1. Sorunun Çözümü

Bu soruda, Türkiye ile Sovyet Rusya arasındaki dostluk ilişkilerini olumsuz etkileyen antlaşmanın hangisi olduğu soruluyor. Kronolojik ve içerik analizine dayanalım:

• Lozan Antlaşması (1923), Türkiye’nin Batı ile barış yaparak uluslararası sisteme geri dönüşünü sağladı. Ancak Lozan’a ek Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar askerden arındırıldı ve uluslararası bir komisyonun yönetimine bırakıldı. Bu düzenleme, Karadeniz’in güvenliği açısından Sovyetler için risk doğurdu; zira Boğazlardan yabancı savaş gemilerinin geçişi daha esnek hâle gelmişti. Sovyetler, Boğazların Türkiye’nin tam denetiminde ve askerî güvenlik altında olmasını tercih ediyordu. Bu nedenle Lozan’ın Boğazlar rejimi, ikili dostlukta sürtünme yarattı.

Diğer şıkların neden doğru olmadığı:

• A) Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936): Lozan’daki sakıncaları Türkiye ve Sovyetler lehine düzeltti. Türkiye’ye Boğazlarda tam egemenlik ve yeniden tahkim imkânı verdi; Karadeniz’e kıyısı olmayan devletlerin savaş gemilerine tonaj ve süre sınırlamaları getirdi. Bu, Sovyet güvenlik beklentileriyle uyumluydu; ilişkileri olumlu etkiledi.
• B) Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya arasında savunma ağırlıklı bir düzenlemeydi; anti-Sovyet bir içerik taşımıyordu. Esas hedef, revizyonist tehditlerin dengelenmesiydi. Sovyetlerle dostluğu hedef almamıştır.
• C) Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında saldırmazlık ve iyi komşuluk ilkelerine dayalı bir düzenlemedir. Sovyet çıkarlarıyla doğrudan bir çatışma oluşturmadı; bölgesel istikrar vurgusu taşıyordu.

Özetle, Lozan Antlaşması’nın özellikle Boğazlar rejimine ilişkin hükümleri Sovyet güvenlik algısıyla çelişmiş ve dostluk ikliminde geçici bir soğumaya yol açmıştır. Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkıdır.

3. Sorunun Çözümü

Bu soru, Atatürk Dönemi’nde çoğulcu demokrasi fikrinin pratikte sınanması amacıyla, Atatürk’ün bizzat isteğiyle kurulan bir siyâsî partiyi ve bu partiyi kuran devlet adamını hatırlatmayı hedefler. Atatürk, tek parti düzeninde siyasal katılımı ve denetimi artırmak niyetiyle Ali Fethi (Okyar)’dan bir muhalefet partisi kurmasını istemiş; Okyar da Serbest Cumhuriyet Fırkasını \( \text{Ağustos } 1930 \) tarihinde tesis etmiştir. SCF, kısa sürede geniş ilgi görmüş; seçim denemeleri yapılmış, programında liberal iktisat vurguları ve hürriyetçi yaklaşımlar öne çıkmıştır. Ancak beklenmeyen toplumsal gerilimler ve yanlış anlaşılmalar nedeniyle parti, Okyar’ın kararıyla \( 1930 \) yılı sonunda kendini feshetmiştir. Buna rağmen girişim, çoğulculuğun ve sandık tecrübesinin sistemde denenmesi bakımından eğitici bir adım olmuştur.

