Aşağıda verilen rasyonel sayılarla toplama işleminin sonucu kaçtır?
$$ \left( -\frac{3}{20} \right) + \left( -\frac{2}{5} \right) $$
Buna göre, işlemin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- \( -\dfrac{1}{4} \)
- \( -\dfrac{11}{20} \)
- \( \dfrac{11}{20} \)
- \( -\dfrac{1}{5} \)
1. Sorunun Çözümü
Strateji: Rasyonel sayılarda toplama veya çıkarma işlemi yapabilmek için mutlaka paydaların eşit olması gerekir.
1. Adım: Paydaları inceleyelim. Birinin paydası 20, diğerinin 5’tir. 5’i 4 ile genişleterek paydaları 20’de eşitleyebiliriz.
$$ -\frac{2}{5} = -\frac{2 \cdot 4}{5 \cdot 4} = -\frac{8}{20} $$
2. Adım: Şimdi paydaları eşit olan iki negatif kesri toplayalım. İşaretler aynı olduğu için paylar toplanır ve ortak işaret sonuca verilir.
$$ \left( -\frac{3}{20} \right) + \left( -\frac{8}{20} \right) = \frac{-3 + (-8)}{20} $$
$$ = \frac{-11}{20} = -\frac{11}{20} $$
Sonuç: İşlemin sonucu \( -\dfrac{11}{20} \)’dir.
Doğru cevap B seçeneğidir.
Yukarıdaki işlem kartında verilen rasyonel sayılarla toplama işleminin sonucu kaçtır?
Buna göre, \( \left(+\frac{3}{5}\right) + \left(-\frac{13}{5}\right) \) işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- \(-3\)
- \(-2\)
- \(2\)
- \(3\)
2. Sorunun Çözümü
Strateji: Rasyonel sayılarda toplama işlemi yaparken paydalar eşitse, işlem sadece paylar (üst kısımlar) arasında tam sayı kurallarına göre yapılır; payda aynen kalır.
1. Adım: Paydalar eşit (\(5\)) olduğu için paylar toplanır. İşaretlere dikkat ederek toplama işlemini yapalım: $$ (+3) + (-13) = -10 $$
Sonuç: Bulduğumuz payı ortak paydaya oranlayarak sonucu elde ederiz: $$ \frac{-10}{5} = -2 $$
Doğru cevap B seçeneğidir.
Aşağıda verilen işlemin sonucu kaçtır?
$$ \left( \frac{7}{11} + \frac{1}{2} \right) + \left( \frac{4}{11} – \frac{1}{2} \right) $$
Verilen işlemin en sade hali aşağıdakilerden hangisidir?
- \( 0 \)
- \( 1 \)
- \( \displaystyle \frac{11}{13} \)
- \( \displaystyle \frac{3}{2} \)
3. Sorunun Çözümü
Strateji: Hemen payda eşitlemeye çalışma! Sayıları incele; aynı paydaya sahip olanları kendi aralarında, zıt işaretli olanları ise birbirleriyle işleme alırsan sonucu zihinden bile bulabilirsin.
1. Adım: Parantezleri kaldırarak ifadeyi bir bütün olarak yazalım. Toplama işlemi olduğu için parantezleri doğrudan kaldırabiliriz.
$$ \frac{7}{11} + \frac{1}{2} + \frac{4}{11} – \frac{1}{2} $$
2. Adım: Paydası aynı olan terimleri yan yana getirelim (Gruplandırma). Dikkat edersen \( +\frac{1}{2} \) ve \( -\frac{1}{2} \) birbirini yok eder.
$$ \left( \frac{7}{11} + \frac{4}{11} \right) + \underbrace{\left( \frac{1}{2} – \frac{1}{2} \right)}_{0} $$
Sonuç: Kalan rasyonel sayıları toplayalım.
$$ \frac{7+4}{11} = \frac{11}{11} = 1 $$
Doğru cevap B seçeneğidir.
