1. Duvardaki siyah beyaz fotoğraflar, bana çocukluğumdan kalan en değerli hatıra idi. 2. Gurbetteki vatandaşlarımız, yıllardır memleket hasreti çekiyor. 3. Yazarın son eseri, eleştirmenler tarafından büyük övgü topladı.
Aşağıdakilerden hangisi, yukarıdaki cümlelerde geçen altı çizili sözcüklerden herhangi birinin eş anlamlısı değildir?
- Anı
- Özlem
- Yapıt
- İlham
Sorunun Çözümü
Eş anlamlı (anlamdaş) kelimeler, yazılışları ve okunuşları farklı olsa da cümle içinde aynı anlamı karşılayan sözcüklerdir.
- A) “Hatıra” sözcüğünün eş anlamlısı “Anı”dır. (1. Cümle)
- B) “Hasret” sözcüğünün eş anlamlısı “Özlem”dir. (2. Cümle)
- C) “Eser” sözcüğünün eş anlamlısı “Yapıt”tır. (3. Cümle)
- D) Seçeneklerde yer alan “İlham” sözcüğü (esin), cümlelerdeki herhangi bir kelimenin eş anlamlısı değildir.
Cevap: D
Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlama “mecaz anlam” denir. Sözcüğün şekil ve işlev benzerliğiyle kazandığı anlama ise “yan anlam” denir ve yan anlam, gerçek anlam kümesi içindedir.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamda kullanılmış bir sözcük yoktur?
- Bu acı olay hepimizin yüreğini derinden dağladı.
- Takımın yıldızı sönünce maçı kaybettiler.
- Dağın sırtına tırmanırken ekipçe çok zorlandık.
- Onun bu kadar ince düşünceli olmasına şaşırdım.
Sorunun Çözümü
Soruda bizden mecaz anlam içermeyen, yani sözcüklerin gerçek veya yan anlamıyla kullanıldığı cümleyi bulmamız istenmektedir.
- A) “Acı” sözcüğü tat değil “üzücü” anlamında, “dağlamak” sözcüğü ise “çok üzmek” anlamında mecazdır.
- B) “Yıldız” sözcüğü “başarılı oyuncu”, “sönmek” sözcüğü ise “başarısını yitirmek” anlamında mecazdır.
- C) “Sırt” sözcüğü insandaki organ isminin doğadaki bir nesneye (dağa) şekil benzerliğiyle aktarılmasıdır. Bu kullanım yan anlamdır (gerçek anlamla bağlantılıdır), mecaz değildir.
- D) “İnce” sözcüğü fiziksel boyut değil, “nazik/kibar” anlamında kullanıldığı için mecazdır.
Cevap: C
I. Yöntem – Metot II. Gereksinim – İhtiyaç III. Deneyim – Deney IV. Olasılık – İhtimal
Numaralanmış sözcük eşleştirmelerinden hangisinde, sözcükler arasında eş anlamlılık (anlamdaşlık) ilişkisi yoktur?
- I
- II
- III
- IV
Sorunun Çözümü
Eş anlamlı (anlamdaş) sözcükler, yazılışları ve okunuşları farklı olmasına rağmen anlamları aynı olan sözcüklerdir.
- A) “Yöntem” ve “Metot” sözcükleri aynı anlama gelir, eş anlamlıdır.
- B) “Gereksinim” ve “İhtiyaç” sözcükleri bir eksiği karşılama isteğini ifade eder, eş anlamlıdır.
- C) “Deneyim” sözcüğü tecrübe anlamına gelirken; “Deney” sözcüğü bilimsel sınama demektir. Bu sözcükler eş anlamlı değildir.
- D) “Olasılık” ve “İhtimal” sözcükleri bir olayın gerçekleşme durumunu belirtir, eş anlamlıdır.
Cevap: C
Bir kelimenin akla gelen ilk anlamına veya sözlükteki birinci anlamına “gerçek (temel) anlam” denir. Yan ve mecaz anlamlar bu temel anlamdan türemiştir.
Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde “göz” sözcüğü gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
- Çantanın en ön gözünde anahtarlarımı buldum.
- Olaylara artık öğretmenin gözüyle bakmaya başlamıştı.
- Rüzgârdan dolayı sağ gözü sürekli yaşarıyordu.
- Bu konuyu hafta sonu tekrar gözden geçirmeliyiz.
Sorunun Çözümü
“Göz” sözcüğünün temel (gerçek) anlamı, görme organıdır.
- A) Burada “göz” sözcüğü, bir eşyanın bölümü anlamında kullanılarak şekil benzerliği ilgisiyle yan anlam kazanmıştır.
- B) Burada “göz” sözcüğü, “bakış açısı, anlayış” anlamında kullanılarak mecaz anlam kazanmıştır.