Diğer şıkların neden doğru olmadığı:

• A) Adnan (Adıvar): Adnan Adıvar, Cumhuriyet’in ilk yıllarında etkili bir isimdir; ancak Atatürk’ün doğrudan talebiyle parti kuran kişi değildir. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası \( 1924 \) girişimleriyle ilişkilense de, Adıvar bu bağlamda kurucu-lider rolünde değildir.
• B) Celâl (Bayar): Bayar, Atatürk döneminde başbakanlık yapmış; fakat Demokrat Parti’yi \( 1946 \) yılında, Atatürk’ten sonra ve İnönü döneminde kurmuştur. Dolayısıyla soru köküyle zaman bakımından örtüşmez.
• D) Kâzım (Karabekir): Karabekir Paşa, \( 1924 \)’te kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın önde gelen ismidir; ancak bu parti Atatürk’ün bizzat isteğiyle kurulmamıştır. Atatürk, çok partili denemelere müsamaha göstermiş olsa da doğrudan kurdurduğu parti SCF’dir.

Sonuç olarak, Atatürk’ün özgür rekabeti denemek ve çoğulculuğu sınamak amacıyla kurulmasını istediği parti Serbest Cumhuriyet Fırkası olup bunu kuran devlet adamı Ali Fethi (Okyar)’dır. Bu nedenle doğru cevap “C” şıkkıdır.

4. Sorunun Çözümü

Bu soruda, II. Türkiye Büyük Millet Meclisi döneminde gerçekleştirilen uygulamalardan hangisinin yapılmadığı sorulmaktadır. Öncelikle şunu bilmeliyiz ki, II. TBMM 11 Ağustos 1923’te toplanmış ve 1927 yılına kadar görev yapmıştır. Bu dönem, Cumhuriyet’in ilanı sonrası yapılan köklü siyasi, hukuki ve diplomatik düzenlemeler açısından oldukça yoğun bir süreçtir.

• II. TBMM’nin gerçekleştirdiği uygulamalar:
  • Ankara’nın başkent olması (\(13\) Ekim \(1923\)): Yeni devletin merkezinin belirlenmesi ve modern başkent anlayışının yerleşmesi açısından önemli bir karardır.
  • Lozan Antlaşması’nın onaylanması (\(24\) Temmuz \(1923\) imzalanmış, TBMM tarafından onaylanmıştır): Bu antlaşma ile Türkiye’nin uluslararası hukuki statüsü kesinleşmiştir.
  • 1924 Anayasası’nın kabul edilmesi (\(20\) Nisan \(1924\)): Cumhuriyet’in temel hukuki çerçevesini belirleyen, demokratikleşme yolunda önemli adım olan anayasadır.

Doğru cevaba giden mantık: İstiklâl Marşı’nın kabulü \( 12 \) Mart \( 1921 \) tarihinde I. TBMM döneminde gerçekleşmiştir. Dolayısıyla bu gelişme II. TBMM’ye ait değildir. Bu bilgi, soruda aranan “gerçekleştirilmemiş” maddeyi doğrudan ortaya koyar.

Diğer şıkların neden doğru olmadığı:

• A) Ankara’nın başkent olması: II. TBMM döneminde gerçekleşmiştir, dolayısıyla yanlış seçenek değildir.
• C) Lozan Antlaşması’nın onaylanması: II. TBMM’nin en önemli diplomatik adımlarından biridir, bu yüzden doğru olmayan seçeneğimiz bu değildir.
• D) 1924 Anayasası’nın kabul edilmesi: Yine II. TBMM döneminde yapılmış olup Cumhuriyet rejiminin hukuki temelini oluşturmuştur.

Sonuç olarak, II. TBMM döneminde gerçekleştirilmeyen uygulama İstiklâl Marşı’nın kabulü olup bu olay I. TBMM dönemine aittir. Bu nedenle doğru cevap “B” şıkkıdır.

5. Sorunun Çözümü

Soru, Cumhuriyet rejimi ile ulusal egemenliğe dayalı devlet sisteminin benimsenmesini sağlayan ortamın hangi uygulama ile kolaylaştığını sorgulamaktadır. Öncelikle bilinmelidir ki, ulusal egemenlik ilkesi, milletin kendi iradesiyle devleti yönetmesini ve meşruiyetin kaynağının halk olması anlayışını ifade eder. Bu ilke doğrultusunda en kritik adım, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılmasıdır.

