5. Sorunun Çözümü

Tablo bize, 1 \( \mathrm{mm^3} \) kanda bulunan alyuvar (eritrosit), akyuvar (lökosit) ve kan pulcukları (trombosit) sayılarını karşılaştırmalı olarak veriyor. Normal aralıklar; alyuvar için 5–6 milyon, akyuvar için 5.000–10.000, kan pulcukları için 250.000–400.000’dür. Yüksek yerlere çıkıldığında oksijen azaldığı için vücut, dokulara oksijen taşıma kapasitesini artırmak adına alyuvar sayısını yükseltir (uyum yanıtı).

• A şıkkı: K durumunda alyuvar sayısı yalnızca 800.000’dir; bu değer normalin çok altındadır ve oksijen taşıma kapasitesi belirgin biçimde düşer. Dağa tırmanma gibi yüksek irtifa koşullarında ise tam tersine alyuvar sayısı artar. Bu nedenle “K durumunda birey dağa tırmanıyor olabilir.” ifadesi yanlıştır.
• B şıkkı: L durumunda alyuvar normal (~5 milyon), akyuvar 14.000 ile yüksektir. Akyuvar artışı çoğunlukla bir enfeksiyon/hastalık belirtisidir. Bu yorum doğrudur.
• C şıkkı: M durumunda kan pulcukları 600.000 ile artmıştır. Trombosit yüksekliği; kanama, doku hasarı, cerrahi gibi pıhtılaşma gereksiniminin arttığı hallerde görülebilir. “Ani kan kaybı yaşıyor olabilir.” ifadesi bu yüzden uygundur.
• D şıkkı: K durumunda alyuvar sayısının aşırı düşük olması, hemoglobinin taşıyabileceği O₂ miktarını azaltır; bu da kanın oksijen taşıma kapasitesinin düşük olduğu anlamına gelir. İfade doğrudur.

Sonuç olarak, tablodaki verilerle çelişen tek yorum A şıkkıdır. Bu nedenle doğru cevap “A” şıkkıdır.

6. Sorunun Çözümü

Bir kişiden kan alınabilmesi için önce bağış kriterleri sağlanmalıdır: 18–65 yaş aralığında olmak ve en az 50 kg kütlede olmak. İkinci adımda kan grubu uyumu aranır. Ortaokul düzeyinde kullanılan özet şemaya göre; B Rh(+) bir alıcıya B Rh(+) veya O Rh(+) verilebilir (ABO’da aynı grup ya da O, Rh’da aynı işaret tercih edilir). Şimdi her kişiyi ayrı ayrı değerlendirelim:

• Seda: Yaşı 16 olduğundan (18’den küçük) bağış kriterini sağlamaz. Kütlesi uygun olsa da kan veremez.
• Ali: Yaşı 25, kütlesi 76 kg; bağış için uygun. Kan grubu B Rh(+) olup Ayşe’nin B Rh(+) grubuyla ABO ve Rh bakımından uyumludur. Kan verebilir.
• İrem: Yaşı 44, kütlesi 64 kg; bağış açısından uygun görünür. Ancak kan grubu B Rh(−)’dır. Bu düzeyde öğretilen uyum kuralında Rh işaretinin aynı olması beklenir; bu nedenle Ayşe’nin Rh(+) durumuyla eşleşmez. Kan veremez.
• Gamze: Yaşı 34 olmasına karşın kütlesi 49 kg’dır. 50 kg altı olduğu için bağış yapamaz.

Tüm koşulları sağlayıp kan grubu da uyumlu olan tek kişi Ali’dir. Dolayısıyla doğru cevap “B” şıkkıdır.