- C) Burada “göz” sözcüğü, vücudumuzdaki görme organını ifade ettiği için gerçek anlamda kullanılmıştır.
- D) Burada “göz” sözcüğü, “incelemek” anlamındaki bir deyim (gözden geçirmek) içinde yer alarak mecaz anlam kazanmıştır.
Cevap: C
Dedem, bayramlarda torunlarına karşı oldukça cömert davranırdı.
Yukarıdaki cümlede geçen altı çizili sözcüğün zıt anlamlısı aşağıdakilerden hangisidir?
- Eli açık
- Savurgan
- Cimri
- Tutumlu
Sorunun Çözümü
Zıt (karşıt) anlamlı sözcükler, anlamca birbirinin tam tersi olan durumu ifade eder.
- A) “Eli açık” sözcüğü, “cömert” kelimesinin eş anlamlısıdır.
- B) “Savurgan” sözcüğü, gereksiz harcama yapan anlamına gelir, tam zıttı değildir.
- C) “Cömert” (para ve malını esirgemeyen) sözcüğünün zıt anlamlısı “Cimri” (pinti) sözcüğüdür.
- D) “Tutumlu” sözcüğü, idareli harcayan demektir, olumlu bir özelliktir ve cimrilik ile karıştırılmamalıdır.
Cevap: C
Bir sözcüğün akla gelen ilk anlamına veya sözlükteki ilk tanımına “gerçek anlam” denir. Sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni ve soyut anlama ise “mecaz anlam” denir.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
- Cesaretini toplayıp o ağır sözleri söyledi.
- Takımın sönük performansı taraftarı üzdü.
- İşçiler, bahçedeki kuru dalları topladılar.
- Onun bu pişkin tavırları herkesi kızdırdı.
Sorunun Çözümü
Soruda altı çizili sözcüklerin sözlükteki ilk (temel) anlamıyla kullanılıp kullanılmadığı sorulmuştur.
- A) “Ağır” sözcüğü tartıda çok çeken anlamında değil, “kırıcı, üzücü” anlamında kullanıldığı için mecazdır.
- B) “Sönük” sözcüğü ateşin sönmesi değil, “etkisiz, başarısız” anlamında kullanıldığı için mecazdır.
- C) “Kuru” sözcüğü “suyu, nemi olmayan” anlamında, yani akla gelen ilk anlamıyla kullanıldığı için gerçek anlamdır.
- D) “Pişkin” sözcüğü fırında pişmiş anlamında değil, “vurdumduymaz, arsız” anlamında kullanıldığı için mecazdır.
Cevap: C
I. Sağlıklı yaşam için doğal besinler tüketmeliyiz. II. Cömert tavırlarıyla herkesin takdirini kazandı. III. Balkondaki mor menekşeler neşeyle açmıştı. IV. Şehrin gürültüsünden uzak bir köye yerleşti.
Numaralanmış cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün zıt (karşıt) anlamlısı yoktur?
- I
- II
- III
- IV
Sorunun Çözümü
Zıt (karşıt) anlamlı sözcükler, anlamca birbirinin tam tersi olan kavramları karşılar. Renk isimlerinin (siyah-beyaz hariç) genellikle zıt anlamlısı bulunmaz.
- A) “Doğal” sözcüğünün zıt anlamlısı “yapay” (suni) sözcüğüdür.
- B) “Cömert” sözcüğünün zıt anlamlısı “cimri” (pinti) sözcüğüdür.
- C) “Mor” bir renk ismidir. Bu sözcüğün dilde bir zıt anlamlısı bulunmamaktadır.
- D) “Uzak” sözcüğünün zıt anlamlısı “yakın” sözcüğüdür.
Cevap: C
Sözcüklerin akla gelen ilk anlamına “gerçek anlam”, bu anlamdan tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlama ise “mecaz anlam” denir. 7. sınıf seviyesinde sözcüklerin cümle içindeki kazandığı farklı anlamları ayırt etmek önemlidir.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ince” sözcüğü gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
- Yeni gelen komşumuz çok ince bir insandı, kimseyi kırmazdı.
- Yazarın olaylara yaklaşımı ve yaptığı ince espriler harikaydı.
- Hediye paketini ince bir iple sıkıca bağlamışlar.
- Bu işin içinde ince hesaplar olduğunu sonradan anladık.
Sorunun Çözümü
“İnce” sözcüğünün temel (gerçek) anlamı; “kalınlığı az olan, zayıf” demektir.
- A) Burada “kibar, nazik, düşünceli” anlamında kullanılarak mecaz anlam kazanmıştır.
- B) Burada “kavranması zeka gerektiren, zarif” anlamında kullanılarak mecaz anlam kazanmıştır.
- C) Burada “ip” nesnesinin fiziksel özelliğini (kalın karşıtı) belirttiği için gerçek anlamda kullanılmıştır.