Yukarıdaki sayı doğrusunda modellenen ve matematiksel karşılığı aşağıda verilen işlemin sonucu kaçtır?
$$ -\frac{3}{7} – \frac{5}{14} $$
Buna göre, işlemin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- \( -\frac{1}{14} \)
- \( -\frac{4}{7} \)
- \( -\frac{11}{14} \)
- \( -\frac{13}{14} \)
4. Sorunun Çözümü
Strateji: Rasyonel sayılarla toplama veya çıkarma yaparken “altın kural” paydaları eşitlemektir. Paydalar eşitlenmeden paylar arasında işlem yapılamaz.
1. Adım: Paydaları inceleyelim. Biri 7, diğeri 14’tür. 7’yi 2 ile çarparak 14 yapabiliriz. $$ -\frac{3}{7} = -\frac{3 \cdot 2}{7 \cdot 2} = -\frac{6}{14} $$
2. Adım: İşlemi ortak paydada yeniden yazalım. İki sayı da negatif olduğu için sayı doğrusunda sola doğru ilerlemeye devam ederiz (toplama mantığı). $$ -\frac{6}{14} – \frac{5}{14} = \frac{-6 – 5}{14} $$
Sonuç: Paylar toplandığında (iki borcun toplanması gibi): $$ \frac{-11}{14} = -\frac{11}{14} $$ bulunur.
Doğru cevap C seçeneğidir.
Aşağıdaki toplama işleminin sonucu kaçtır?
$$ -\frac{11}{4} + 2 $$
Buna göre, işlemin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- \( -\dfrac{19}{4} \)
- \( -\dfrac{9}{4} \)
- \( -\dfrac{3}{4} \)
- \( \dfrac{3}{4} \)
5. Sorunun Çözümü
Strateji: Bir tam sayı ile bir rasyonel sayıyı toplarken, tam sayının paydasına “gizli 1” yazarız ve paydaları eşitleriz.
1. Adım: İşlemdeki tam sayı olan 2’yi rasyonel sayıya çevirelim. Her tam sayının paydası 1’dir.
$$ 2 = \frac{2}{1} $$
2. Adım: İşlem yapabilmek için paydaları eşitlemeliyiz. Diğer kesrin paydası 4 olduğu için, bu kesri 4 ile genişletiriz.
$$ \frac{2}{1} = \frac{2 \cdot 4}{1 \cdot 4} = \frac{8}{4} $$
3. Adım: Şimdi paydaları eşit olan kesirleri toplayabiliriz. Biri negatif, diğeri pozitif olduğu için mutlak değeri büyük olandan küçük olan çıkarılır ve büyüğün işareti verilir.
$$ -\frac{11}{4} + \frac{8}{4} = \frac{-11 + 8}{4} = -\frac{3}{4} $$
Sonuç: İşlemin sonucu \( -\dfrac{3}{4} \)’tür.
Doğru cevap C seçeneğidir.
Yukarıdaki işlem şemasında verilen toplama işleminin sonucu kaçtır?
Buna göre, \(\displaystyle \frac{1}{3} + \frac{1}{6} + \left(-\frac{7}{12}\right)\) işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- \(-\displaystyle \frac{1}{12}\)
- \(\displaystyle \frac{1}{12}\)
- \(-\displaystyle \frac{5}{12}\)
- \(\displaystyle \frac{1}{4}\)
6. Sorunun Çözümü
Strateji: Rasyonel sayılarda toplama veya çıkarma yapabilmek için paydaların (alt kısımların) mutlaka eşit olması gerekir. Paydalar eşitlenmeden paylar arasında işlem yapılamaz.
1. Adım: Paydaları inceleyelim: \(3\), \(6\) ve \(12\). Bu sayıların en küçük ortak katı \(12\)’dir. Kesirleri genişleterek paydaları eşitleyelim: \(\displaystyle \frac{1}{3}\) kesrini \(4\) ile, \(\displaystyle \frac{1}{6}\) kesrini \(2\) ile genişletiriz; \(\displaystyle -\frac{7}{12}\) aynen kalır.