7. Sorunun Çözümü

Soruda verilen çarpıcı bilgi şudur: Vücudumuzdaki tüm damarlar uç uca eklense uzunluk yaklaşık 161.000 km olur ve bu, Dünya ekvatoru çevresinin yaklaşık 4 katıdır. Ekvator uzunluğu yaklaşık \(40\,075\ \text{km}\) olduğundan, \( \displaystyle \frac{161\,000}{40\,075} \approx 4 \) sonucu bu ifadeyi destekler. Böyle devasa bir uzunluğa ulaşabilmenin tek yolu, damar ağının vücudun her noktasına, özellikle de hücre düzeyine kadar yayılmasıdır. Bu fikri en iyi hangi seçenek güçlendiriyor, şıkları tek tek inceleyelim:

• A şıkkı: “Dolaşım sisteminin kalp, damarlar ve kandan oluşması” ifadesi yalnızca yapısal bir tanımdır. Damarların toplam uzunluğuna dair bir gerekçe sunmaz. Desteklemez.
• B şıkkı: “Atardamarların oksijence zengin kanı kalpten vücuda taşıması” doğrudur; ancak uzunluğun neden bu kadar fazla olduğuna ilişkin nicel/uzamsal bir açıklama vermez. Destek gücü zayıf.
• C şıkkı: “Kılcal damarların atardamarlar ile toplardamarlar arasında yer alması” yapısal bağlantıyı belirtir; fakat kılcalların her yere ulaştığını söylemez. Dolaylıdır.
• D şıkkı: “Vücudumuzdaki her bir hücreye damarlar aracılığıyla besin ve oksijen taşınması” ifadesi, damar ağının hücre hücre her yere yayıldığını vurgular. Tam da bu yaygınlık toplam uzunluğun ekvatorun katları olmasını açıklar. Doğrudan destekler.

Bu nedenle verilen ifadeyi en güçlü biçimde D şıkkı destekler. Doğru cevap “D” şıkkıdır.

8. Sorunun Çözümü

Bu düzenek, sindirim sisteminin temel bölümlerini günlük malzemelerle modellemeyi amaçlar: Bıçaklı çarklı pet şişe → ağız (dişler + tükürük), plastik torba → mide, kıvrımlı hortum → ince bağırsak, ince çorap → bağırsak duvarı/villuslar, süzgeç ve su kabı → emilen maddelerin kana/lenfe geçişi, çıkışta kalan posa → atık. Bu eşleştirmeye göre şıkları tek tek değerlendirelim:

• A şıkkı: İnce çorap ve süzgeç bağırsak duvarının gözenekli yapısını temsil eder. Besinler kimyasal sindirimle monomerlere ayrıldıktan sonra bu yüzeyden emilir ve “su kabına” geçer. Bu ifade doğrudur.
• B şıkkı: Plastik torba mideyi temsil eder. Midede pepsin enzimi ve mide asidi etkisiyle proteinlerin kimyasal sindirimi başlar (ayrıca mide kasılmalarıyla fiziksel sindirim de vardır). Bu ifade doğrudur.
• C şıkkı: İnce çoraptan beze geçen madde modelde kana geçen maddeleri temsil eder; bunlar glikoz, amino asitler, yağ asidi–gliserol, su ve mineraller gibi emilen besinlerdir. Atık maddeler ise duvardan geçmeyip ilerleyerek posayı oluşturur. Bu nedenle “beze geçen madde atıktır” ifadesi yanlıştır.
• D şıkkı: Bıçaklı çarklı pet şişe ağızdaki dişlerle çiğneme ( fiziksel ) ve tükürükteki amilazın nişastayı parçalamaya başlaması ( kimyasal ) süreçlerini bir arada gösterir. Bu ifade doğrudur.

Tüm değerlendirmeler ışığında yanlış olan tek seçenek “C”’dir. Çünkü emilenler atık değil, vücudun kullandığı besin monomerleridir. Bu nedenle doğru cevap “C” şıkkıdır.

