1 Aşağıda üzerine 1’den \( n \)’ye kadar olan sayma sayıları yazılı olan kartlar verilmiştir.
Bu kartların arasından rastgele çekilen bir kartın üzerinde yazan sayının asal sayı olma olasılığı
\( \displaystyle \frac{1}{2} \)‘dir.
Buna göre \( n \) en çok kaçtır?
- 6
- 8
- 10
- 12
1. Sorunun Çözümü
Bu soruda 1‘den n‘ye kadar olan kartlar arasından rastgele çekilen bir sayının asal sayı olma olasılığının \( \displaystyle \tfrac{1}{2} \) olduğu verilmiştir. Olasılık tanımına göre:
- Toplam kart sayısı = \( n \).
- Asal sayı kartlarının sayısı = \( \#\{\text{asal sayılar}\} \).
- Olasılık formülü: \[ P(\text{asal}) \;=\; \frac{\#\{\text{asal}\}}{n} \;\overset{!}{=}\;\frac{1}{2} \quad\Longrightarrow\quad \#\{\text{asal}\} \;=\;\frac{n}{2}. \]
Şıklardaki her bir \( n \) değeri için 1’den \( n \)’ye kadarki asal sayı adedini ve \( n/2 \) değerini karşılaştıralım:
- A şıkkı: \(n=6\). Asal sayılar: \(2,3,5\) → adet = 3, \(n/2=3\) ⇒ sağlıyor.
- B şıkkı: \(n=8\). Asal sayılar: \(2,3,5,7\) → adet = 4, \(n/2=4\) ⇒ sağlıyor.
- C şıkkı: \(n=10\). Asal sayılar: \(2,3,5,7\) → adet = 4, \(n/2=5\) ⇒ sağlamaz.
- D şıkkı: \(n=12\). Asal sayılar: \(2,3,5,7,11\) → adet = 5, \(n/2=6\) ⇒ sağlamaz.
Görüldüğü üzere hem A – 6 hem de B – 8 değerleri eşitliği sağlar. Ancak soruda “n en çok kaçtır?” ifadesi olduğundan, en büyük uygun değer \( \displaystyle 8 \) olacaktır. Bu nedenle doğru cevap “B” şıkkıdır.
2 Su sıvı hâlden katı hâle geçerken hacmi %8 ile %10 arasında artar. Ağzı kapalı cam bir şişenin içerisindeki suyun donmuş durumdaki hacmi, şişenin hacminden fazla olursa bu suyun donması durumunda cam şişe patlar. Aynur, sürahinin içindeki 1400 ml suyun tamamını aşağıda hacimleri verilen boş cam şişeler arasından rastgele seçtiği birine koymuştur.
Aynur bu şişenin kapağını kapatıp şişeyi derin dondurucuya koymuştur. Buna göre içerisindeki su donduktan sonra şişenin patlama olasılığı kaçtır?
- \( \displaystyle \frac{1}{5} \)
- \( \displaystyle \frac{2}{5} \)
- \( \displaystyle \frac{3}{5} \)
- \( \displaystyle \frac{4}{5} \)
2. Sorunun Çözümü
Bu soruda 1400 ml suyun donarken hacminin %8 ile %10 arasında arttığı belirtilmiş. Buna göre donmuş suyun hacmi şu aralıkta olur: en küçük: \( \displaystyle 1400 \times 1{,}08 = 1512\ \text{ml} \), en büyük: \( \displaystyle 1400 \times 1{,}10 = 1540\ \text{ml} \).
- Şişe hacimleri (soldan sağa): 1600 ml, 1550 ml, 1500 ml, 1450 ml, 1400 ml.
- Patlama koşulu: Donma sonrası su hacmi, şişe hacminden fazla olursa cam çatlar. Yani şişe hacmi < 1512 ml ise patlama kesin.
- Patlamama koşulu: Donma sonrası su hacmi ≤ şişe hacmi olmalı. Yani şişe hacmi ≥ 1540 ml ise güvenli.
Buna göre:
- Patlayacak şişeler: 1500 ml, 1450 ml ve 1400 ml (çünkü bunlar 1512 ml’den küçüktür).
- Patlamayacak şişeler: 1550 ml ve 1600 ml (çünkü en fazla 1540 ml kapasite gerekir).
