıkkıdır.

4. Sorunun Çözümü

Bu soruda, altı çizili kelimelerin hangi sözcük türüne ait olduğu karşılaştırılıyor. Sözcük türleri bakımından:

• Şık A – “kaybolmuştu”: çekimli fiil; kök fiil “kaybol-” üzerine geçmiş zaman ve şart kipi çekim ekleri gelmiştir.
• Şık B – “Ayçiçekleri”: çoğul isim; “ayçiçeği” birleşik kökü + -ler plural eki ile türetilmiştir.
• Şık C – “Hiçbir”: sıfat/determiner; miktar belirtir, isim önünde nitelik belirtiyor.
• Şık D – “yerleşmeye”: isim-fiil (fiilimsi); fiil kökü “yerleş-” üzerine -me isim-fiil eki ve yönelme hâli eki (-ye) eklenmiştir.

Görüldüğü gibi; “kaybolmuştu” bir çekimli fiil, “Ayçiçekleri” bir çoğul isim, “Hiçbir” ise bir sıfat/determiner iken; “yerleşmeye” bir isim-fiil yani fiilimsidir.

Diğer şıkların neden doğru cevap olamayacağına gelince:

• Şık A: Çekimli fiiller, fiilimsi değildir. Çekim ekleriyle doğrudan kip ve şahıs anlamı kazanır.
• Şık B: Basit veya türemiş isimdir; fiil kökü içermediği için fiilimsi sayılmaz.
• Şık C: “Hiçbir” bir sıfattır (belirteç), fiilimsi kategorisine girmez.

Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkıdır, çünkü tek seçenek olarak isim-fiil eki (-me) ve yönelme eki (-ye) alarak fiilimsi yapıda oluşmuştur.

5. Sorunun Çözümü

Bu soruda, yapım eki alarak yeni bir sözcük türeten seçenek aranıyor. Yapım ekleri, kök veya gövdeye eklenerek anlam ve sözcük türü değiştiren eklerdir. Şıklarda sözcükleri inceleyelim:

• Şık A – “Koşuyor”: koş- köküne yalnızca çekim eki -uyor gelmiştir; bu çekimli fiiltir, türemiş sözcük değildir.
• Şık B – “Selamlaştı”: selam- köküne -laş yapım eki eklenerek “selamlaş-” gövdesi oluşturulmuş, ardından çekim eki -tı gelmiştir. Bu nedenle türemiş sözcüktir.
• Şık C – “Sustum”: sus- köküne yalnızca çekim ekleri -t (geçmiş zaman) ve -um (1. tekil şahıs) eklenmiştir; türemiş değildir.
• Şık D – “Gitmiştiniz”: git- köküne çekim ekleri -miş (geçmiş zamanın hikâyesi) ve -siniz (2. çoğul şahıs) eklenmiştir; yapım eki yoktur.

Görüldüğü gibi yalnızca “Selamlaştı” sözcüğü, -laş yapım eki alarak kökünden yeni bir gövde (türemiş sözcük) oluşturmuştur. Diğer tüm seçenekler, sadece çekim ekleriyle fiil çekimi yapmışlardır ve türemiş yapı göstermezler.

Bu nedenle doğru cevap “B” şıkkıdır.

6. Sorunun Çözümü

Bu soruda basit, türemiş ve birleşik sözcük türleri sırasıyla verilmiş seçeneği bulmamız isteniyor. Basit sözcük, yalnızca kök hâlinde olan; türemiş sözcük, yapım eki alarak yeni anlam kazanan; birleşik sözcük ise iki kökün kaynaşmasıyla oluşan sözcük demektir.

• Şık C – “Taşlar – Sütçü – Aslanağzı”:
  • Taşlar: taş köküne yalnızca çoğul eki -lar getirilmiş, basit sözcük formundadır.
  • Sütçü: süt köküne -çü yapım eki eklenerek meslek anlamı kazanan türemiş sözcüktür.
  • Aslanağzı: aslan + ağız köklerinin birleşmesiyle yeni bir bitki adını veren birleşik sözcüktür.