9. Sorunun Çözümü

Sindirim kanalında besinlerin ilerlemesini sağlayan temel mekanizma, duvar kaslarının oluşturduğu peristaltik (kasılma) dalgalardır. Bu dalga; önde gevşeme, arkada kasılma şeklinde ilerler ve lokmayı adım adım aşağı doğru iter. Yalnızca yerçekimine güvenseydik, besinlerin her koşulda ilerlemesi mümkün olmazdı. Verilen üç durumu bu bakışla değerlendirelim:

• 1. Uzanırken ilerleme: Yatar pozisyonda yerçekimi belirgin bir itici güç olamaz. Besinlerin yatarak da yemek borusundan mideye geçebilmesi, peristaltik dalgaların varlığını zorunlu kılar. Bu ifade kas hareketlerine ihtiyaç için net bir gerekçedir.
• 2. Bazı bölgelerde yukarı yönlü taşıma: İnce ve kalın bağırsakta içerik zaman zaman karışım ve geri-itim hareketleriyle yukarıya doğru da yönlenir. Yerçekimi buna karşı çalışır; işi mümkün kılan, dairesel–uzunlamasına kasların ritmik kasılmasıdır. Bu da açık bir gerekçedir.
• 3. Büyük lokmanın tıkanmayı engellemesi: Büyük bir besin parçası, güçlü peristaltik dalgalar ve halka kaslarının ardışık gevşemesiyle ilerletilir; aksi hâlde yemek borusu tıkanabilir. Dolayısıyla bu durum da kas hareketlerine duyulan ihtiyacı gösterir.

Şık analizi: A yalnız 1’i içerir; 2 ve 3’ü dışladığı için yanlıştır. B yalnız 1 ve 2’yi alır; 3’ü dışladığı için yanlıştır. C 1’i dışladığı için yanlıştır. Üç gerekçeyi de kapsayan tek seçenek D’dir.

Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkıdır.

10. Sorunun Çözümü

Soruda bizden, solunum sağlığını korumak için öncelikle gerek olmayan davranışı seçmemiz isteniyor. Solunum sistemini doğrudan koruyan önlemler; akciğerlere giren havanın temizlenmesi, nemlendirilmesi ve ısıtılması, akciğer kapasitesinin ve balgam atma becerisinin artırılması ve zararlı partikül/duman maruziyetinin azaltılmasıdır. Şıkları bu ölçütlerle değerlendirelim:

• A) Spor yapmak: Düzenli egzersiz solunum kaslarını güçlendirir, vitalkapsite/soluk hacmini artırır ve mukosiliyer temizliği (kirpikli epitelin balgamı yukarı taşıması) destekler. Bu yüzden solunum sağlığı için öncelikli bir davranıştır.
• B) Havası temiz yerlerde bulunmak: Toz, PM partikülleri, duman ve kimyasal gazlar akciğerleri tahriş eder, astım ve KOAH gibi hastalıkları kötüleştirir. Maruziyeti azaltmak solunum sağlığını korumada doğrudan ve öncelikli bir etkendir.
• C) Burundan soluk almak: Burun kılları ve mukus havayı filtreler; turbinatlar havayı nemlendirip ısıtır. Ağızdan soluk almak bu koruyucu süzgeci devre dışı bırakır. Dolayısıyla burundan soluk almak da öncelikli bir koruyucu davranıştır.
• D) Aşırı yağlı besinlerden kaçınmak: Dengeli beslenme genel sağlık için önemlidir; ancak yağlı besinlerden uzak durmak, solunum sistemini doğrudan koruyan bir önlem değildir. Dolaylı olarak obeziteyi azaltıp nefes darlığı riskini düşürebilir; fakat solunum sağlığı açısından ilk sırada uygulanması gereken bir tedbir değildir.

Bu analizlere göre, solunum sağlığını korumak için öncelikle yapılması gerekmeyen seçenek “D”’dir. Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkıdır.