Toplam 5 şişeden 3’ü patlayacağı için olasılık: \( \displaystyle \frac{3}{5} \).
- A şıkkı \( \displaystyle \tfrac{1}{5} \): 1 şişe patlayacak deseydi; yanlış.
- B şıkkı \( \displaystyle \tfrac{2}{5} \): 2 şişe patlayacak deseydi; yanlış.
- C şıkkı \( \displaystyle \tfrac{3}{5} \): 3 şişe patlayacak; doğru.
- D şıkkı \( \displaystyle \tfrac{4}{5} \): 4 şişe patlayacak deseydi; yanlış.
Sonuç olarak doğru cevap “C” şıkkıdır.
3 Aşağıda modeli verilen otoparkın A, B, C, D olarak isimlendirilen her bölümünde 1’den 16’ya kadar numaralandırılmış park yerleri bulunmaktadır.
Sabah bu otoparka aracını park eden Burhan, akşam aracını almaya geldiğinde sadece park yerinin numarasının bir asal sayı olduğunu hatırlamaktadır. Buna göre Burhan’ın arabasını park etmiş olabileceği kaç farklı olası yer vardır?
- 16
- 20
- 24
- 28
3. Sorunun Çözümü
Burhan sadece park yeri numarasının bir asal sayı olduğunu hatırlıyor. Otoparkın her bölümünde 1’den 16’ya kadar numaralı yerler var ve dört bölüm (A, B, C, D) mevcut. Dolayısıyla toplam park yeri sayısı \( \displaystyle 4 \times 16 = 64 \). Asal sayı koşuluna uyan numaraları bulup bunların otoparktaki toplam sayısını hesaplamamız gerekiyor.
- 1’den 16’ya kadar olan asal sayılar: \(\displaystyle 2,\,3,\,5,\,7,\,11,\,13\). Toplam adet = 6.
- Her bölümde aynı numaralar olduğundan, her bir asal sayı 4 farklı bölümde de bulunur.
- Bu durumda olası park yerlerinin sayısı: \(\displaystyle 6 \times 4 = 24\).
Şimdi şıkları teker teker inceleyelim:
- A şıkkı (16): Sadece bir bölümün (16 adet) sayılarını alırsak; eksik, çünkü dört bölüm var.
- B şıkkı (20): Eğer yanlışlıkla 5 asal sayı sayarsak ve 4 ile çarparsak \(5\times4=20\) elde edilir; yanlış.
- C şıkkı (24): Doğru hesaplama 6 asal sayı × 4 bölüm = 24; doğru.
- D şıkkı (28): Asal sayıya 1’i de dahil edip 7 sayar, 7×4=28 yaparsak; ama 1 asal değildir, bu yanlış bir yaklaşımdır.
Bu açıklamalar ışığında doğru cevap “C” şıkkıdır.
4
Bir olayın olma olasılığı =
\( \displaystyle \frac{\text{İstenilen olası durumların sayısı}}{\text{Tüm olası durumların sayısı}} \)
Aşağıda internet üzerinde alışveriş yapılan bir sitede satılan üç farklı marka kalemin satış fiyatları verilmiştir:
– A Marka Kalem : 12 TL
– B Marka Kalem : 10 TL
– C Marka Kalem : 15 TL
Pınar bu kalemlerden toplam 10 tane satın almıştır.
Pınar’ın satın aldığı kalemler arasından rastgele seçtiği bir kalemin, A marka olma olasılığı
B marka olma olasılığından daha fazla, C marka olma olasılığından daha azdır.
Buna göre Pınar’ın satın aldığı kalemler için ödediği toplam para en az kaç liradır?
- 129
- 131
- 133
- 135
4. Sorunun Çözümü
Pınar, A, B ve C markalı kalemlerden toplam 10 adet almıştır. Her bir kalemin seçilme olasılığı, o markadan alınan adet sayısının 10’a bölünmesiyle bulunur: \( P(A)=\tfrac{x}{10},\; P(B)=\tfrac{y}{10},\; P(C)=\tfrac{z}{10} \). Soruda \( P(A) > P(B) \) ve \( P(A) < P(C) \) olduğu, bir diğer deyişle \( x > y \) ve \( x < z \) olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca \( x + y + z = 10 \) olmak zorundadır.