\( 23 \ \text{Nisan} \ 1920 \) tarihinde açılan TBMM, “Egemenlik, kayıtsız şartsız milletindir.” ilkesini hayata geçirerek padişahın otoritesini fiilen ortadan kaldırmış ve yönetim yetkisini millete bırakmıştır. Böylece Cumhuriyet’in ilanına giden süreçte halk iradesinin kurumsal temeli oluşturulmuştur. TBMM’nin varlığı, Cumhuriyet ilan edildiğinde herhangi bir yönetim boşluğu yaşanmadan geçişi mümkün kılmıştır.

Diğer şıkların neden doğru olmadığı:

• A) Şeriye ve Evkaf Vekâleti’nin kaldırılması (1924): Bu gelişme, laiklik alanında önemli bir adımdır ancak doğrudan ulusal egemenlik anlayışının uygulanmasını sağlayan temel yapı değildir.
• B) Tekke, zâviye ve türbelerin kapatılması (1925): Toplumsal ve dini alanda modernleşme amacını taşıyan bir düzenlemedir. Egemenliğin kaynağını halk olarak belirleyen siyasal sistemin doğrudan kurucu adımı değildir.
• C) Halifeliğin kaldırılması (1924): Dinin devlet yönetimindeki etkisini azaltarak laikleşme sürecini hızlandırmıştır. Ancak Cumhuriyet rejimine geçişi kolaylaştıran temel adım, halkın iradesini temsil eden meclisin açılmasıdır.

Dolayısıyla, Cumhuriyet rejimine geçişin önünü açan, ulusal egemenliğe dayalı yönetim anlayışını fiilen hayata geçiren uygulama TBMM’nin açılmasıdır. Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkıdır.

8. Sorunun Çözümü

Soru, Balkan Antantı’na üye olan devletlerden hangisinin veya hangilerinin bu birlikten ilk önce ayrıldığını soruyor. Öncelikle hatırlayalım: Balkan Antantı, \( 9 \ \text{Şubat} \ 1934 \) tarihinde Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında imzalanmıştır. Amaç, özellikle revizyonist devletlerin (Almanya, İtalya ve Bulgaristan) Balkanlar’daki statükoyu değiştirme girişimlerine karşı ortak bir güvenlik anlayışı geliştirmekti.

Ancak 1930’ların sonlarına doğru II. Dünya Savaşı öncesindeki siyasi gelişmeler, bu ittifakı zayıflattı. İlk kopuş Yugoslavya tarafından gerçekleşti. Yugoslavya, Almanya ve İtalya ile yakınlaşarak Mart 1941’de Üçlü Pakt’a katıldı ve böylece Balkan Antantı’ndan fiilen uzaklaştı. Bu durum, ittifakın caydırıcılığını ciddi biçimde sarstı.

Diğer şıkların neden doğru olmadığı:

• B) 2 ve 3 (Yunanistan ve Türkiye): Yunanistan, II. Dünya Savaşı sırasında İtalya’nın 1940’taki saldırısına uğrayana kadar antantta yer almaya devam etti. Türkiye ise savaş boyunca tarafsız kalma politikasını sürdürdü ama ittifaktan ilk ayrılan ülke değildir.
• C) 1 ve 4 (Yugoslavya ve Romanya): Romanya, Yugoslavya’dan sonra ittifaktan uzaklaşmıştır. Dolayısıyla “ilk önce” ifadesine uymaz.
• D) Yalnız 3 (Türkiye): Türkiye, Balkan Antantı’nın kurucu üyesidir ve ilk ayrılan ülke olmamıştır.

Sonuç olarak, ilk önce ayrılan devlet Yugoslavya olmuştur. Bu nedenle doğru cevap “A” şıkkıdır.