11. Sorunun Çözümü

Soruda “oksijenin enerji elde etmek için kullanıldığı yapı” soruluyor. Canlılarda besinlerden enerji üretilmesi olayı hücresel solunumdur ve bu süreç, esas olarak hücrelerin içerisindeki mitokondrilerde gerçekleşir. Oksijen, glikoz gibi organik maddelerin son basamakta oksidatif parçalanması için kullanılır ve açığa çıkan enerji, hücrenin evrensel enerji para birimi olan ATP’ye dönüştürülür. Süreci basit bir denklemle hatırlayalım: \( \displaystyle \text{Glikoz }(C_6H_{12}O_6) + 6\,O_2 \rightarrow 6\,CO_2 + 6\,H_2O + \text{ATP (enerji)} \). Dolayısıyla oksijenin “enerji üretiminde kullanılması” doğrudan hücre düzeyinde olur.

• A) Kanda: Kan, oksijeni hemoglobin aracılığıyla taşır; ancak kanın kendisi oksijeni enerji üretmek için kullanmaz. Görevi iletimdir. Bu nedenle yanlıştır.
• B) Alveollerde: Alveoller gaz değişiminin yapıldığı hava kesecikleridir. Burada oksijen kana geçer, karbondioksit ise kandan alveollere difüze olur. Enerji üretimi alveollerin görevi değildir; bu yüzden yanlıştır.
• C) Hücrelerde: Hücresel solunum burada olur; mitokondrilerde oksijen kullanılarak ATP sentezlenir. Sorunun aradığı doğru yanıt budur.
• D) Kalpte: Kalp, oksijeni bolca tüketen bir organdır; ancak enerji üretimi yine kalp hücrelerinin mitokondrilerinde gerçekleşir. “Kalpte” ifadesi, sürecin genel yerini değil, yalnızca bir organı işaret eder; bu nedenle kapsam olarak yanlıştır.

Sonuç olarak, oksijen enerji üretiminde doğrudan hücrelerde kullanılır. Doğru cevap “C” şıkkıdır.

12. Sorunun Çözümü

Soruda, verilen besin içeriklerinden hangilerinin sindirilmeden doğrudan kana geçtiği soruluyor. Sindirim; büyük moleküllerin monomerlerine parçalanmasıdır. Yapı olarak zaten küçük olan bazı maddeler bağırsak duvarından doğrudan emilebilir:

• Vitaminler (1): Yağda ve suda çözünen vitaminler, kimyasal sindirime uğramadan kana/lenfe geçebilir.
• Mineraller (4): İnorganik, küçük iyonik yapılardır; bağırsakta doğrudan emilir.
• Su (5): Hem ince bağırsakta hem kalın bağırsakta difüzyon/osmoz ile doğrudan kana karışır.

Buna karşılık: Karbonhidratlar (2) çoğunlukla nişasta ve disakkaritler hâlinde alınır; kana geçebilmek için amilaz, maltaz vb. enzimlerle glikoz gibi monomerlere parçalanmaları gerekir. Proteinler (3) de pepsin, tripsin, peptidaz etkisiyle amino asitlere ayrılmadan emilemez. (Not: Tek şekerli glikoz gibi hazır monomerler verilirse zaten sindirilmiş formdadır.)

Şıkların Değerlendirmesi:

• A) 2 ve 3: Her ikisi de sindirim gerektirir; yanlıştır.
• B) 2, 3 ve 4: Mineraller doğru olsa da 2 ve 3 sindirim ister; yanlıştır.
• C) 1, 3 ve 5: 1 ve 5 doğru; fakat protein (3) sindirilmeden emilemez; yanlıştır.
• D) 1, 4 ve 5: Vitamin, mineral ve su sindirilmeden kana karışır; doğrudur.

Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkıdır.