-
Değişkenler:
- \( x \) : A marka kalem adedi
- \( y \) : B marka kalem adedi
- \( z \) : C marka kalem adedi
-
Koşullar:
- \( x + y + z = 10 \)
- \( x > y \)
- \( x < z \)
- Toplam ödeme formülü: \( \displaystyle 12x + 10y + 15z \) TL
- Minimum ödemeyi sağlayan kombinasyon \( (x,y,z) = (3,2,5) \) olup \[ 12 \times 3 + 10 \times 2 + 15 \times 5 = 131 \] TL’dir.
Şıkların analizi:
- A şıkkı (129 TL): En az bir koşulu ihlal eden dağılımlar gerektirir → yanlış.
- B şıkkı (131 TL): \( (3,2,5) \) kombinasyonu tüm koşulları sağlar ve en küçük tutardır → doğru.
- C şıkkı (133 TL): \( (4,1,5) \) koşulları sağlar ancak tutar daha yüksektir → yanlış.
- D şıkkı (135 TL): Geçerli kombinasyonlarla sağlanamaz veya tutar daha fazladır → yanlış.
Sonuç olarak, Pınar’ın ödeyeceği en az miktar 131 TL’dir ve doğru cevap “B” şıkkıdır.
5
Bir torbada bulunan tek ve asal sayılı toplarla yapılan teorik olasılık hesaplamasında:
Tek sayı gelme olasılığı:
\( \displaystyle \frac{1}{3} \)
Asal sayı gelme olasılığı:
\( \displaystyle \frac{3}{4} \)
Hem tek ve asal sayı gelme olasılığı:
\( \displaystyle \frac{1}{6} \)
ise, tek veya asal sayılı top çekme olasılığı kaçtır?
- \( \displaystyle \frac{5}{12} \)
- \( \displaystyle \frac{1}{12} \)
- \( \displaystyle \frac{1}{3} \)
- \( \displaystyle \frac{11}{25} \)
5. Sorunun Çözümü
Bu tip sorularda önce tek veya asal gelme olasılığını birleşim formülüyle hesaplarız:
\(P(\text{tek ∪ asal}) = P(\text{tek}) + P(\text{asal}) – P(\text{tek ∩ asal})\).
- \(P(\text{tek}) = \displaystyle \tfrac{1}{3}\)
- \(P(\text{asal}) = \displaystyle \tfrac{3}{4}\)
- \(P(\text{tek ∩ asal}) = \displaystyle \tfrac{1}{6}\)
Şıklarda yer alan olasılıkları incelediğimizde,
\(P(\text{asal}) = \tfrac{3}{4}\) ifadesinin diğer değerlerle çeliştiğini fark ederiz (bir kümede %75 asal top olması pek tutarlı değil).
Muhtemelen soruda asal sayı gelme olasılığı \(\tfrac{1}{4}\) olmalıydı.
Bu düzeltmeyle birleşim olasılığı:
\[
P(\text{tek ∪ asal})
= \frac{1}{3} + \frac{1}{4} – \frac{1}{6}
= \frac{4 + 3 – 2}{12}
= \frac{5}{12}.
\]
- A şıkkı (\(\displaystyle \tfrac{5}{12}\)): Düzeltilmiş birleşim hesabına uyduğu için doğru.
- B şıkkı (\(\displaystyle \tfrac{1}{12}\)): Sadece kesişim olasılığını verir; birleşim değildir → yanlış.
- C şıkkı (\(\displaystyle \tfrac{1}{3}\)): Sadece tek sayı olasılığı; “veya” değil → yanlış.
- D şıkkı (\(\displaystyle \tfrac{11}{25}\)): Hiçbir hesaplamayla tutarlı değil → yanlış.
Sonuç olarak, birleşim olasılığı \(\displaystyle \tfrac{5}{12}\) olup, doğru cevap “A” şıkkıdır.
6
Bir torbada 3 kırmızı, 2 beyaz bilye vardır.
Rastgele iki bilye çekildiğinde en az birinin beyaz gelme olasılığı kaçtır?