9. Sorunun Çözümü

Bu soru, Şeyh Sait İsyanı’nın nedenlerini hem iç hem de dış etkenler açısından değerlendirerek, hangisinin isyanın çıkışında etkili olmadığını tespit etmeyi amaçlıyor. Şeyh Sait İsyanı, \( 13 \ \text{Şubat} \ 1925 \) tarihinde Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde patlak vermiştir. İsyanın arka planında hem iç sebepler hem de dış etkiler bulunmaktadır.

İç sebepler:

• Lâik amaçlı inkılâplara tepki: Halifeliğin kaldırılması, tekke ve zaviyelerin kapatılması gibi dini otoritenin etkisini azaltan reformlar, bölgede muhafazakâr çevrelerde tepki yaratmıştır.
• Merkezi otoritenin güçlenmesi: Cumhuriyet yönetiminin, feodal-aşiret düzenini zayıflatmaya yönelik politikaları yerel güç odaklarının çıkarlarına ters düşmüştür.

Dış sebepler:

• Musul meselesi: O dönemde Musul’un statüsü henüz kesinleşmemişti. İngiltere, bölgedeki karışıklıkların Musul’un Irak’a bırakılmasını kolaylaştıracağını umuyordu.
• Türkiye’nin uluslararası konumu: İsyanın, genç Cumhuriyet’in siyasi istikrarını zayıflatması, yabancı devletlerin çıkarına olabilirdi.

Diğer şıkların değerlendirilmesi:

• B) Musul çevresinin Irak’a bırakılmasını sağlamak: İngilizlerin isyana zemin hazırlayan dış politika hamleleri arasında yer alır; dolayısıyla etkili olmuştur.
• C) Lâik amaçlı inkılâplara engel olmak: İsyanın temel iç motivasyonlarından biridir.
• D) TBMM’yi ve Atatürk’ü halkın gözünden düşürmek: İsyanın siyasal hedeflerinden biri olarak görülür.

TBMM’nin açılmasını engellemek ise isyanın amacı olamaz; çünkü TBMM zaten 1920’de açılmış ve 1925’te beşinci yılına girmiştir. Dolayısıyla bu hedef, tarihsel olarak mümkün değildir.

Sonuç olarak, Şeyh Sait İsyanı’nın çıkışında etkili olmayan seçenek “A” şıkkıdır.

10. Sorunun Çözümü

Soru, verilen dört gelişmeden hangisinin tarih olarak en sonra gerçekleştiğini bulmamızı istiyor. Bu nedenle her bir olayı tarih sırasına göre değerlendirelim:

• Osmanlı Hanedanı’nın yurt dışına çıkarılması – \( 3 \ \text{Mart} \ 1924 \): Halifeliğin kaldırılması ile birlikte hanedan üyelerinin Türkiye dışına çıkarılması kararı alınmıştır. Bu, Cumhuriyet’in ilanından sonraki önemli siyasi adımlardan biridir.
• Takrir-i Sükûn Kanunu’nun hazırlanması – \( 4 \ \text{Mart} \ 1925 \): Şeyh Sait İsyanı sonrasında iç güvenliği sağlamak ve muhalefeti sınırlandırmak amacıyla çıkarılmıştır.
• Ölçü aletlerinin değiştirilmesi – \( 26 \ \text{Mart} \ 1931 \): Uluslararası ölçü birimleri (metre, kilogram vb.) kabul edilmiş; bu düzenleme, ekonomik ve teknik uyumu sağlamaya yönelik bir yeniliktir.
• I. Beş Yıllık Kalkınma Planı’nın uygulanması – \( 1934 \)–\( 1938 \): Türkiye’nin planlı kalkınma döneminin ilk örneği olup sanayi yatırımlarına öncelik verilmiştir. Bu gelişme, diğer üçünden daha sonraki bir tarihte gerçekleşmiştir.