2. Adım: Şimdi paydaları eşitlenmiş kesirleri ortak paydada yazıp işlemi yapalım: $$ \frac{4}{12} + \frac{2}{12} + \left(-\frac{7}{12}\right) = \frac{4 + 2 – 7}{12} $$
3. Adım: Paydaki tam sayı işlemini yapalım: \( 4 + 2 = 6 \) ve \( 6 – 7 = -1 \). Sonuç olarak pay kısmı \(-1\), payda kısmı \(12\) bulunur.
Sonuç: İşlemin sonucu: $$ -\frac{1}{12} $$
Doğru cevap A seçeneğidir.
Yukarıdaki işlem robotuna giren sayılar soldan sağa doğru sırasıyla işleme alınmaktadır.
Buna göre, robotun yapacağı işlemin matematiksel ifadesi aşağıdakilerden hangisidir ve sonucu kaçtır?
Verilen işlemin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- \( -\frac{1}{2} \)
- \( -\frac{5}{12} \)
- \( -\frac{7}{12} \)
- \( -\frac{11}{12} \)
7. Sorunun Çözümü
Strateji: Robotun adımlarını matematiksel bir cümleye dökerken işlem sırasına ve özellikle tam sayı olan “1” sayısının paydasına dikkat etmelisin. Her tam sayının altında gizli bir “1” vardır!
1. Adım: Görseldeki adımları matematiksel işlem olarak yazalım:
$$ \frac{3}{4} + \frac{1}{2} – \frac{5}{6} – 1 $$
2. Adım: Toplama ve çıkarma yapabilmek için paydaları eşitlemeliyiz. 4, 2, 6 ve (gizli payda) 1 sayılarının en küçük ortak katı (EKOK) 12’dir.
$$ \frac{3}{4} = \frac{3 \cdot 3}{12} = \frac{9}{12} $$
$$ \frac{1}{2} = \frac{1 \cdot 6}{12} = \frac{6}{12} $$
$$ \frac{5}{6} = \frac{5 \cdot 2}{12} = \frac{10}{12} $$
$$ 1 = \frac{1 \cdot 12}{12} = \frac{12}{12} $$
3. Adım: Paydalar eşitlendiğine göre, payları işleme alalım:
$$ \frac{9}{12} + \frac{6}{12} – \frac{10}{12} – \frac{12}{12} = \frac{9 + 6 – 10 – 12}{12} $$
Sonuç: Pozitifleri kendi arasında, negatifleri kendi arasında toplayıp farkı bulalım:
$$ 9 + 6 = 15 \quad \text{(Pozitifler)} $$
$$ -10 – 12 = -22 \quad \text{(Negatifler)} $$
$$ 15 – 22 = -7 $$
$$ \text{Sonuç: } -\frac{7}{12} $$
Doğru cevap C seçeneğidir.
Yukarıdaki işlem şemasını takip ederek çözülmesi gereken işlem aşağıda verilmiştir:
$$ \frac{1}{2 – \left( \displaystyle \frac{3}{\displaystyle \frac{1}{4}} \right)} $$
Buna göre, işlemin sonucu kaçtır?
- \( -10 \)
- \( -\frac{1}{2} \)
- \( \frac{1}{10} \)
- \( -\frac{1}{10} \)
8. Sorunun Çözümü
Strateji: Çok adımlı işlemlerde kural “ana kesir çizgisini” belirlemek ve en içteki işlemden dışa doğru gitmektir. Burada küçük kesir çizgisinden başlayıp, büyük kesir çizgisine doğru ilerleyeceğiz.