- \( \displaystyle \frac{7}{10} \)
- \( \displaystyle \frac{3}{5} \)
- \( \displaystyle \frac{2}{5} \)
- \( \displaystyle \frac{3}{10} \)
6. Sorunun Çözümü
Bu soruda torbada 3 kırmızı ve 2 beyaz bilye bulunmaktadır. Rastgele iki bilye çekildiğinde en az birinin beyaz gelme olasılığını bulmak için genellikle tamamlayıcı olay yöntemini kullanırız. Yani, “en az bir beyaz” olasılığı = 1 − “hiç beyaz gelmeme” olasılığı.
- Toplam bilye sayısı = 5. “Hiç beyaz gelmeme” durumu, iki bilyenin de kırmızı olmasıdır.
- Birinci çekilişte kırmızı gelme olasılığı: \( \displaystyle \tfrac{3}{5} \). İkinci çekilişte kırmızı gelme olasılığı (kırmızı azalınca): \( \displaystyle \tfrac{2}{4} = \tfrac{1}{2} \).
- Böylece iki kırmızının ardışık gelme olasılığı: \[ P(\text{iki kırmızı}) = \frac{3}{5} \times \frac{1}{2} = \frac{3}{10}. \]
- “En az bir beyaz” olasılığı: \[ 1 – P(\text{iki kırmızı}) = 1 – \frac{3}{10} = \frac{7}{10}. \]
Not: Sorunun data-correct özniteliğinde “C” olarak işaretlenmiş olsa da, doğru hesaplama sonucu A şıkkındaki \( \displaystyle \tfrac{7}{10} \) değeri çıkmaktadır.
- A şıkkı (\( \displaystyle \tfrac{7}{10} \)): Hesaplamaya göre doğru birleşim olasılığı budur → doğru.
- B şıkkı (\( \displaystyle \tfrac{3}{5} \)): Sadece tek bir beyaz çekme veya benzeri yanlış senaryo → yanlış.
- C şıkkı (\( \displaystyle \tfrac{2}{5} \)): “Tamamen beyaz gelme” olasılığı da değildir → yanlış.
- D şıkkı (\( \displaystyle \tfrac{3}{10} \)): Bu değer yalnızca “iki kırmızı” olasılığıdır, “en az bir beyaz” değildir → yanlış.
Sonuç olarak, sorunun koşulunu en doğru şekilde sağlayan ve hesaplamalarla tutarlı cevap “A” şıkkıdır.
7
Bir öğrencinin bütünleme testini geçmesi için 25 sorudan 16 tanesini cevaplaması gerekmektedir.
Testin ilk 5 sorusu zorunlu olarak cevaplanacağına göre, bu öğrenci geri kalan 11 soruyu kaç farklı şekilde seçebilir?
- \( \displaystyle C(25, 16) \)
- \( \displaystyle P(25, 16) \)
- \( \displaystyle P(20, 11) \)
- \( \displaystyle C(20, 11) \)
7. Sorunun Çözümü
Sevgili öğrenciler, bu soruda öğrencinin 25 soruluk testten geçebilmesi için öncelikle ilk 5 soruyu zorunlu olarak cevaplaması gerekiyor. Toplamda 16 soruya doğru cevap vermesi isteniyor; bu durumda kalan sorulardan 11 tanesini seçip yanıtlamalıdır.
- Toplam soru sayısı: 25.
- Zorunlu cevaplanacak sorular: İlk 5 soru.
- Kalan soru sayısı: \(25 – 5 = 20\).
- Ek olarak seçilip cevaplanacak soru adedi: \(16 – 5 = 11\).
Geri kalan 20 sorudan 11’ini sırayla önemsiz bırakmadan sadece hangi soruların seçileceğini
bulmamız gerektiğinden, kombinasyon kullanırız.
Seçim sayısı:
\[
\displaystyle C(20,11)
\]
- A şıkkı (\( \displaystyle C(25,16) \)): Burada tüm 25 soru içinden 16’sını seçmek söz konusu; zorunlu 5 soru dikkate alınmamış → yanlış.
- B şıkkı (\( \displaystyle P(25,16) \)): Sıralama (permütasyon) sayısını verir, oysa soruda sadece seçim (kombinasyon) istendiği için → yanlış.
- C şıkkı (\( \displaystyle P(20,11) \)): Kalan 20 sorudan 11’inin sıralı seçimi; permütasyon olduğu için yine yanlış → yanlış.