13. Sorunun Çözümü

Bu soru, soluk alıp verme (inspirasyon–ekspirasyon) sırasında gerçekleşen değişimleri ayırt etmenizi istiyor. Mekanizmayı kısaca hatırlayalım: Soluk alma anında diyafram kası kasılır, düzleşerek aşağı iner; kaburgalar arası kaslar (dış interkostaller) kasılır, göğüs kafesi yukarı–dışa hareket eder ve akciğer hacmi artar. Soluk vermede ise diyafram gevşer, kubbe şeklini alarak yukarı çıkar; kaburgalar arası kaslar gevşer, akciğerler elastik geri dönüşle küçülür. Bu süreçte alveoller şişip sönse de \( O_2 \) ve \( CO_2 \) değişimi için yüzey alanı dinamikleşirken alveol sayısı sabit kalır.

• A) Alveol sayısının azalması: Yanlıştır. Normal solunum döngüsünde alveol sayısı değişmez; değişen şey, alveollerin içindeki havanın miktarı ve buna bağlı yüzey alanının etkin kullanımıdır. Alveol sayısındaki azalma, ancak bazı hastalıklarda (ör. amfizem) uzun vadeli patolojik bir durumdur; tek bir soluk döngüsünün “değişimi” değildir.
• B) Akciğer hacminin artması: Soluk alma sırasında akciğer hacmi artar. Bu, solunum döngüsünün doğal bir değişimidir; bu ifade doğrudur.
• C) Diyaframın kubbe şeklini alması: Diyaframın kubbe şekli soluk verme sırasında görülür. Solunum döngüsünde gerçekleşen bir değişimdir; doğrudur.
• D) Kaburgalar arası kasların gevşemesi: Yine soluk verme anında gözlenen bir durumdur; bu da doğrudur.

Görüldüğü gibi, seçenekler içinde soluk alıp verme sırasında meydana gelmeyen (yani sürecin doğal bir değişimi olmayan) tek ifade alveol sayısının azalmasıdır. Bu nedenle doğru cevap “A” şıkkıdır.

14. Sorunun Çözümü

Soruda verilen üç temel görev böbreğin (B) işlevleriyle birebir örtüşmektedir:

• Tansiyonun düzenlenmesi: Böbrekler, renin–anjiyotensin–aldosteron sistemi (RAAS) ve sodyum–su dengesini ayarlayarak kan basıncını kontrol eder. Sodyumu tutup suyu geri emdiklerinde kan hacmi artar, bu da tansiyona etki eder.
• Kalsiyum dengesinin kontrolü: Böbrekler D vitaminini aktif forma (kalsitriol) çevirir. Kalsitriol, bağırsaktan kalsiyum emilimini artırır; ayrıca böbrek fosfat atılımını ayarlayarak kalsiyum–fosfat dengesine katkı verir.
• Kandaki zararlı maddeleri süzme: Nefronlar, kanda bulunan üre, ürik asit, kreatinin gibi atıkları süzerek idrarla vücuttan uzaklaştırır.

Diğer şıklar neden değil?

• A) Pankreas: Esas görevi insülin ve glukagon ile kan şekeri düzenlemesidir; ayrıca sindirim enzimleri salgılar. Tansiyon düzenlemesi ve vücut atıklarının süzülmesi pankreasın görevi değildir; kalsiyum dengesini de doğrudan ayarlamaz.
• C) Kalın bağırsak: Su ve bazı minerallerin geri emilimini yapar, dışkı oluşturur. Ne tansiyonu primer olarak ayarlar ne de kanda biriken atıkları süzme görevini üstlenir.
• D) Mide: Asit ve enzimlerle proteinlerin sindirimine başlar; ancak kanın temizlenmesi, RAAS yoluyla tansiyon kontrolü ya da kalsiyum dengesinin yönetimi midenin işlevleri arasında değildir.

Bu değerlendirmelerle, verilen özellikleri karşılayan organ Böbrektir. Doğru cevap “B” şıkkıdır.