1. Adım: Parantez içindeki bölme işlemini yapalım. Bir tam sayıyı bir kesre bölerken, kesri ters çevirip çarparız. $$ \frac{3}{\displaystyle \frac{1}{4}} = 3 \cdot \frac{4}{1} = 12 $$
2. Adım: Şimdi paydadaki çıkarma işlemini yapalım. Yerine koyarsak: $$ 2 – 12 = -10 $$
3. Adım: Son olarak ana kesir işlemini tamamlayalım. Payımız 1, paydamız -10 oldu. $$ \frac{1}{-10} = -\frac{1}{10} $$
Sonuç: İşaret hatası yapmamaya dikkat edildiğinde sonuç negatif çıkar.
Doğru cevap D seçeneğidir.
Aşağıdaki çarpma işleminin sonucu kaçtır?
$$ \frac{25}{15} \cdot \left( -\frac{9}{10} \right) $$
Buna göre, işlemin en sade hali aşağıdakilerden hangisidir?
- \( -\dfrac{2}{3} \)
- \( -\dfrac{3}{2} \)
- \( \dfrac{3}{2} \)
- \( -\dfrac{5}{2} \)
9. Sorunun Çözümü
Strateji: Rasyonel sayılarla çarpma işlemi yaparken, payları kendi aralarında, paydaları kendi aralarında çarparız. Ancak büyük sayılarla uğraşmamak için önce sadeleştirme yapmak altın kuraldır.
1. Adım: İlk kesri kendi içinde sadeleştirelim. 25 ve 15 sayıları 5’in katıdır.
$$ \frac{25}{15} = \frac{25 \div 5}{15 \div 5} = \frac{5}{3} $$
2. Adım: Şimdi sadeleşmiş haliyle işlemi tekrar yazalım ve çapraz sadeleştirme yapalım.
$$ \frac{5}{3} \cdot \left( -\frac{9}{10} \right) $$
Burada 5 ile 10 sadeleşir (her ikisi 5’e bölünür), 3 ile 9 sadeleşir (her ikisi 3’e bölünür).
- \( 5 \rightarrow 1 \) ve \( 10 \rightarrow 2 \) olur.
- \( 3 \rightarrow 1 \) ve \( 9 \rightarrow 3 \) olur.
3. Adım: Kalan sayıları çarpalım. İşaretlere dikkat edelim: (Pozitif) \(\cdot\) (Negatif) = Negatif.
$$ = – \frac{1 \cdot 3}{1 \cdot 2} = -\frac{3}{2} $$
Sonuç: İşlemin sonucu \( -\dfrac{3}{2} \)’dir.
Doğru cevap B seçeneğidir.
Yukarıdaki işlem tahtasında verilen rasyonel sayı işleminin sonucu kaçtır?
Buna göre, \(\displaystyle \left( \frac{28}{9} – \frac{0.\overline{4}}{0.4} \right) \div 0.\overline{3}\) işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- \( 2 \)
- \( 4 \)
- \( 6 \)
- \( 9 \)
10. Sorunun Çözümü
Strateji: Devirli ondalık sayıları \((0.\overline{a})\) ve ondalık sayıları \((0,a)\) işlem yapmadan önce mutlaka rasyonel sayıya (kesre) çevir. “Virgüllü” veya “çizgili” sayılarla doğrudan bölme yapmak işlem hatası riskini artırır.
1. Adım: İşlemdeki ondalık ve devirli sayıları kesre dönüştürelim: \( 0.\overline{4} = \frac{4}{9} \), \( 0.4 = \frac{4}{10} = \frac{2}{5} \) ve \( 0.\overline{3} = \frac{3}{9} = \frac{1}{3} \).
2. Adım: Parantez içindeki bölme işlemini (karmaşık kesri) yapalım: $$ \frac{0.\overline{4}}{0.4} = \frac{\frac{4}{9}}{\frac{2}{5}} = \frac{4}{9} \cdot \frac{5}{2} = \frac{20}{18} = \frac{10}{9} $$
3. Adım: Parantez içindeki çıkarma işlemini yapalım: $$ \frac{28}{9} – \frac{10}{9} = \frac{18}{9} = 2 $$
4. Adım: Son olarak parantez dışındaki bölme işlemini gerçekleştirelim: $$ 2 \div 0.\overline{3} \Rightarrow 2 \div \frac{1}{3} = 2 \cdot \frac{3}{1} = 6 $$
Sonuç: İşlemin sonucu \(6\)’dır.