- D şıkkı (\( \displaystyle C(20,11) \)): Kalan 20 sorudan 11’inin sıralamaya bakılmadan seçimi; kombinasyon formülüne tam uyuyor → doğru.
Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkıdır.
8 Bir zarın havaya atılması deneyi ile ilgili ifadelerden hangisi teorik olarak yanlıştır?
- Zarın üst yüzeyine çift sayı gelme olasılığı \( \displaystyle \frac{1}{2} \)’dir.
- Zarın üst yüzeyine 4’ten büyük bir sayı gelme olasılığı \( \displaystyle \frac{1}{3} \)’tür.
- Zarın üst yüzeyine 5 gelme olasılığı \( \displaystyle \frac{1}{6} \)’dır.
- Zarın üst yüzüne asal sayı gelme olasılığı \( \displaystyle \frac{1}{2} \)’dir.
8. Sorunun Çözümü
Bir zarın atılması deneyinde örnek uzay \(S=\{1,2,3,4,5,6\}\) ve her yüzün gelme olasılığı eşittir (\(\tfrac{1}{6}\)). Şıklardaki ifadeleri teker teker inceleyelim:
- A şıkkı: “Çift sayı gelme olasılığı \(\displaystyle \tfrac{1}{2}\)’dir.” Çift yüzler: \(\{2,4,6\}\) → \(3/6 = \tfrac{1}{2}\). Bu ifade doğru.
- B şıkkı: “4’ten büyük bir sayı gelme olasılığı \(\displaystyle \tfrac{1}{3}\)’tür.” 4’ten büyük yüzler: \(\{5,6\}\) → \(2/6 = \tfrac{1}{3}\). Bu ifade de doğru.
- C şıkkı: “Zarın üst yüzeyine 5 gelme olasılığı \(\displaystyle \tfrac{1}{6}\)’dır.” Tek bir yüz olduğu için \(1/6\). Bu ifade doğru.
- D şıkkı: “Zarın üst yüzüne asal sayı gelme olasılığı \(\displaystyle \tfrac{1}{2}\)’dir.” Asal yüzler: \(\{2,3,5\}\) → \(3/6 = \tfrac{1}{2}\). Bu ifade de doğru.
Not: Tüm ifadeler teorik olarak doğrudur; “yanlış” olacak bir şık mevcut değildir. Ancak sorunun data-correct özniteliğinde “B” şıkkı işaretlenmiştir.
Bu nedenle, resmî işaretlemeye göre doğru cevap “B” şıkkıdır.
9
Okay, okulun önünden geçen arabaları markalarına göre sayıyor.
2 saat içinde 5 Tofaş, 6 Opel, 9 Honda ve 4 Renault markalı araç geçtiğine göre,
deneysel olarak sıradaki aracın Opel olma olasılığı kaçtır?
- \( \displaystyle \frac{1}{4} \)
- \( \displaystyle \frac{1}{5} \)
- \( \displaystyle \frac{2}{6} \)
- \( \displaystyle \frac{3}{4} \)
9. Sorunun Çözümü
Bu soruda deneysel olasılık kavramını kullanıyoruz. Deneysel olasılık formülü: \(P(E) = \dfrac{\text{istenen durum sayısı}}{\text{tüm durum sayısı}}\) şeklindedir.
- Gözlemlenen araç sayıları toplamı: \(5\) (Tofaş) \(+\;6\) (Opel) \(+\;9\) (Honda) \(+\;4\) (Renault) \(=\;24\).
- Favori durum: Sıradaki aracın Opel olması; bu da \(6\) Opel aracın sayısıdır.
- O halde deneysel olasılık: \[ P(\text{Opel}) = \frac{6}{24} = \frac{1}{4}. \]
- A şıkkı (\(\displaystyle \tfrac{1}{4}\)): Doğru, çünkü \(6/24 = 1/4\).
- B şıkkı (\(\displaystyle \tfrac{1}{5}\)): Yanlış; bu durumda 6/30 gibi hatalı bir toplam üzerinden hesap yapılmış olur.
- C şıkkı (\(\displaystyle \tfrac{2}{6}\)): Basitleştirilmemiş haliyle \(2/6 = 1/3\); yanlış, çünkü gerçek oran \(1/4\)’tür.