Diğer şıkların neden doğru olmadığı:

• A) Takrir-i Sükûn Kanunu – 1925 yılına aittir, en son gelişme değildir.
• B) Ölçü aletlerinin değiştirilmesi – 1931’de olmuştur, ancak 1934’te başlayan kalkınma planından öncedir.
• D) Osmanlı Hanedanı’nın yurt dışına çıkarılması – 1924’te olmuştur ve en erken tarihli gelişmedir.

Sonuç olarak, bu gelişmelerden en sonra gerçekleşen, I. Beş Yıllık Kalkınma Planı’nın uygulanmaya başlanmasıdır. Bu nedenle doğru cevap “C” şıkkıdır.

11. Sorunun Çözümü

Bu soru, 3 Mart 1924 tarihinde kabul edilen kanunlardan hangisinin soruda yer aldığını tespit etmeyi amaçlıyor. 3 Mart 1924, Türkiye Cumhuriyeti tarihinde köklü reformların yapıldığı çok önemli bir gündür. Bu tarihte kabul edilen üç temel kanun şunlardır:

• Halifeliğin kaldırılması
• Şeriye ve Evkaf Vekâleti’nin kaldırılması
• Tevhid-i Tedrisat Kanunu (Öğretim Birliği Kanunu)

Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile tüm eğitim kurumları Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlanmış, medreseler kapatılmış, eğitim programlarında birlik sağlanmıştır. Bu düzenleme, laik ve çağdaş eğitim sistemine geçişte kritik bir dönüm noktasıdır.

Diğer şıkların neden doğru olmadığı:

• A) Hıyanet-i Vataniye Kanunu: İlk olarak 1920’de çıkarılmış, daha sonra 1923’te bazı ek maddelerle genişletilmiştir; 3 Mart 1924 ile doğrudan bağlantılı değildir.
• B) Teşvik-i Sanayi Kanunu: 1927 yılında çıkarılmış, sanayi yatırımlarını özendirmek amacıyla hazırlanmıştır; sorudaki tarihle ilgisi yoktur.
• C) Takrir-i Sükûn Kanunu: 4 Mart 1925’te kabul edilmiştir ve Şeyh Sait İsyanı sonrasında yürürlüğe girmiştir.

Sonuç olarak, 3 Mart 1924’te kabul edilen kanunlar arasında yer alan Tevhid-i Tedrisat Kanunu, sorunun doğru cevabıdır. Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkıdır.

13. Sorunun Çözümü

Bu soru, Cumhuriyet Dönemi’nde uygulanan Millî Eğitim politikası ile hedeflenen amaçlar arasından hangisinin bu anlayışa uygun olmadığını sorgulamaktadır. Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte Osmanlı’nın parçalı ve dini esaslara dayalı eğitim sistemi terk edilmiş, yerine Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile tüm eğitim kurumları Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlanmıştır. Bu dönüşümün ana amacı, millî, çağdaş ve laik esaslara dayalı, herkes için eşit fırsatlar sunan bir eğitim düzeni kurmaktır.

Cumhuriyet Dönemi’nin eğitim politikası amaçları:

• Millî kimlik ve tarih bilinci oluşturmak: Türk tarihi ve kültürünü esas alan bir müfredat hazırlanmıştır.
• Millî dil politikası geliştirmek: Türkçenin geliştirilmesi, yabancı kelimelerden arındırılması ve eğitim dili olarak yerleştirilmesi hedeflenmiştir.
• Eğitimde eşitlik: Kız ve erkek öğrencilerin aynı okullarda eğitim görmesi, her bölgede okul açılması ve fırsat eşitliği sağlanması amaçlanmıştır.
• Çağdaş, laik ve bilimsel eğitim: Dini kurumların kontrolünden bağımsız, bilim temelli bir eğitim anlayışı uygulanmıştır.