Diğer şıkların neden yanlış olduğuna gelince:

• Şık A: “Karayel” birleşik, “Korkak” türemiş, “Okuyoruz” ise çekimli fiildir; basit sözcük yoktur.
• Şık B: “İzci” ve “Bakımsız” her ikisi de türemiş; arada basit ve birleşik ayrımı sıralı değildir.
• Şık D: “Asker” türemiş, “Meydan” basit, “Tarlalar” basit-çoğul; türemiş ve birleşik sıralaması sağlanmamıştır.

Bu nedenle doğru cevap “C” şıkkıdır, çünkü basit (“Taşlar”), türemiş (“Sütçü”) ve birleşik (“Aslanağzı”) sözcük türleri sırasıyla verilmiştir.

7. Sorunun Çözümü

Bu soruda, “balık” sözcüğüne eklenen eklerin sözcüğün anlamını nasıl etkilediği inceleniyor. Dört farklı ekten yalnızca biri, sözcüğün temel anlamını değiştiren bir yapım ekidir. Seçenekleri tek tek değerlendirelim:

• Şık A – “-lar”: -lar çoğul eki; “balık” sözcüğünü “birden fazla balık” anlamına getirir, temel anlam korur.
• Şık B – “-çı”: -çı yapım eki; köke eklenince “balıkçı” olur ve “balık tutan/satan kişi” anlamı kazanır, kök anlamdan türetilir.
• Şık C – “-dan”: -dan ayrılma hâli eki; “balıktan” şeklinde kullanıldığında yönelme veya ayrılma bildirir, anlam değiştirici ek değildir.
• Şık D – “-a”: -a yönelme hâli eki; “balığa” şeklinde kullanıldığında yönelme anlamı katar, sözcüğün temel anlamını değiştirmez.

Diğer şıkların neden doğru cevap olmadığını açıklayalım:

• Şık A: “balıklar” yalnızca sayıyı değiştirir; birden çok balığı ifade eder ancak balığın türünü veya yapısını değiştirmez.
• Şık C: “balıktan” ifadesi, sözcüğe bir hâl eki ekleyerek cümlede görevini belirtir; ancak balık sözcüğünün anlamını dönüştürmez.
• Şık D: “balığa” ifadesi de yönelme hâlini gösterir; sözcüğün kendisinde farklı bir kavram oluşturmaz.

Görüldüğü gibi, “-çı” eki köke yeni bir meslek/kişi anlamı katarak sözcüğün temel dünyasından çıkarmakta, bu da bir türemiş yapı oluşturur. Bu nedenle doğru cevap “B” şıkkıdır.

8. Sorunun Çözümü

Bu parçaya bakarak, verilen önermelerden hangisinin yanlış olduğunu bulmamız isteniyor. Öncelikle parçadaki sözcük ve ek yapılarına bakalım:

• Çokluk eki: “Bağlarda”, “bahçelerde”, “meyve ağaçlarının” gibi sözcüklerde -lar/-ler ekleri kullanılmıştır. Bu doğru; çokluk eki almış sözcükler vardır.
• Bulunma hâli eki: “Bağlarda”, “bahçelerde” sözcükleri -da/-de bulunma hâlini belirtir. Bu da doğrudur.
• Soru eki: “En son ne zaman…” ve “…duyarak yemek yemiştim?” cümleleri soru anlamıdır, soru eki taşır. Yine doğru bir tespit.
• “Kokusunu” sözcüğü: “koku” köküne önce -su (iyelik eki), ardından -nu (belirtme hâli) eklenmiştir. Yani çekim ve türemiş yapı içerir, basit sözcük değildir.

Diğer şıkların neden doğru olduğu:

• Şık A: Çokluk eki almış sözcükler gerçekten de kullanılmıştır.
• Şık B: Bulunma hâli eki (-da/-de) alan isimler vardır.
• Şık C: Soru ekiyle kurulmuş cümleler mevcuttur.

Buna karşılık, Şık D “Kokusunu sözcüğü basit yapılıdır” önermesi yanlıştır, çünkü sözcük köküne önce iyelik, sonra hâl eki gelerek çekimleşmiştir.

Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkıdır.

9. Sorunun Çözümü

Bu soruda, altı çizili sözcüklerden hangisinin türemiş yapılı yani yapım eki alarak yeni anlam kazandığını bulmamız gerekiyor. Türemiş sözcük, köke yapım eki eklenerek oluşturulur; çekim ekleri almış sözcükler ise çekimli olarak adlandırılır.