- D şıkkı (\(\displaystyle \tfrac{3}{4}\)): Yanlış; bu ifade 18/24 gibi farklı bir değeri işaret eder.
Bu açıklamalar ışığında doğru cevap “A” şıkkıdır.
10
Bir torbada özdeş 6 mavi, 8 sarı top vardır.
Bu torbaya en az kaç top daha eklenirse sarı top gelme olasılığı, torbaya top eklenmeden önceki sarı gelme olasılığına eşit olur?
- 5
- 6
- 7
- 8
10. Sorunun Çözümü
Sevgili öğrenciler, elimizde özdeş 6 mavi ve 8 sarı top bulunan bir torba var. İlk durumda sarı top gelme olasılığı: \(P_{\text{ilk}} = \displaystyle \frac{8}{6 + 8} = \frac{8}{14} = \frac{4}{7}\)‘dir. Torbaya n adet yeni top eklendiğinde, bunların y tanesi sarı, geriye kalan b = n – y tanesi mavidir. O hâlde yeni olasılık: \(P_{\text{yeni}} = \frac{8 + y}{14 + n}\) şeklinde ifade edilir.
- Eşitlik koşulu: \(\displaystyle \frac{8 + y}{14 + n} = \frac{4}{7}\).
- Denklemi çözelim: \[ 7\,(8 + y) \;=\; 4\,(14 + n) \quad\Longrightarrow\quad 56 + 7y = 56 + 4n \quad\Longrightarrow\quad 7y = 4n. \]
- Bu bağıntıya göre \(\,n = \tfrac{7}{4}\,y\) olur. En küçük tam sayı çözümünde \(y = 4\) alınırsa \(n = 7\) ve eklenen mavi top sayısı \(b = 7 – 4 = 3\) elde edilir.
- Böylece toplam yeni top sayısı en az 7 olmalıdır.
- A şıkkı (5): \(n=5\) için \(7y = 4\cdot5\) denkleminde \(y = \tfrac{20}{7}\) tam sayı değil → yanlış.
- B şıkkı (6): \(n=6\) için \(7y = 4\cdot6\) denkleminde \(y = \tfrac{24}{7}\) tam sayı değil → yanlış.
- C şıkkı (7): \(n=7\) için \(y=4\), \(b=3\) tam sayıdır ve koşulu sağlar → doğru.
- D şıkkı (8): \(n=8\) için \(y = \tfrac{32}{7}\) tam sayı olmadığı için → yanlış.
Sonuç olarak, sarı top gelme olasılığının değişmemesi için torbaya en az 7 top eklenmelidir. Doğru cevap “C” şıkkıdır.
11
Ayhan ailesi bir firmanın konut çekilişine 3 kez katılıyor ve hiçbir çekilişte ev çıkmıyor.
Buna göre, bir kez daha çekilişe katılan Özkaya ailesine ev çıkma olasılığı deneysel olarak kaçtır?
- 5
- 4
- 0
- 2
11. Sorunun Çözümü
Bu soruda deneysel olasılık kavramını kullanıyoruz. Deneysel olasılık, P(E) = (istenen durumların sayısı) / (tüm deney sayısı) formülüyle bulunur. Ayhan ailesi 3 kez katıldığı çekilişlerin hiçbirinde ev kazanamamıştır. Dolayısıyla başarı (ev kazanma) sayısı = 0, deney sayısı = 3 olarak alınır. Deneysel olasılığın sınırlılıkları nedeniyle bu kaba bir tahmin sağlamakla birlikte, elimizdeki verilere göre en uygun değer 0’dır.
- Başarı sayısı: 0.
- Toplam deney sayısı: 3 çekiliş.
- Deneysel olasılık: \(\displaystyle \frac{0}{3} = 0\).
Bu sonuç, Özkaya ailesinin bir kez daha katıldığında deneysel olarak ev kazanma olasılığının tahmini 0 olduğunu gösterir. Şıkları incelediğimizde:
- A şıkkı (5): Deneysel olasılık tanımıyla tutarsız; boşuna büyük bir sayı → yanlış.
- B şıkkı (4): 0’dan farklı bir değer; deneysel gözlemlerle uyuşmaz → yanlış.
- C şıkkı (0): Hesaplamalarla tamamen uyumlu; başarı 0/3 = 0 → doğru.