Seçeneklerin değerlendirilmesi:

• A) Lozan Konferansı’nda Avrupa devletleri tarafından belirlenen kurallara uygun eğitim sistemine geçmek: Millî Eğitim politikası ulusun kendi ihtiyaç ve hedeflerine göre belirlenmiştir. Lozan’da eğitim sistemiyle ilgili, Türkiye’nin kendi iradesini sınırlayan bir kural konmamıştır. Bu nedenle bu ifade, Cumhuriyet’in eğitim amaçlarıyla uyuşmaz.
• B) Millî tarih bilinci ve millî dil politikası oluşturmak: Millî Eğitim anlayışının temel hedeflerinden biridir.
• C) Eğitimde eşitlik ilkesini yerleştirmek: Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun en önemli amaçlarından biridir.
• D) Çağdaş, laik ve evrensel bir eğitim politikası uygulamak: Cumhuriyet’in temel hedeflerinden biridir.

Sonuç olarak, Cumhuriyet Dönemi eğitim politikaları arasında yer almayan ve Lozan’daki yabancı etkilerle ilişkilendirilen A seçeneği sorunun doğru cevabıdır. Bu nedenle doğru cevap “A” şıkkıdır.

14. Sorunun Çözümü

Bu soru, 1925 yılında Âşâr vergisinin kaldırılması ile ulaşılmak istenilen temel amacı sorgulamaktadır. Âşâr vergisi, Osmanlı döneminde köylünün tarımsal ürünlerinden onda bir oranında alınan bir vergi idi. Cumhuriyet’in ilk yıllarında da uygulanmaya devam etmiş, ancak tarımsal üretim yapan köylü için ciddi bir ekonomik yük haline gelmişti.

1925’te bu verginin kaldırılmasıyla hedeflenen başlıca amaç, köylüyü ekonomik yükten kurtarmak ve üretim motivasyonunu artırmaktı. Böylece köylü, ürününün daha büyük bir kısmını kendi elinde tutabilecek, tarımsal üretimden elde ettiği gelirle yaşam standardını yükseltebilecekti. Ayrıca bu adım, Cumhuriyet yönetiminin “köylü milletin efendisidir” anlayışını somutlaştıran önemli bir reform olarak görülmüştür.

Diğer şıkların neden doğru olmadığı:

• A) Köylüye ucuz kredi imkânları sağlamak: Bu, tarımsal destek politikaları kapsamında farklı düzenlemelerle ele alınmıştır. Âşâr vergisinin kaldırılması doğrudan kredi sağlama amacı taşımamaktadır.
• C) Ticari geliri artırmak: Verginin kaldırılması tarımsal üretim gelirini artırabilir, ancak doğrudan ticari kazançları hedefleyen bir uygulama değildir.
• D) Üretimi tarımdan sanayi sektörüne kaydırmak: 1920’lerde Türkiye’nin tarıma dayalı ekonomik yapısı devam ediyordu. Verginin kaldırılması tarımsal üretimi teşvik etmiş, sanayiye yönlendirme amacı taşımamıştır.

Dolayısıyla, Âşâr vergisinin kaldırılmasıyla amaçlanan, köylünün üzerindeki ağır ekonomik yükü ortadan kaldırmaktır. Bu nedenle doğru cevap “B” şıkkıdır.

15. Sorunun Çözümü

Bu soru, Osmanlı Devleti’nden yeni Türk Devleti’ne miras kalan ekonomik sorunlar arasında hangisinin yer almadığını belirlememizi istiyor. Cumhuriyet’in ilk yıllarında Osmanlı’dan devralınan ekonomik miras oldukça ağırdı. Devlet, savaşlardan yorgun çıkmış, sanayi altyapısı zayıf, üretim teknikleri geri kalmış ve özel teşebbüs gücü yetersiz bir ekonomiyle karşı karşıyaydı.