- D) Burada “detaylı, gizli plan” anlamında kullanılarak mecaz anlam kazanmıştır.
Cevap: C
Yan anlam; bir sözcüğün temel anlamından kopmadan, genellikle şekil veya işlev benzerliği yoluyla kazandığı yeni anlamdır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “yan anlamıyla” kullanılmış bir sözcük vardır?
- Soğuk havada dışarı çıkınca burnu kızardı.
- Uçağın kanadı kuş sürüsüne çarptığı için hasar gördü.
- Kardeşimin dişi ağrıdığı için doktora gittik.
- Ağır çantayı taşımaktan kolum uyuştu.
Sorunun Çözümü
Yan anlam (yakıştırmaca), genellikle insan organ adlarının doğadaki nesnelere verilmesiyle oluşur (şekil veya işlev benzerliği).
- A) “Burun” sözcüğü burada duyu organı olan gerçek anlamıyla kullanılmıştır.
- B) “Kanat” sözcüğü aslında kuşlara ait bir uzuvdur. Ancak uçağın yan taraflarındaki parça, şekil ve işlev (uçma) benzerliği nedeniyle yan anlam kazanmıştır.
- C) “Diş” sözcüğü burada organ olan gerçek anlamıyla kullanılmıştır.
- D) “Kol” sözcüğü burada vücut parçası olan gerçek anlamıyla kullanılmıştır.
Cevap: B
I. Özgün – Taklit II. Doğal – Yapay III. Uygar – Medeni IV. Seyrek – Sık
Numaralanmış sözcük eşleştirmelerinden hangisi, aralarındaki anlam ilişkisi bakımından diğerlerinden farklıdır?
- I
- II
- III
- IV
Sorunun Çözümü
Soruda verilen kelime çiftleri arasındaki “zıt anlam” veya “eş anlam” ilişkisine bakılmalıdır. Anlamca birbirinin karşıtı olan kelimeler zıt, aynı anlama gelenler eş anlamlıdır.
- A) “Özgün” (kendine has) ve “Taklit” (kopya) sözcükleri birbirinin karşıtıdır (Zıt Anlam).
- B) “Doğal” (kendiliğinden olan) ve “Yapay” (insan eliyle yapılan) sözcükleri birbirinin karşıtıdır (Zıt Anlam).
- C) “Uygar” ve “Medeni” sözcükleri aynı anlama gelmektedir (Eş Anlam). Bu yüzden diğerlerinden farklıdır.
- D) “Seyrek” (aralıklı) ve “Sık” (aralıksız) sözcükleri birbirinin karşıtıdır (Zıt Anlam).
Cevap: C
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecazlı bir anlatım yoktur?
- Bu keskin zekâsıyla en zor problemleri bile çözerdi.
- Bize karşı her zaman soğuk tavırlar sergiliyordu.
- Elindeki ağır çantayı kapının yanına bıraktı.
- Onun bu sözlerine artık karnımız tok.
Sorunun Çözümü
Mecaz anlam, bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni ve soyut anlamdır.
- A) “Keskin” sözcüğü burada “çok akıllı, kavrayışlı” anlamında kullanılarak mecaz anlam kazanmıştır.
- B) “Soğuk” sözcüğü burada “ilgisiz, sevgisiz” anlamında kullanılarak mecaz anlam kazanmıştır.
- C) “Bırakmak” sözcüğü “elden düşürmek veya koymak” anlamında, yani gerçek anlamında kullanılmıştır.
- D) “Karnı tok olmak” ifadesi burada yemek yemek değil, “bir söze inanmamak, kanmamak” anlamında bir deyimdir ve mecazlı anlatımdır.
Cevap: C
Türkçede her sözcüğün zıt (karşıt) anlamlısı bulunmaz. Genellikle nitelik veya durum bildiren sözcüklerin zıt anlamlısı varken; somut varlıkları karşılayan isimlerin veya renklerin çoğunun zıt anlamlısı yoktur.
Bu açıklamaya göre, aşağıdaki sözcüklerden hangisinin zıt anlamlısı vardır?
- Rüzgâr
- Umut
- Barış
- Yağmur
Sorunun Çözümü
Bir sözcüğün zıt anlamlısı olabilmesi için, o kavramın karşıt durumunu ifade eden başka bir kelimenin bulunması gerekir.
- A) “Rüzgâr” bir doğa olayıdır, zıttı yoktur. (Eş anlamlısı “yell” olabilir).
- B) “Umut” sözcüğünün zıt anlamlısı yoktur. “Umutsuzluk” kelimesi zıttı değil, olumsuzudur.
- C) “Barış” sözcüğünün zıt (karşıt) anlamlısı “Savaş” sözcüğüdür.
- D) “Yağmur” somut bir doğa olayıdır, zıt anlamlısı yoktur.
Cevap: C
Yan anlam ne demek