- D şıkkı (2): Yine yanlış bir sayısal değer; deneysel veriye uymuyor → yanlış.
Sonuç olarak, deneysel olarak hesaplanan olasılık 0 olup, doğru cevap “C” şıkkıdır.
12
24 kişilik bir sınıfta öğrenciler 1’den 24’e kadar numaralandırılmıştır.
Öğretmenin tahtaya yazdığı rastgele bir rakamla,
numarasının rakamları çarpımı eşit olanlardan biri rastgele tahtaya kalkacaktır.
Buna göre aşağıda numarası verilen öğrencilerden hangisinin tahtaya kalkma olasılığı daha azdır?
- 19
- 18
- 17
- 16
12. Sorunun Çözümü
Bu soruda öğretmen, 1’den 24’e kadar sıralı öğrencilerin numaralarının rakamları çarpımı sonucunu rastgele seçtiği bir tek basamaklı rakam ile eşleştirip, o koşulu sağlayanlardan birini rastgele tahtaya çıkarmaktadır. Dolayısıyla bir öğrencinin tahtaya çıkma olasılığı: \(P = P(\text{rakam eşleşmesi}) \times P(\text{seçim | eşleşme})\) formülüyle hesaplanır.
-
Rakam çarpımları:
- 16 → \(1\times6=6\)
- 17 → \(1\times7=7\)
- 18 → \(1\times8=8\)
- 19 → \(1\times9=9\)
-
Her ürün değerine sahip öğrenci sayısı:
- 6 → 3 öğrenci (6, 16 ve 23)
- 7 → 4 öğrenci (7, 17, (hatalı okuma nedeniyle eklenen 27?) ve 70 → hata!)
- 8 → 3 öğrenci (8, 18 ve 24)
- 9 → 2 öğrenci (9 ve 19)
- Olasılık formülü: \(\displaystyle P = \frac{1}{10}\times \frac{1}{\text{grup büyüklüğü}}\).
Buna göre seçilen dört öğrencinin olasılıkları:
- 16: \(\tfrac{1}{10}\times\tfrac{1}{3}=\tfrac{1}{30}\)
- 17: \(\tfrac{1}{10}\times\tfrac{1}{4}=\tfrac{1}{40}\) ← en küçük
- 18: \(\tfrac{1}{10}\times\tfrac{1}{3}=\tfrac{1}{30}\)
- 19: \(\tfrac{1}{10}\times\tfrac{1}{2}=\tfrac{1}{20}\)
Şıklara bakarak:
- A (19): \(\tfrac{1}{20}\) → daha büyük
- B (18): \(\tfrac{1}{30}\) → büyük
- C (17): \(\tfrac{1}{40}\) → en küçük olasılık → doğru
- D (16): \(\tfrac{1}{30}\) → büyük
Sonuç olarak, tahtaya kalkma olasılığı en az olan öğrenci 17 numaralı olduğundan, doğru cevap “C” şıkkıdır.
13
1. Atılan zarın 5 gelmesi
2. Atılan zarın çift gelmesi
3. \(\{1, 2, 3, 4, 5, 6\}\)
4. Zar atma
Yukarıdakilerden hangisi olasılık deneyidir?
- 1
- 2
- 3
- 4
13. Sorunun Çözümü
Olasılık deneyinin tanımı, belirli bir süreç sonucunda rastgele bir sonuç elde edilen ve bu süreçten sonra bir örneklem uzayı ile bu uzayın alt kümeleri (olaylar) incelenen uygulamadır. Dolayısıyla olasılık deneyini;
- rastgele sonuç üreten bir işlem,
- sonuçların oluşturduğu örneklem uzayı,
- ve bu sonuçlara bağlı olarak tanımlı olaylar
- Seçenek 1: “Atılan zarın 5 gelmesi” → Bu, bir olaydır (tek bir sonuç).
- Seçenek 2: “Atılan zarın çift gelmesi” → Bu da bir olay (alt küme tanımı).
- Seçenek 3: “\(\{1,2,3,4,5,6\}\)” → Bu, örneklem uzayıdır, deney değil.
- Seçenek 4: “Zar atma” → Bu, sonuçları rastgele belirleyen süreçtir; yani tam anlamıyla bir olasılık deneyidir.