Doğru cevap C seçeneğidir.
Tahtada işlem önceliği kuralları hatırlatılmıştır. Buna göre aşağıdaki işlemin sonucu kaçtır?
$$ \frac{2}{5} + \frac{15}{4} \cdot \left( \frac{1}{3} – \frac{1}{5} \right) $$
Verilen işlemin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- \( \displaystyle \frac{13}{20} \)
- \( \displaystyle \frac{9}{10} \)
- \( \displaystyle \frac{12}{5} \)
- \( 1 \)
11. Sorunun Çözümü
Strateji: Matematiksel işlemlerde trafik kuralları gibidir; önce parantez içini halletmeli, sonra çarpma işlemini yapmalı ve en son toplama işlemine geçmelisin.
1. Adım (Parantez İçi): Önce parantez içindeki çıkarma işlemini yapalım. Paydaları 15’te eşitlemeliyiz.
$$ \frac{1}{3} – \frac{1}{5} = \frac{5}{15} – \frac{3}{15} = \frac{2}{15} $$
2. Adım (Çarpma): Bulduğumuz sonucu, parantezin önündeki sayı ile çarpalım. Burada sadeleştirme yapmak işimizi çok kolaylaştırır.
$$ \frac{15}{4} \cdot \frac{2}{15} $$
Çapraz sadeleştirme yapalım: 15’ler birbirini götürür (1 kalır). 2 ve 4 sadeleşir (yukarıda 1, aşağıda 2 kalır).
$$ \frac{1}{2} \cdot \frac{1}{1} = \frac{1}{2} $$
3. Adım (Toplama): Son olarak en baştaki sayı ile bulduğumuz sonucu toplayalım.
$$ \frac{2}{5} + \frac{1}{2} $$
Paydaları 10’da eşitleyelim:
$$ \frac{4}{10} + \frac{5}{10} = \frac{9}{10} $$
Doğru cevap B seçeneğidir.
Yukarıdaki işlem akışına uygun olarak verilen aşağıdaki işlemin sonucu kaçtır?
$$ \frac{1 – \left(-\displaystyle \frac{3}{4}\right)^2}{7} $$
Buna göre, işlemin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- \( \frac{1}{16} \)
- \( \frac{7}{16} \)
- \( -\frac{1}{16} \)
- \( \frac{1}{28} \)
12. Sorunun Çözümü
Strateji: Bu tip sorularda “İşlem Önceliği” hayati önem taşır. Üslü ifadeler her zaman önce hesaplanır. Ayrıca negatif sayıların çift kuvvetlerinin (\( x^2 \) gibi) sonucunun daima pozitif olduğunu unutmamalısın.
1. Adım: Önce üslü ifadeyi hesaplayalım. $$ \left(-\frac{3}{4}\right)^2 = \left(-\frac{3}{4}\right) \cdot \left(-\frac{3}{4}\right) = \frac{9}{16} $$
2. Adım: Şimdi pay kısmındaki çıkarma işlemini yapalım. $$ 1 – \frac{9}{16} = \frac{16}{16} – \frac{9}{16} = \frac{7}{16} $$
3. Adım: Son olarak bulduğumuz sonucu paydaya (7’ye) bölelim. Bölme işleminde birinci sayı aynen kalır, ikinci sayı ters çevrilip çarpılır. $$ \frac{\displaystyle \frac{7}{16}}{7} = \frac{7}{16} \cdot \frac{1}{7} $$ Burada 7’ler sadeleşir: $$ \frac{1}{16} $$
Sonuç: İşlemin sonucu pozitif \( \frac{1}{16} \)’dır.
Doğru cevap A seçeneğidir.