15. Sorunun Çözümü

Soru kökünde “havadaki gerekli gazların (O₂) vücuda alınması, hücrelere ulaştırılması ve atık gazların (CO₂) vücut dışına atılması için bir araya gelmiş yapılar” ifadesi geçiyor. Bu tanım; burun–yutak–gırtlak–soluk borusu–bronş/bronşçuklar–alveoller gibi yapıları kapsayan solunum sistemini işaret eder. Solunum sistemi havayı içeri alır, alveollerde gaz değişimi gerçekleşir; oksijen kılcal damarlara difüzyon ile geçer, karbondioksit ters yönde alveol boşluğuna verilir ve dışarı atılır. Hücrelere asıl taşıma işini kan (hemoglobin) yapar; fakat havadaki gazlarla doğrudan temas ve dışarı atım görevlerinin merkezi, tanım gereği solunum sistemidir.

• A) Solunum sistemi: Havanın akciğerlere iletilmesini, alveol–kılcal düzeyinde gaz değişimini ve CO₂’nin dışarı atılmasını sağlar. Tanıma tam uyumludur; doğru seçenektir.
• B) Destek ve hareket sistemi: Kemikler, eklemler ve kaslar vücuda şekil ve hareket kabiliyeti verir; gazların havadan alınıp dışarı atılmasıyla doğrudan ilgili değildir. Yanlıştır.
• C) Dolaşım sistemi: Kan ve damarlar oksijeni hücrelere taşır, CO₂’yi akciğerlere geri getirir; ancak havadan gazı alma/atmanın kendisi solunum organlarında olur. Tanımı tek başına karşılamaz.
• D) Boşaltım sistemi: Böbrekler başta olmak üzere metabolik sıvı atıkları (üre vb.) uzaklaştırır; gaz değişimiyle ilişkili değildir. Yanlıştır.

Dolayısıyla verilen tanımı karşılayan sistem Solunum sistemidir. Bu nedenle doğru cevap “A” şıkkıdır.

16. Sorunun Çözümü

Grafikte aynı besinin parçalanmasına ait iki farklı tepkimenin başlama (aktivasyon) enerjisi karşılaştırılıyor. Bir tepkimenin tepe noktasına ulaşması için gereken enerji \(E_a\) ne kadar düşük ise tepkime o kadar kolay başlar ve hızlanır. Enzimlerin görevi tam da budur: \(E_a\) değerini azaltarak kimyasal sindirimi hızlandırmak.

• 1. “K tepkimesinde enzim işlev görmüş olabilir.”
  Grafikte K eğrisinin tepe yüksekliği, L eğrisinden belirgin biçimde daha düşüktür. Bu, K tepkimesinin aktivasyon enerjisinin azaldığını gösterir. En mantıklı açıklama, K’da enzim etkisi bulunmasıdır. Dolayısıyla bu yargı doğrudur.
• 2. “L tepkimesiyle besin daha hızlı parçalanır.”
  L eğrisinin tepe noktası daha yüksek olduğundan \(E_a\) fazladır; başlangıç için daha çok enerji gerekir ve süreç görece daha yavaştır. Bu nedenle L’nin daha hızlı olacağı iddiası yanlıştır.
• 3. “K tepkimesi kalın bağırsakta gerçekleşebilir.”
  Okul düzeyinde bilgiye göre kimyasal sindirim esas olarak ağız, mide ve ince bağırsakta gerçekleşir; kalın bağırsakta ise temel olay su ve mineral emilimidir. İnsanlarda sindirimi hızlandıracak özgül enzimler burada salgılanmaz. Bu yüzden K tepkimesini kalın bağırsağa atfetmek doğru değildir.

Sonuç: Yalnızca 1. yargı doğrudur; 2 ve 3 yanlış değerlendirmelerdir. Bu nedenle doğru cevap “A” şıkkıdır.