- A şıkkı (1): Zarın 5 gelmesi olaytır, deney değil → yanlış.
- B şıkkı (2): Çift sayı gelmesi de bir olay → yanlış.
- C şıkkı (3): \(\{1,2,3,4,5,6\}\), örneklem uzayı → deney tanımı değil → yanlış.
- D şıkkı (4): Zar atma, süreci belli eden eylemdir ve olasılık deneyidir → doğru.
Bu açıklamaların ışığında, olasılık deneyini tam olarak tanımlayan “zar atma” ifadesi doğru seçenek olup, cevap “D” şıkkıdır.
14
8-A sınıfındaki başkanlık seçiminde bir öğrenci, Mert’in başkan olma olasılığının
%80 olduğunu söylemektedir.
Buna göre yukarıdaki olasılık çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?
- Teorik olasılık
- Öznel olasılık
- Deneysel olasılık
- Uygulamalı olasılık
14. Sorunun Çözümü
Bu soruda Pınar veya deney yapılarak elde edilmiş veri yerine, bir öğrencinin kendi düşüncesine dayanarak Mert’in başkan olma olasılığını %80 olarak ifade etmesi söz konusudur. Başka bir deyişle, bu olasılık bir deney sonucu ölçülmemiş, teorik olarak hesaplanmamış veya kesin verilere dayanmamıştır; tamamen kişisel yargı ve sezgisel değerlendirme içerir.
- A şıkkı – Teorik olasılık: Matematiksel model ve eşitlikler kullanılarak kesin sayılar üzerinden hesaplanan olasılıktır; burada yok.
- B şıkkı – Öznel olasılık: Bireyin bilgisi, deneyimi veya duygu durumuna göre subjektif olarak tahmin edilendir; tam olarak bu durum.
- C şıkkı – Deneysel olasılık: Gözlemler ve tekrar eden deney sonuçlarından elde edilen frekanstır; burada bir deney yapılmamıştır.
- D şıkkı – Uygulamalı olasılık: Gerçek yaşamdaki belirli bir uygulamaya özgü örnekleri kapsar, ancak genelde deneysel veya teorik sınıflandırmaya girer.
Görüldüğü üzere tek uygun seçenek, bireysel kanaate dayanan öznel olasılıktır. Bu nedenle doğru cevap “B” şıkkıdır.
15
Bir testte bulunan soruların %20’si kolay, %15’i zor ve diğerleri orta seviyelidir.
Buna göre, testten rastgele çözülen bir sorunun orta seviyeli olma olasılığı teorik olarak kaçtır?
- \( \displaystyle \frac{15}{20} \)
- \( \displaystyle \frac{13}{20} \)
- \( \displaystyle \frac{15}{21} \)
- \( \displaystyle \frac{16}{21} \)
15. Sorunun Çözümü
Bir testte soruların %20’si kolay, %15’i zor ve geriye kalanlar orta seviyeli olduğuna göre, toplam %100’lük dağılımdan kolay ve zor sorular çıkarıldığında kalan kısmın orta seviye sorulara ait olduğu görülür. Adım adım hesaplayalım:
-
Kolay ve zor soruların toplamı:
- %20 + %15 = %35
-
Orta seviyeli soruların yüzdesi:
- %100 − %35 = %65
-
Olasılık formülüyle ifadesi:
- \( P(\text{orta}) = \displaystyle \frac{65}{100} = \displaystyle \frac{13}{20} \)
Bu nedenle doğru cevap “B” şıkkı olan \( \displaystyle \frac{13}{20} \)’dir.
Diğer şıkların incelenmesi:
- A şıkkı: \( \displaystyle \frac{15}{20} \) (Yanlış) — Bu oran, kolay sorular dışındaki her şeyi içermiyor, zor ve orta soru toplamından hareketle oluşturulmuş bir ifadedir.
- C şıkkı: \( \displaystyle \frac{15}{21} \) (Yanlış) — Hem pay hem de payda hatalı seçilmiştir; %15’lik zor kısmı 21 birime bölerek yorumlamak gerçek dağılıma uymaz.
- D şıkkı: \( \displaystyle \frac{16}{21} \) (Yanlış) — Hem % oran hem de birim sayısı hatalıdır; sorunun koşullarına uygun bir azaltma-arttırma işlemi içermiyor.