• Şık A – “yerleşmeye”: “yerleş-” köküne önce -me (isim-fiil yapım eki), sonra -ye (yönelme hâli eki) getirilmiştir. Burada isim-fiil eki bir yapım eki olsa da, soru “türemiş yapılı” sözcüklerden kastı genellikle basit isim ya da sıfata dönüşen yapım eki almış sözcüklerdir.
• Şık B – “yapraklar”: “yaprak” köküne yalnızca -lar (çoğul çekim eki) eklenmiştir; bu çekim eki değişimi, türemiş yapı sayılmaz.
• Şık C – “suçlu”: “suç” köküne -lu (türemişlik, sıfat yapım eki) eklenerek “suçlu” sıfatı oluşturulmuştur. Bu, kökten yeni bir sözcük türü (sıfat) üreten yapım eki örneğidir.
• Şık D – “geçiyoruz”: “geç-” köküne getirilen -iyor ve -uz ekleri çekim ekidir; fiil çekimi yapar, türemiş yapılı değildir.

Diğer şıkların neden doğru cevap olamayacağına gelirsek:

• Şık A: İsim-fiil eki yapım eki kabul edilse de, soru bağlamında genellikle sıfat/yeni sözcük oluşturan ekler aranır.
• Şık B: Çoğul eki “-lar” çekim eki olduğundan türemiş yapı kapsamına girmez.
• Şık D: Çekim ekleriyle zaman ve şahıs bilgisi kazanan bir fiildir; yapım eki yoktur.

Görüldüğü gibi, sadece “suçlu” sözcüğü “-lu” yapım eki alarak yeni bir sözcük türü oluşturmuştur. Bu nedenle doğru cevap “C” şıkkıdır.

10. Sorunun Çözümü

Bu soruda, altı çizili sözcüklerin yapı bakımından birleşik, türemiş veya basit sözcüklerden hangisine ait olduğunu inceleyeceğiz. Birleşik yapılı sözcükler iki farklı kökün veya sözcüğün kaynaşmasıyla oluşur; Türemiş sözcükler ise köke yapım eki eklenerek yeni anlam veya sözcük türü kazananlardır; Basit sözcüklerse yalnızca kök hâlinde olup sadece çekim eki almış olabilir.

• Şık 1 – “ziyaret ettim”: “ziyaret” (isim) + “et-” (yardımcı fiil) birleşerek bileşik fiil oluşturur; ardından -tim (geçmiş zaman-1. tekil şahıs) çekim eki gelmiştir. Bu nedenle birleşik yapılıdır.
• Şık 2 – “öğrencidir”: “öğren-” kökünden -ci yapım ekiyle “öğrenci” (türemiş isim) oluşur; üzerine -dir (yargı kip eki) eklenerek çekimlenmiştir. Bu sözcük türemiş yapılıdır.
• Şık 3 – “kuzenlerim”: “kuzen” (basit isim) köküne önce -ler (çoğul çekim eki), sonra -im (iyelik çekim eki) eklenmiştir. Yeni anlam kazandıran yapım eki yoktur, yalnızca çekim eki almıştır; bu yüzden basit yapılıdır.

Görüldüğü gibi altı çizili sözcüklerin sıralaması: Birleşik (ziyaret ettim) – Türemiş (öğrencidir) – Basit (kuzenlerim) olacağından doğru cevap “B” şıkkıdır.

Diğer seçeneklerin neden yanlış olduğuna kısaca bakalım:

• Şık A (Türemiş–Basit–Birleşik): “ziyaret ettim” birleşik değil, “öğrencidir” türemiş; sıralama hatalıdır.
• Şık C (Türemiş–Birleşik–Basit): “ziyaret ettim” birleşik, “öğrencidir” türemiş; ancak şıkta ters sırada gösterilmiştir.
• Şık D (Basit–Birleşik–Türemiş): “kuzenlerim” basit, “ziyaret ettim” birleşik, “öğrencidir” türemiş; ama doğru sıralama bu değildir.

Bu açıklamalar ışığında, sıralama bakımından “B” seçeneği net bir biçimde öne çıkmaktadır.