Osmanlı’dan devralınan başlıca ekonomik sorunlar:

• Teknolojik bilgi eksikliği: Özellikle özel sektörde modern üretim tekniklerinin bilinmemesi, verimliliğin düşük olmasına yol açıyordu.
• Sanayi ve ticaret alanında tecrübesizlik: Osmanlı’da bu alanlarda yabancı ve gayrimüslim sermaye daha etkin olduğundan, Türk nüfusun deneyimi sınırlıydı.
• Özel teşebbüsün yetersizliği: Sermaye birikiminin az olması ve yatırım kültürünün gelişmemiş olması, ekonomik kalkınmayı yavaşlatıyordu.

Ancak kapitülasyonların yarattığı ekonomik sınırlamalar, Lozan Antlaşması ile 1923’te kaldırılmıştır. Dolayısıyla yeni Türk Devleti kurulduğunda bu sınırlamalar artık yürürlükte değildi ve doğrudan bir ekonomik sorun olarak devralınmamıştı.

Diğer şıkların neden doğru olduğu:

• A) Özel sektörde teknolojik bilgi eksikliği: Osmanlı’dan kalan en temel ekonomik sorunlardan biridir.
• B) Türklerin sanayi ve ticaret alanlarında tecrübesiz olması: Tarihsel koşullar nedeniyle doğru bir tespittir.
• C) Özel teşebbüsün yeterli ekonomik gelişme sağlayamaması: Yatırım yetersizliği ve sermaye eksikliğinden kaynaklanan ciddi bir sorundu.

Sonuç olarak, kapitülasyonlar Lozan’da kaldırıldığı için yeni devlete devredilen bir ekonomik sorun olmamıştır. Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkıdır.

16. Sorunun Çözümü

Bu soru, Takrir-i Sükûn Kanunu’nun (\(4\) Mart \(1925\)) yürürlüğe girmesiyle ortaya çıkan sonuçlardan hangisinin bu kanunun etkileri arasında yer almadığını belirlemeyi amaçlıyor. Kanun, Şeyh Sait İsyanı sonrası ülke genelinde düzeni sağlamak, asayişi temin etmek ve muhalefetin rejim karşıtı hareketlerini önlemek için çıkarılmıştır. Yetkileri genişleten bu kanun, hükümete olağanüstü tedbirler alma hakkı tanımıştır.

Takrir-i Sükûn Kanunu’nun başlıca sonuçları:

• 1. Hükümeti eleştirmenin yasaklanması: Kanunla birlikte hükümet politikalarına karşı sert muhalefet ve eleştiriler yasaklanmış, muhalif gazeteler kapatılmıştır.
• 2. Basına sansür getirilmesi: Basın, hükümet kontrolü altına alınmış; rejim karşıtı olduğu düşünülen yayınlar engellenmiştir.
• 3. Çoğulcu demokrasi uygulamasından geçici olarak vazgeçilmesi: Muhalif partiler kapatılmış, çok partili hayat denemeleri bir süreliğine askıya alınmıştır.

Buna karşılık 4. maddede belirtilen “Halktan ordunun ihtiyaçları için destek sağlanması”, Takrir-i Sükûn Kanunu’nun doğrudan bir sonucu değildir. Bu tür uygulamalar savaş veya seferberlik dönemlerinde görülebilir, ancak Takrir-i Sükûn, esasen siyasi, güvenlik ve basın özgürlüğü konularında düzenlemeler getirmiştir.

Diğer şıkların neden doğru olmadığı:

• A) 1: Kanunun siyasi eleştirileri yasakladığı açıktır.
• B) 2: Basına yönelik sansür, kanunun en belirgin sonuçlarından biridir.
• C) 3: Muhalefetin kapatılması ve çoğulcu yapının askıya alınması doğrudan etkilerindendir.

Sonuç olarak, Takrir-i Sükûn Kanunu’nun sonuçları arasında olmayan ifade, 4. maddede yer alan “Halktan ordunun ihtiyaçları için destek sağlanması”dır. Bu nedenle doğru cevap “D” şıkkıdır.