17. Sorunun Çözümü

Tanımlar: Uzun kemik için boy > en; kısa kemik için boy ≈ en; yassı kemik için belirgin bir “boy” yoktur ve en > kalınlık. Şimdi tabloda verilen her kemiği bu ölçütlerle tek tek sınıflandıralım:

• 1 no: boy \(2{,}2\), en \(2{,}2\) → boy ≈ en; ayrıca en \((2{,}2)\) kalınlıktan \((3{,}2)\) küçük → kısa kemik.
• 2 no: boy \(16{,}1\) ≫ en \(2{,}4\) → uzun kemik.
• 3 no: boy \(4{,}6\) ≫ en \(1{,}1\) → uzun kemik.
• 4 no: boy \(12{,}3\) ≫ en \(1{,}6\) → uzun kemik.
• 5 no: en \(4{,}2\) > kalınlık \(1{,}4\) ve belirgin uzunluk yok (hatta en > boy) → yassı kemik.
• 6 no: boy \(13{,}2\) ≫ en \(1{,}7\) → uzun kemik.
• 7 no: boy \(3{,}7\) ≈ en \(3{,}8\) ve en < kalınlık \(4{,}1\) → kısa kemik.

Bu sınıflandırmaya göre sayılar: uzun (2, 3, 4, 6) = 4 adet; kısa (1, 7) = 2 adet; yassı (5) = 1 adet.

• 1. ifade: “En fazla olan tür uzun kemiktir.” → Doğru (4 adet ile en fazla).
• 2. ifade: “1 numaralı kemik kısa kemiktir.” → Doğru (boy ≈ en).
• 3. ifade: “5 no’lu kemiğin esneme özelliği 3 no’dan fazladır.” → Tablo esneme (elastikiyet) hakkında veri vermez; bu özellik yalnızca boy–en–kalınlıktan güvenilir biçimde çıkarılamaz ve kemiğin yapısal bileşimine (organik–inorganik oran, kıkırdak, sübstantia spongiosa vb.) bağlıdır. Bu nedenle bu yargıya ulaşılamaz.

Sonuç olarak yalnızca 1 ve 2 çıkarımlarına ulaşılır. Doğru cevap “B” şıkkıdır.

18. Sorunun Çözümü

Verilen bilgi ve görsel, santrifüjleme ile yoğunluk farkına göre ayrışmayı gösteriyor. Buna göre daha yoğun olan bileşenler tüpün altına, daha az yoğun olanlar ise üstte toplanır. Kan örneğinde alt kısımda kırmızı tabaka alyuvarlar, ortadaki ince beyaz tabaka akyuvarlar + kan pulcukları (buffy coat), en üstteki sarımsı kısmı ise plazma oluşturur.

• B şıkkı: Alt tabakayı alyuvarların oluşturması, onların kanın en yoğun bileşeni olduğunu gösterir. Bu çıkarım doğrudur.
• C şıkkı: Görselde en geniş hacmi üstteki plazma kaplamıştır. Nitekim kanın hacimce en büyük bölümü plazmadır. Dolayısıyla bu ifade de doğrudur.
• D şıkkı: Orta tabakadaki “akyuvar + kan pulcuğu” kısmının çok ince olması, alyuvar tabakasının ise kalın olması; alyuvarların sayıca diğer kan hücrelerinden daha fazla olduğunu (hacim/pay oranından) destekler. Bu da doğrudur.
• A şıkkı: “Kan plazmasında büyük oranda su bulunur.” ifadesi genel biyoloji bilgisi olarak doğru olsa da, burada verilen bilgi ve görsel yalnızca yoğunluk ve tabakaların yerini gösterir; plazmanın içeriğine dair hiçbir veri vermez. Yalnızca bu bilgilere dayanarak bu yargıya ulaşılamaz.

Sonuç: Verilen bilgiye göre söylenemeyecek ifade “A” şıkkıdır. Bu nedenle doğru cevap “A” şıkkıdır.