11. Sorunun Çözümü

Bu soruda türemiş sözcüklerin kök yönünü inceleyip, diğerlerinden farklı olanı bulmamız isteniyor. Türemiş sözcük, kök veya gövdeye yapım eki eklenerek yeni anlam veya sözcük türü kazanan sözcüktür. Seçenekleri teker teker ele alalım:

• Şık A – “Taşıt”: “taşımak” fiilinden türemiştir; fiil kökü “taşı-” üzerine -t yapım eki gelerek “taşıt” (araç) anlamı kazanır.
• Şık B – “Yolcu”: “yol” isim kökü üzerine -cu yapım eki eklenerek “yolcu” (yolculuk yapan kişi) olarak türetilir.
• Şık C – “Bilgi”: “bilmek” fiil kökü “bil-” üzerine -gi yapım eki gelerek “bilgi” (öğrenilen şey) anlamına bürünür.
• Şık D – “Vurgu”: “vurmak” fiil kökü üzerine -gu yapım eki eklenerek “vurgu” (önemli yere basma) anlamını edinir.

Görüldüğü üzere “Taşıt”, “Bilgi” ve “Vurgu” sözcükleri fiil kökünden türemişken, “Yolcu” ise isim kökü “yol” üzerine ek alarak türemiştir. Diğer üç seçenekte kök olarak bir fiil bulunur ve anlam yapım ekiyle değişir; sadece Şık B’de kök bir isimdir.

Diğer şıkların neden doğru cevap olmadığını özetleyelim:

• Şık A: Fiil kökü “taşı-” üzerine ek gelerek türemiştir.
• Şık C: Fiil kökü “bil-” üzerine yapım eki eklenmiştir.
• Şık D: Fiil kökü “vur-” üzerine yapım eki eklenmiştir.

Bu nedenle doğru cevap “B” şıkkıdır, çünkü kökü yönüyle diğerlerinden farklı olarak bir isim kökü kullanılmıştır.

12. Sorunun Çözümü

Bu soruda, seçeneklerde verilen sözcüklerin yapı türleriyle ilgili sınıflandırmanın hangisinde yanlışlık yapıldığını bulacağız. Öncelikle sözcüklerin hangi yapıda olduklarını inceleyelim:

• Çalışkan – Türemiş: “çalış-” fiil kökü üzerine -kan yapım eki getirilmiş, yeni bir sıfat oluşturulmuştur. Bu doğru bir türemiş sözcüktür.
• Konuksever – Türemiş: Burada “konuk” isim kökü ile “sever” fiil kökünin birleşmesi söz konusudur. Konuk + sever kaynaşarak “konuksever” şeklinde yeni bir birleşik sıfat oluşturur. Dolayısıyla bu seçenek türemiş olarak verilmiş, oysa gerçekte birleşiktir.
• Gecekondu – Birleşik: “gece” + “kondu” köklerinin kaynaşıp yeni anlam kazandığı, klasik bir birleşik sözcüktür.
• İlköğretim – Birleşik: “ilk” + “öğretim” iki ayrı kökten oluşan, “birinci eğitim” anlamı veren tipik bir birleşik sözcüktür.

Görüldüğü gibi, diğer üç seçenekte sözcük türü doğru sınıflandırılmışken Şık B’de “Konuksever” yanlışlıkla türemiş sayılmıştır. Oysa birleşik yapıda olup iki kökün kaynaşmasından oluşur.

Bu nedenle doğru cevap “B” şıkkıdır, çünkü tek yanlış sınıflandırma burada yapılmıştır.

13. Sorunun Çözümü

Bu soruda altı çizili isimlerin yapısına bakarak basit mi yoksa türemiş mi olduklarını inceleyeceğiz. Basit sözcük, kök hâlinde olup yapım eki almaz; Türemiş sözcük ise köke bir yapım eki eklenerek yeni anlam veya sözcük türü kazanan sözcüktür.