17. Sorunun Çözümü

Bu soru, saltanatın kaldırılmasının “görünürdeki sebebini” sormaktadır. Burada “görünürdeki sebep” ifadesi, doğrudan ve resmi olarak dile getirilen gerekçeyi; “esas sebep”ten ise farklı olarak, uygulamada ortaya çıkan diplomatik ya da siyasi nedenleri ifade eder.

Saltanat, 1 Kasım 1922 tarihinde TBMM tarafından kaldırılmıştır. Görünürdeki (resmî) gerekçe, milli mücadelenin öncelikle kurtuluş amacına odaklanması ve devlet yönetiminde ulusal iradeye dayalı bir sistemin sağlanmak istenmesidir. TBMM, Kurtuluş Savaşı sürecinde tek ve meşru otorite olduğunu vurgulamak amacıyla bu adımı atmıştır.

Diğer şıkların değerlendirilmesi:

• A) TBMM Hükûmeti’nin, askerî başarılarına İstanbul’u ortak etmeme düşüncesi: Bu, önemli bir siyasi amaçtır ancak “görünürdeki” değil, perde arkasındaki sebeplerden biridir.
• C) İtilâf devletlerinin Lozan’a İstanbul Hükûmeti’ni de çağırmaları: Bu, süreci hızlandıran doğrudan bir diplomatik gelişmedir; esasen görünürdeki değil, fiilî sebeplerden biridir.
• D) TBMM’de Cumhuriyet yanlılarının üstünlük sağlamaları: Bu durum, ilerleyen süreçte Cumhuriyet’in ilanını kolaylaştırmıştır; ancak saltanatın kaldırılmasının resmi gerekçesi olarak sunulmamıştır.

Sonuç olarak, görünürdeki sebep, TBMM’nin öncelikle milli kurtuluşu hedeflemesi ve tüm yetkinin halkın iradesini temsil eden mecliste toplanması gerekliliğidir. Bu nedenle doğru cevap “B” şıkkıdır.

18. Sorunun Çözümü

Bu soru, hukuk alanında gerçekleştirilen laikleşme hareketlerinin en temel adımını belirlememizi istemektedir. Laikleşme, devlet düzeninde din kurallarının yerine akıl, bilim ve evrensel hukuk ilkelerinin esas alınmasıdır. Osmanlı’dan devralınan hukuk sistemi büyük ölçüde şer’î hukuka dayanıyordu ve bu yapı içinde medeni hayatın (evlenme, boşanma, miras vb.) düzenlenmesinde dini hükümler belirleyiciydi.

17 Şubat 1926’da kabul edilen ve 4 Ekim 1926’da yürürlüğe giren Türk Medenî Kanunu, İsviçre Medenî Kanunu’ndan uyarlanarak hazırlanmıştır. Bu kanunla:

• Evlenme, boşanma, miras, velayet gibi konularda dini hukuk yerine laik hukuk kuralları getirilmiştir.
• Kadın ve erkek hukuk önünde eşit hale gelmiştir.
• Tek eşlilik ve resmi nikâh zorunluluğu kabul edilmiştir.

Diğer şıkların neden doğru olmadığı:

• B) Saltanatın kaldırılması: Siyasal alanda laikleşme ve milli egemenlik açısından önemlidir; ancak doğrudan hukuk sisteminin laikleşmesiyle ilgili temel adım değildir.
• C) Soyadı Kanunu: 1934’te çıkarılan bu kanun, toplumsal yaşamda modernleşmeye hizmet etmiştir; ancak hukuk alanında laikleşmenin başlangıcı değildir.
• D) Tevhid-i Tedrisat Kanunu: Eğitim alanında laikleşmeyi sağlamıştır, hukuk sisteminin laikleşmesiyle doğrudan bağlantılı değildir.

Sonuç olarak, hukuk alanında laikleşme hareketlerinin temel ve en önemli adımı, Medenî Kanun’un kabulüdür. Bu nedenle doğru cevap “A” şıkkıdır.