19. Sorunun Çözümü

Şemada 1 numara kanı kalbe getiren damarları yani toplardamarları, 2 numara kılcal damarları, 3 numara ise kanı kalpten götüren atardamarları göstermektedir. Şimdi verilen özellikleri damarlara göre eşleyelim:

• a) “Kan akış hızının en fazla olduğu damarlardır.” Kalpten yüksek basınçla çıkan kanın hızı atardamarlarda en fazladır. Bu özellik 3 (atardamar) ile eşleşir.
• b) “Kan akış hızı kılcal damarlardan daha düşüktür.” Kılcal damarlarda kesit alanı çok büyük olduğundan hız en düşüktür. Dolayısıyla hiçbir damar türünde hız, kılcallardan daha düşük değildir; bu ifade seçeneklerde doğru bir eşleşme oluşturmaz ve yanlış şıklarda yer alır.
• c) “Atardamarlardan daha geniştirler.” Toplardamarların lümeni (içi) atardamarlara göre daha geniştir; duvarları daha incedir ve çoğunda kapakçık bulunur. Bu özellik 1 (toplardamar) ile eşleşir.
• d) “Hücrelerdeki karbondioksiti ve zararlı maddeleri toplardamarlara iletir.” Madde alışverişi kılcal damar düzeyinde gerçekleşir; kılcallar dokulardan CO₂ ve atıkları alıp toplardamarlara aktarır. Bu nedenle ifade 2 (kılcal damar) ile eşleşir.

Doğru eşleştirme: 1–c / 2–d / 3–a → “C” şıkkı.

Diğer şıklar neden yanlış? A: 2’ye “b” vererek kılcala kılcadan daha düşük hız atar; çelişkidir. B: 2’ye “a” denmesi, en hızlı damarın kılcal olduğunu söyler; yanlıştır. D: 2’ye “c” (atardamardan geniş) denmesi doğru olsa bile 1’e “d” vererek işlevi toplardamar yerine kılcala yükler; yanlıştır.

20. Sorunun Çözümü

Soruda; pankreas ve karaciğer sıvılarının ince bağırsağın ilk bölümü olan onikiparmak bağırsağına (duodenum) ayrı kanallarla döküldüğü, karaciğerin karın boşluğunun sağ tarafında yer aldığı ve ince bağırsaktan sonra sindirilmemiş posanın kalın bağırsağa aktarıldığı vurgulanıyor. Doğru bir şemada şu bağlantılar görülmelidir:

• Ağız → yutak → yemek borusu → mide → duodenum (ince bağırsağın başlangıcı) → ince bağırsak (jejunum–ileum) → kalın bağırsak → (rektum/anüs)
• Karaciğer sağ üstte, altında safra kesesi; safra kanalı duodenuma açılır.
• Pankreas midenin arkasında/altında, pankreas kanalı da duodenuma açılır (çoğu şemada safra kanalıyla birleşerek).
• Kalın bağırsak ince bağırsağı çerçeve gibi sarar; ince bağırsak posayı kalın bağırsağa devreder, tersi olmaz.

Şıkların değerlendirmesi

• A şıkkı: Kanalların mideye açıldığı ya da kalın–ince bağırsak bağlantısının ters gösterildiği bir yerleşim bulunur; bu, verilen bilgiyle çelişir. Yanlış.
• B şıkkı: Karaciğer sağda, pankreas midenin alt/arkasında; her iki bezin kanalları duodenuma dökülüyor ve ince bağırsak posayı kalın bağırsağa iletiyor. Organların yeri ve bağlantıları doğrudur.
• C şıkkı: Karaciğerin solda konumlandırılması ya da safra kanalının yanlış hedefe bağlanması gibi hatalar içerir. Yanlış.
• D şıkkı: İnce–kalın bağırsak sıralaması veya bez kanallarının hedefi hatalı çizilmiştir. Yanlış.

Bu nedenle organların konumu ve birbirlerine doğru bağlanışı bakımından doğru şema “B” seçeneğidir.