• Şık A – “gözlük”: “göz” köküne -lük (yapım eki) gelerek “gözlük” türemiş isim oluşturulmuştur.
• Şık B – “düşüncelerimi”: “düşünce” kökü -ler (çoğul çekim eki), -im (iyelik), -i (belirtme hâli) ekleri almış; “düşünce” de “düşün-” kökünden -ce yapım ekiyle türemiştir. Dolayısıyla türemiş + çekimli yapılıdır.
• Şık C – “duygularını”: “duygu” sözcüğü “duy-” fiil kökünden -gu yapım eki alarak türemiştir; üzerine -lar (çoğul), -ı (iyelik), -nı (belirtme hâli) eklenmiştir. Yine türemiş + çekimli yapılıdır.
• Şık D – “dostlar”: “dost” kökü hiçbir yapım eki almamış; yalnızca -lar çoğul (çekim eki) eklenerek çoğul hâle getirilmiştir. Bu nedenle basit isim + çekimli yapılıdır.

Özetle, Şık A, B ve C’deki sözcükler temelde türemiş (yapım eki almış) kök barındırırken, sadece Şık D’deki “dostlar” kökü tamamen basit olup yalnızca çekim eki almıştır. Bu yapısal fark nedeniyle doğru cevap “D” şıkkıdır.

14. Sorunun Çözümü

Bu soruda, sözcüklerin kök türlerine (fiil kökü, isim kökü, sıfat kökü) bakarak diğerlerinden farklı olanı bulacağız.

• Şık A – “Sarardım”: “sarar-” fiil köküdir; “sararmak” fiili kökünden çekim ekleri (-dı, -m) gelmiştir.
• Şık B – “Çalışmalıyım”: “çalış-” fiil köküdir; “çalışmak” fiil kökü üzerine çekim eki (-malı, -yım) eklenmiştir.
• Şık C – “Hastalanmış”: “hasta-” sıfat köküdir; “hasta” sıfatına -lan yapım eki gelerek fiil oluşturulmuş, ardından çekim ekleri (-mış) eklenmiştir.
• Şık D – “Dertleşiyoruz”: “dert-” isim köküdür; “dert” ismi üzerine -leş yapım eki gelerek fiil oluşturulmuş, ardından çekim ekleri (-iyor, -uz) eklenmiştir.

Görüldüğü gibi:

• A ve B’de sözcükler fiil köküne dayanmaktadır.
• D’de isim kökü kullanılmıştır.
• Sadece C’de sıfat kökü (“hasta”) temel alınmıştır.

Bu yapısal farklılık nedeniyle doğru cevap “C” şıkkıdır.

15. Sorunun Çözümü

Bu soruda “kökü isim” olan, yani kök hâlinde birtakım ek ya da çekim ekleri almadan doğrudan bir isim köküne dayanan seçeneği bulmamız isteniyor. Gelin, şıkları tek tek inceleyelim:

• Şık A – “Pazar”: Burada “pazar”, “alışveriş yeri” ya da “haftanın bir günü” anlamında kullanılan ortak isimtir. Fakat cümlede “Pazar günü” ifadesi, “gün” sözcüğünü niteleyen bir sıfat tamlaması oluşturduğu için, “pazar” sözcüğü sıfat görevinde de kullanılmıştır.
• Şık B – “Mart”: “Mart” kelimesi, ay adlarından biri olarak doğrudan bir özel isim köküne dayanır. Hiçbir yapım ya da çekim eki almaz; tek başına “Mart” olarak var olur ve özel isim niteliğindedir.
• Şık C – “İndirimli”: “indirim” köküne -li (yapım eki) eklenerek “indirimli” sıfatı oluşturulmuştur. Dolayısıyla kökü tek başına bir fiil kökü olan “indir-”dir; “indirim” ise türemiş bir isimdir.
• Şık D – “Tuzlu”: “tuz” ortak isim köküne -lu (yapım eki) eklenerek “tuzlu” sıfatı elde edilir. Burada da kök, “tuz” isimden türeyen bir yapıda kullanılmaktadır.

Özetle:

• Pazar: isim köküne dayanır ama cümlede sıfat görevinde kullanılmıştır.
• Mart: kesinlikle hiçbir ek almaz, tek başına özel isim köküdür.
• İndirimli ve Tuzlu: her ikisi de yapım eki alarak türetilmiş sıfatlardır.

Bu nedenle, kökü doğrudan ve ek almadan var olan tek özel isim olan “Mart” seçeneği doğru cevaptır. Bu yüzden doğru cevap “B” şıkkıdır.